Есту қабілеті зақымдалған балалардың ерекшеліктері

Есту қабілеті зақымдалған спортшылардың психофизикалық ерекшеліктерінің дамуы

Қоршаған ортаны қабылдауда есту қабілетінің рөлі. Адамның өмірі оның іс әрекеті әрдайым қоршаған ортаға бағдарлануын қажет етеді, бұл бағдарлану адамның сезім мүшелері анализаторларға тәуелді. Адамзат ақпараттың көп бөлігін көру анализаторлары арқылы қабылдайды, ал қалған - есту, сипап сезу арқылы қабылдайды. Қоршаған ортаны қабылдауда есту қабілеті көру қабілетін толықтырады , сөйлеу тілі және музыканы қабылдауда есту қабілеті негізгі анализаторлардың бірі болып табылады.

Есту қабілеті бұзылысының түрлері. Есту қабілетінің бұзылысы - толық ( естімеушілік) немесе жартылай ( нашар естушілік) тілдік және тілдік емес дыбыстарды түсіну мен тану қабілетінің төмендеуі.

Акустикалық сигналдар төмендегідей жағдайда естіледі және танылады:

Дыбыс ортаңғы құлаққа беріледі;

Дыбыс электр импульстарына айналып ары қарай өтеді;

Сигнал ортаңғы жүйке жүйесінің деңгейінде өңделеді;

Осы көрсетілгендердің арқайсысында бұзылыстар пайда болуы мүмкін:

Есту жүйесінде дыбыстық сигналдарды өңдеу механизімі бойынша- дыбыс өткізудің бұзылуы ( кондуктивті естімеушілік) дыбыс қабылдаудың бұзылысы (сенсоневральды естімеушілік) және жартылай естімеушілік;

Бұзылыс локализациясы бойынша - перефириялық ( сыртқы, ортаңғы, ішкі құлақтың бұзылысы, жүйке торларының есту түтіктерінің , есту нервісінің бұзылысы) немесе ортаңғы бұзылыс;

Бұзылыс жағына байланысты - біржақты ( бір құлақтың бұзылысы - оң немесе сол) және екі жақты ( екі құлақтың бұзылысы);

Бұзылыстың сипатына және өтілуіне байланысты қатты және созылмалы, прогрессивті( есту қабілетінің төмендеуі) және тұрақты;

Бұзылыстың уақытымен себебіне байланысты- тұқымқуалағыштық ( генетикаға байланысты), туылғаннан және жүре пайда болған;

Көрінуіне байланысты жеңіл, орташа, ауыр болуы мүмкін.

Нашар естушілік және естімеушіліктің деңгейіне байланысты есту қабілеті бұзылысының I, II, III, IV деңгейлік медициналық классификациясы бар.

Кесте 1. Есту қабілетінің әр түрлі бұзылысында естіп қабылдау ( Халықаралық медициналық классификацияға сәйкес 1991 ж)

Есту қабілетін жоғалтудың деңгейі

Есту қабілетінің ортаңғы

Қалыпты және қатты сөйлеу тілін қабылдау

Сыбырлап сөйлеу тілін қабылдау

I

26-40 Дб

6-3 м

2 м құлақ түбінен

II

41-55 Дб

3 м- құлақтан

Жоқ

III

56-70 Дб

Құлақ түбінде қатты сөйлеу

жоқ

IV

71-90 Дб

Құлақ түбінде айқайлау

жоқ

естімеушілік

91 Дб

жоқ

Есту қабілетінің бұзылысы - естіп қабылдаудың сандық төмендеуі ғана емес, есту жүйесінің сапалық қайтылмайтын өзгерісі адамның барлық психикалық дамуына әсер етеді. Адамның дамуына есту қабілетінің рөлімен түсіндіріледі (Нейман Л.В, Богомильский М.Р

Есту қабілеті зақымдалған спортшылардың дамуы сөйлеу тілін толық қабылдай алмауымен сипатталады, бұл қоршаған ортадағы адамдардың есту қабілеті зақымдалған адамдар туралы адекватты емес ойдың қалыптасуына алып келеді. Есту қабілеті зақымдалған адам айтылған сөздердің мағынасын түсіне бермеушілік фактісі кейбір жағдайларды оларды интеллектуалды жетіспеушілік деп бағалануы мүмкін.( Т.Г.Богданова 2002).

Тек естімейтін және нашар еститін спортшылар ғана жаздық немесе қыстық Сурдлимпикалық ойындар және Әлемдік және аудандық жарыстарға, есту қабілеті зақымдалған адамдардың Халықаралық спорт комитеті бекіткен жарыстарға қатыса алады. Жаздық және Қыстық Сурдлимпикалық ойындар есту қабілеті зақымдалған спортшылардың федерациясына қосылған барлық спортшыларды біріктіреді. Есту қабілеті зақымдалған адамдардың Халықаралық спорт комитеті бекіткен Сурдлимпикалық ойындар мен жарыстардың қатысушылары есту қабілеті зақымдалған болу керек, жақсы еститін құлағы 55 Дб құрау керек ( таза тон үш тонмен орташа 500, 1000 және 2000 Герц құрау керек, ауа өткізгіштік, стандарттау бойынша Халықаралық ұйымның стандарты бойынша 1969 жыл).

Қатаң түрде жаттығу және жарыс барысында шектелген аймақта есту аппаратының түрлерін және дыбыскүшейткіш аппараттарды, кохлеарлы импланттың сыртқы бөлігін қолдануға тиым салынады. Спорт барысында дыбыскүшейткіш аппаратты қолданған адам оны қолданбаған адамға қарағанда мүмкіндігі, артықшылығы болады. Сол себепті жаттығу және жарыс барысында қолдануға болмайды. Спорттың әр түрі өзінің “шектеу аймағы” болады.

Естімеушілікті анықтау және дәлелдеу.

Естімейтін адам жақсы еститін құлағы 55 Дб құрау керек ( таза тон үш тонмен орташа 500, 1000 және 2000 Герц құрау керек, ауа өткізгіштік, стандарттау бойынша Халықаралық ұйымның стандарты бойынша 1969 жыл). 55-65 Дб аралығындағы естімеушілік толығымен зерттеу керек.

Есту қабілеті зақымдалған адамдардың әрбірҰлттық спорттық федерациясы өзінің спортшыларының есту деңгейлерін тексеруге толықтай жауап береді.

Тексеру нәтижесі барысында балалардың іс-әрекетінің келесідей бұзылыстары анықталды:қозғалыстың сенімсізділігі ( Б.В.Сермеев 1991); статистикалық және динамикалық тепе-теңдікті сақтаудың бұзылысы ( Н.Г.Байкина 1986); кеңістік бағдарланудың төменгі деңгейі ( Э.Н.Абилова 1992); қимыл іс-әрекетін баяу болуы кездесті.

Есту қабілеті зақымдалған адамдардың қимыл іс-әрекетін зерттеу барысында олардың физикалық дамуының деңгейін анализдеу маңызды болып келеді, физикалық дамуы еңбектік және спорттық қабілетінің дамуына байланысты.

Қазіргі таңда есту қабілеті зақымдалған балалардың физикалық дамуының деңгейімен физикалық дамуының деңгейінің арасында белгілі бір байланысы орнатылған: төзгіштік, жылдамдық, бұлшықеттің күші және созылмалығы.