Бала аутизмі туралы баяндама, коррекциялық мектеп

Венера Мақсұтқызы Утегенова

«Мұғалжар ауданындағы психологиялық-педагогикалық түзеу кабинеті» ММ кабинеттің

мұғалім-дефектологы

Бала аутизмі

Аутизм – кішкене балалардың ми қызметінің бұзылу салдарынан айналадағы қарым-қатынас пен байланысқа түсу қиыншылықтарын тудыратын психологиалық ауытқу. Бала аутизмі бала өмірінің алғашқы айларынан көрініс тапса да синдром ретінде 2,5-3 жаста толығымен байқалады. Бұзылыстар психиканың барлық жақтарының (танымдық және эмоциялық салалар, сенсорлық және моторлық дамуы) кемшіліктері түрінде, жоғары психикалық қызметтер, мінез-құлық, сана мен тұлғаның қалыптасуында байқалады. Бала аутизмі түрлі синдромдары ерекше болмайтын әр текті топ ретінде қарастырылады. Олардың арасынан ерекшеленетіндер: әдеттегі( «классикалық») аутизм - Каннер синдромы, Аспергер синдромы мен аутистік бұзылыстар – қалыптан ауытқыған аутизм, аутистік синдром және т.б. Соңғылары басқа аурулардың аясында байқалады және оларда әдеттегі бала аутизмінің синдромдарының толық жиынтығы болмауы да мүмкін, бірақ бұл балалардың психикалық дамуы бұзылыстарының құрылымы жалпы болғандықтан, олармен жүргізілетін түзету жұмысының негізгі бағыттары да жалпы болып қалады. Психолог О.С. Никольскаяның пікірі бойынша аутистік дамудың бұрмалаушылығы «қабылдаудың күрделі формалары, қимылдағы икемділік, сөйлей білу мен көп нәрсені түсіну қа

сенсорлы жүйелері дұрыс істемейді. Бірақ, бала көптеп түсіп жатқан ақпарат пен жаңалықтардан қорғана бастайды. Мамандар бұны былай түсіндіреді: дені сау бала дамуға жұмсайтын күшті, аутист бала қорғану механизмін құруға жұмсайды. Сол себепті, үнемі өз әлемінде, ешкіммен жұмысы жоқ болады, тіпті ең жақын адамы анасымен байланысуға қорқады. Аутизм белгілері баланың үш жасына дейін айқын байқалады. Әдетте ер балаларда жиі кездеседі. Алғашында бала керең секілді болып көрінеді, бірақ тексеру нәтижесі олай емес екендігін көрсетеді. Кейде бала сөйлеуді бастайды, бірақ біраз уақыт өтісімен, сөйлеу қабілетін қайта жоғалтады. Күнделікті қылықтары қайталанады, күнде бір ойыншықпен және жалғыз ойнайды. Тіпті ойыншықтың тек бір бөлігімен ғана ойнауы мүмкін. Күнделікті қайталанатын тәртіптің өзгеруін бала өте қиын қабылдайды. Ата-аналардың айтуынша, бала көзге тіке қарамайды. Көбінің зияткерлік қабілеті қалыптан төмен. Аутизмі бар жасөспірімдер депрессияға шалдығып, кейде эпилепсиялық ұстамалар байқалады.

Бала аутизмі синдромының қалыптасуы

Мидың органикалық жетіспеушілігі аутист баланың дамуында ерекше патологиялық жағдайларды тудырады. Синдромның психологиялық құрылымын қалыптастыруда екі биологиялық фактордың : жоғары сезімталдық, баланың тез жәбірленгіштігі (қызбалық және сенсорлық жайсыздық межесінің төмендеуі) және белсенділігінің бұзылуы маңызды болатыны анықталды.(К.С.Лебединская, О.С.Никольская , 1991ж.) Сенсорлық және қызбалық аймақтың гиперсентиздігі көру, есту, ет сезім тітіркендіргіштерінде сезімталдық межесінің жоғарылауынан байқалады. Аутист балалар үшін қоршаған орта әсері көп жағдайда шамадан тыс болып, жайсыздықтың, үнемі жағымсыз сезінудің көзі болып табылады. Әдеттегі дыбыстар, жарық, түс немесе жанасу да ауыр әсер етеді. Әсіресе балада көзқарасы, дауысы, жанасуы жағымсыз әсер ететін адаммен қарым-қатынаста оның жоғары сезімталдығы пен жәбірленгіштігі байқалады. Аутист баламен көз арқылы қарым-қатынасты ұзақ уақытқа созуға болмайды; егер бұндай қарым-қатынас тіпті жақын адамдарымен де сәл созылып кетсе, онда ол бала көңілінде жайсыздық туғызады. Белсенділіктің бұзылуы психикалық тонустың төмендігі және соған орай ортамен өзара іс-әрекет жасаудағы белсенділіктің төмендеуінен байқалады. Аутист