Эрудит географиядан 10-сыныптан тыс жұмыс

«Эрудит» интеллектуалдық конкурсының іс-шарасы:

Жүргізуші:Қайырлы таң қымбатты ұстаздар және оқушылар 9 және 10 сынып оқушылары арасында өткелі жатқан «Эрудит» интеллектуалдық конкурсына қош келдіңіздер!Мына ғасыр білімдінің ғасыры,Сараланар адамзаттың асылы.Қазақстан өркениет ел болса,Заңды елімнің қуаныштан тасуы.Мына заман білімдінің заманы,Шәкірттердің таудай биік талабы.Білімдіні анықтайтын сайыста,Сайыскерлердің сәтті болсын қадамы – деп бүгінгі сайыскерлерімізді ортаға шақырайық.Олар: 10сынып оқушыларынан құралған «Болашақ» тобы және 9 сынып оқушыларынан құралған «Жасұлан» тобы

Келесі кезекте бүгінгі білім сайысының сарапшыларымен таныс болайық.Олар:

1.Директордың оқу ісі жөніндегі орынбасары Г.Сатымбекова

2.Директордың тәрбие ісі жөніндегі орынбасары Н.Арысланов

3.География пәні мұғалімі М.Омиралиева

Ендеше бүгінгі ойын шарттарымен таныс болайық.

Ойын барлығы 6 кезеңнен тұрады.Олар;1- кезең: «Бәйге»

2-кезең. «Конверт сұрақ»

3-кезең: «Жалғасын тап»

4-кезең: «Кейіпкер келбеті»

5-кезең. «Шындық па? Жалған ба?»

1- кезең: Бәйге - берілген сұрақтарға қай топ бірінші дұрыс жауап береді:1. Балалар туралы жазылған Б. Соқпақбаевтың повесі./Менің атым Қожа/2. Алғаш қағазды ойлап шығарған ел. /Қытай/3. 200 теңгенің 25% қанша теңге. /50 теңге/4. Жансыз заттардан құралған үйлесімді көркемсурет./Натюрморт/5.”Миллион” сөзін қазақ арасына жеткізген ағартушы./Ы. Алтынсарин./6. Уақыттың ең кіші өлшем бірлігі. /секунд/7. Жоқ өзінде бас та, қас та мойында,Ұзындығы жазулы тұр бойында /Сызғыш/8. Жарық түспейтін кеңістік /Көлеңке/9. Оқулық беретін орын. /Кітапхана/10. Қазақстанда “Қызыл кітап қашан шықты? ” /1977/2-кезең. «Конверт сұрақ»

Конвертте сұрақтар берілген, сол сұрақтарға топ болып ақылдасып жауап береді.(5 минут)

№1 : 1. Ханталапай дегеніміз не? (Қазақтың ханын сайлаған кезде хан болып сайлайтын адамды ақ киізге отырғызып көтереді. Би – сұлтандар ақ киіздің шетінен ұстап, жиналған жұртты аралайд

Ханды үш рет көтеріп, халық әрбір көтерген сайын «Хан» деп үш рет айғайлайды. Содан кейін жиналған жұрт жапа – тармағай жабылып, ханды көтерген киізді «тәбәрік» етіп бөліп алады және мал – мүлкін де талап алатын болған.)

№2: 1. «Қазақ» сөзінің мағынасы (Академик В. В. Радлов «Қазақ» сөзінің мағынасы тәуелсіз, ерікті адамдар деп жазады, А. А. Самойлович, Ш. Құдайбердиев «қазақ» сөзінің мағынасы өз алдына ел болып, еркін жүрген халық деп жазады, Ш. Ш. Уалиханов «қазақ» өте қадірлі сөз, күшті, мықты, шабытты дегенді білдіреді дейді.)

№3: 1. «Алаш» сөзінің шығуы («Алаш» сөзі шамамен ІХ-Х ғғ аралығында алғаш рет айтылады. Бұл сөз қазақ халқының ұраны болған. Кейбір шежірелерде қазақ атауының орнына да қолданылған. Аңызда Қотан байдың үш ұлы Алашаны хан көтеріп, Үйсіні – Ұлы жүз, Болаты – Орта жүз, Алшыны – Кіші жүз болып еншілерін алып бөлінеді. Бұларға барып қосылған қазақ қауымы «Алаш мыңы» аталады. Содан ел аузында «Атамыз Алаш, атымыз – қазақ, үш жүздің ұрпағымыз» деген сөз қалады.)

№4: 1. «Ақсүйектер» және «қарасүйектер» деген кімдер? (ХҮІ-ХҮІІ ғғ қазақ хандығы халқының құрамы негізгі екі топтан тұрды. Олар ақсүйектер мен қарасүйектер. Екі топтың экономикалық жағынан ғана емес, саяси және құқықтық жағынан да айырмашылықтары болды. Сұлтандар деп аталатын Шыңғыс ұрпақтары мен шығу тегі араб саналатын қожалар ақсүйектерге жататын. Олар қоғамдағы ең ықпалды саяси күш еді. Қазақ қоғамының қалған топтары мен жіктерінің бәрі – әмірлер, бектер, билер, батырлар қарасүйектерге жатты.)

№5: 1. «Билер кеңесі» дегенді қалай түсіндіресіңдер? ( Хан даулы мәселелерді шешуде билер сотының беделін арттырып, оларды кесімді үкім шығаратын ерекше органға айналдырды. Сонымен бірге «Билер кеңесі» бірте – бірте жергілікті атқарушы өкіметке айналды. Үш жүздің басын қосып Қазақ хандығын нығайтуда «Билер кеңесінің» рөлі өте зор болды.)

№6: 1. «Жеті жарғыда» қарастырылған мәселелер. (1. Жер дауы. 2. Үй іші мен бала тәрбиелеу. 3. Ұрлық – қарлық, барымта. 4. Бір халық пен басқа ру арасындағы дау. 5. Ұлтын жаудан қорғау. 6. Құн дауы. 7. Жер дауы.)

3-кезең: «Жалғасын тап» бойынша 10 мақал оқылады, сол мақалдардың жалғасын тез, әрі қатесіз жалғастырған топқа 1 баллдан беріледі.

1. Жеті жұрттың тілін біл, жеті түрлі білім іл.2. Білекті бірді жығар, білімді мыңды жығар.3. Екі жақсы қас болмас, екі жаман дос болмас.4. Досыңды үш күн сынама, үш жыл сына.5. Бір елі ауызға, екі елі қақпақ.6. Білгенің бір тоғыз, білмегенің тоқсан тоғыз.7. Отыз күн оразаның бір күн айты бар.8. Елу жылда ел жаңа.9. Бір кісі қазған құдықтан, мың кісі су ішеді.10. Алты жыл аш болсаң да, ата - салтыңды сыйла

4-кезең: «Кейіпкер келбеті» бойынша ертегі кейіпкерлерінен 5 сұрақ оқылады, әр сұраққа 1 баллдан беріледі

1. 8 ағасын іздеп шығатын ертегі кейіпкері/Ер Төстік/2. Алдар алдап кеткен Бізбикештің әкесінің аты. /Шықбермес Шығайбай/3. Ол беске дейін ғана санау білетін. /Буратино/4. Тайбурылдың иесі. /Қобыланды батыр/5. Мысықтың құйрығын алып қойған қыз. /Мақта қыз /5-кезең. «Шындық па? Жалған ба?»

Берілген сұрақтың жауабы дұрыс болса, «шындық» деп жауабын дәлелдейді, ал сұрақтың жауабы дұрыс болмаса «жалған» деп дұрыс жауабын айтып, дәлелдейді.