Эволюциялық процестердің негізгі бағыттары, 9-сынып жоспары

Бекітемін:

Күні: 27.02.19 ж

Класс: 9 «А»

Сабақтың тақырыбы: § 46. Эволюциялық процестердің негізгі бағыттары мен жолдары.

№9 зертханалық жұмыс.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: .Оқушыларда микроэволюция туралы ұғымдар мен түсініктер қалыптастыру. Оқушылардың танымдылық қабілетін арттыру, эволюцияның негізгі бағыттарын ажырата білуге үйрету.

Дамытушылық: Оқушылардың танымдылық қабілетін арттыра отырып, бейімділіктің түрлерін ажырата білуге үйрету.

Тәрбиелік: Оқушылардың пәнге деген қызығушылығын арттыру.

Сабақтың типі: Жаңа сабақ

Сабақтың түрі: түсіндірмелі, зертханалық.

Сабақтың көрнекілігі: слайд-презентация

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру

Амандасу. Түгелдеу. Сабаққа дайындықтарын тексеру.

ІІ. Үй тапсырмасы

Үй тапсырмасын сұрақ-жауап арқылы сұрау.

ІІІ. Жаңа сабақ.

Микроэволюция (жаңа түрлер мен түршелердің түзілу үрдісі) географиялық немесе негізде жүреді. Эволюцияның негізгі нәтижелерін былай бөлуге болады:

Мекен ету ортасына барлық тірі ағзалардың біршама бейімделгіштігі. Нашар бейімделген ағзалар табиғи сұрыпталу барысында өледі.

Жаңа түрлер мен түршелердің түзілуі.

Тіршілік ететін формалардың сан алуандығы.

Қоршаған орта сақтамасын толығырақ иеленуге ұмтылған тірі ағзалар өзіне тән ерекшелікте бейімделеді. Бұл әрекет сан алуан жағдайлары бар барлық аумақтарға толық қоныстануға мүмкіндік жасайды. Микроэволюциядан басқа жаңа туыстар, тұқымдастар, кластар, типтер және өзге ірі түрлердің жүйелеу санаттарын түзетін макроэволюция үдерісі өтеді. Микро және макроэволюцияның себептері де бірдей. Алайда макроэволюция үдерісі 3 бағыт бойынша жүреді, олар: ароморфоз (кез келген жағдайда басым өзгеріс береді немесе жаңа мекен ортада қоныстандырады), ортаға бейімделгіштік немесе идиоадаптация (ұсақ алға бастыратын өзгерістер бейімделгіштіктерге апарады) және азғындау немесе дегенерация (құрылыстың жеңілдетілуі, паразитизм немесе отырықшы өмір сүруге байланысты мүшелердің немесе тұтас жүйенің жоғалуы).

Ароморфоз

Морфологиялық-физиологиялық үдеріс. Бұл орасан зор бейімделгіштіктің пайда болуы, ол тіршілікке бейімділікті едәуір көтеріп, жаңа тіршілік ортасына көшуге жәрдемдеседі. А. арқасында кластар, бөлімдер, типтер, дүниелер тәрізді ірі таксондар пайда болады.

Идиоадаптация

Бұл ағзалардың нақтылы орта жағдайына аз-аздап, жеке бейімделуі. Олардың жаралым деңгейінде маңызды өзгерістер болмайды.ортаға бейімделгіштіктің пайда болуы және жинақталуы арқасында түрлер, туыстар, тұқымдастар, кейде отрядтар тәрізді ұсақ таксондар пайда болады.

Дегенерация

Морфологиялық-физиологиялық кері кету. Бұл ағзалардың отырған күйде өмір сүру немесе паразиттік тіршілікке көуіне байланысты жекелеген мүшелері мен жүйелерінің жойылуы (редукция). Осы қайшылықтарға қарамастан, дегенерация – бұл да биологиялық алға басу табыстарына жету жолы.

№9. Зертханалық жұмыс.

Тақырыбы: өсімдіктер мен жануарлардың ароморфоздарына және өзгеше көндігуіне салыстырмалы талдау жасау.

Мақсаты: ароморфоздың және өзгеше көндігудің құбылысын айқындау, олардың ерекшеліктері мен нәтижелерін түсіндіру.

Белгі/Ароморфоз

Мүк

Қырықжапырақ

Ашықтұқымды

Жабықтұқымды

Тамырдың болуы

Сабақтың болуы

Жапырақтың болуы

Спораның болуы

Тұқымның болуы

Гүлінің болуы

Жемістің болуы

V. Үйге тапсырма беру:§ 46. Эволюциялық процестердің негізгі бағыттары мен жолдары.

VІ. Бағалау. Зертханалық жұмыс қорытындысы бойынша бағалау.

Мүктәрізділер (лат. Bryophyta) — жоғары сатыдағы автотрофты өсімдіктердің құрылысы қарапайым тобы. Қазба қалдықтары карбон кезеңінен белгілі. Үштік және төрттік кезеңдерде Мүктәрізділер құрлыққа тарап, ареалдары қалыптасты. Солтүстік жарты шардан тропиктік, қоңыржай аймақтарға дейінгі пайда болған шымтезектердің қалың қабаттарының қалыптасуы Мүктәрізділердің тіршілік әрекетіне байланысты.Көпшілік түрлері көп жылдық, аздаған түрі ғана бір жылдық өсімдіктер. Мүк тәрiздiлер аласа болып келетiн көпжылдық, сирек жағдайда бiржылдық өсiмдiктер. Мүктердiң биiктiгi бiр миллиметiрден 70 сантиметрге дейiн жетедi. Мүктердiң құрылысы өте қарапайым түрлер де болады. Бiрқатар мүктердiң жер бетi бөлiгi тармақталып төселiп өседi, оны таллом деп атайды. Талломды мүктер көп клеткалы балдырларға ұқсас келедi. Мүктердiң басым көпшiлiгiнiң сабағы мен жапырағы болады. Барлық мүктерде тамыр болмайды. Тамырдың қызметiн ризоидтары атқарады. Ризоид — бiр немесе бiрнеше клеткалардан тұратын жiңiшке жiп тәрiздi эпидермистiң өсiндiсi. Ризоид арқылы өсiмдiк топырақтан суды және онда ерiген минералды затарды бойына сiңiредi.

Мүк сабағының сыртын бiр қатар клеткалардан тұратын қабықша жауып тұрады. Бұл клеткалардың хлорофилдерi болмайды. Қабықшаның астында клеткалары хлоропластарға толы, жақсы жетiлген фотосинтездеушi ұлпа орналасады. Өткiзгiш, тiрек, қор жинаушы және жабын ұлпалары нашар жетiлген. Су мен минералды заттардың сабақ бойымен тасмалдануы өткiзгiш ұлпалардың қатысуымен жүзеге асады.

Түсі – жасыл қоңыр, қызыл қоңыр. Белгілі бір затқа ризоидтары арқылы жабысып бекиді. Құрамында хлорофилі бар. Даму циклінде автотрофты гаметофиттің үлесі басым. Гаметофиттер ұзақ уақыт бойы дербес вегетативтік…