Эволюциялық процестер бойынша сабақ жоспары, 11 сынып

Бекітемін:

11 сынып 13.12.2018 жыл

Тақырыбы : Эволюциялық процестердің негізгі бағыттары мен жолдары.

Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу, түгендеу және көңіл – күйлерін сұрау.

Үй тапсырмасы: Түр түзілу. 1.Түр түзілудің қай жолы түр аумағының жеке бөліктеріндегі экологиялық жағдайлармен байланысты болады. Экологиялық

2. Организмдердің нақтылы ортада тіршілік етіп, ұрпақ қалдыруын қамтамасыз ететін әрекет. Бейімділік

3. Түрлі табиғи кедергілерге байланысты бір түр дараларының еркін шағылысуы мүмкін болмайтын жағдайы. Оқшаулану

4. Белгілі бір аймақта тіршілік ететін, генофонды ортақ, бір түр дараларының оқшауланған шағын тобы.Популяция

5. Популяциядан жаңа түрдің түзілуі ненің нәтижесі болып табылады. Микроэволюция

6. Түр түзілудің қай түрінде табиғи кедергілерге байланысты, аймақ бөліктерге бөлініп кетеді. Географиялық

7. Пайда болған жаңа түр бастапқы түрден байланысын үзіп, олармен шағылысуы мүмкін болмайтын, өз алдына дербес даралар жиынтығын не деп атаймыз? Түр түзілу

Жаңа сабақтың мақсаты : Органикалық дүние эволюциясының бағыттары мен жолдарын қарастыру, А.Н.Северцов пен И.И. Шмальгаузеннің ұсынған сызбанұсқасын түсіндіру.

Әдісі: Түсіндірмелі – көрнекілік, нұсқаушы - ойға түсіруші.(слайд, электрондық тақта)

Сабақ құрылымы: Макроэволюция дегеніміз- түрден жоғары деңгейіндегі жүйелік топтар: туыстар, тұқымдастар, отрядтар, кластар, типтердің түзілу процесі. Макроэволюциялық процестің нәтижесінде жер бетінде тіршілік пайда болып, қазіргі кезеңдегі тірі организмдердің жүйесі қалыптасады.Органикалық дүние барлық замандар мен кезеңдерде жердің геологиялық және климаттық жағдайларына бейімделіп дамыды.Орыс ғалымдары А.И.Северцов пен И.И.Шмальгаузен эволюциялық әрекеттің екі бағытын және оның жүзеге асырынуның 3 жолын атап көрсетті.

Биологиялық прогресс- түрдің немесе басқа да жүйелік топтардың тіршілік үшін күресте жеңіп шығуы.

Оқушылар кестені толтырады.

Сипаттама

Нәтижесінде нелер түзіледі

Жүйелік топтардағы даралар санының артуы.

Таралу аймағының кеңеюі

Организмдер қоршаған ортаға бейімделеді.

Түр дараларының саны артады.

Түрдің таралу аймағы кеңейеді.

Жаңа популяциялар, түр тармақтары және түрлер түзіледі.

Биологиялық прогрестің негізгі жолдары.Ароморфоз – Идиоадаптация - Дегенерация

1. Ароморфоз (грекше "аіrо" — көтеру, "тоrрһа" — пішіні), оны кейде арогенез деп те атайды. Бұл кезде организмдердің құрылысында күрделі өзгерістер байқалады. Арогенез кезінде — даралардың құрылым деңгейі күрделеніп тіршілік етуге бейімділігі арта түседі. Мысалы, эволюция процесінің нәтижесінде 2 қабатты жануарлардан пайда болған жалпақ құрттарда үшінші мезодерма қабаты пайда болды. Оған буылтық құрттардағы қан айналым жүйесінің пайда болуы, хордалыларда ішкі қаңқаның жетілуі, омыртқалы жануарларда жүрек құрылысының және т.б. мүшелерінің күрделенуі жатады. Ароморфоз — тұқым қуалайтын өзгергіштік пен табиғи сұрыпталудың негізінде қалыптасады. Жануарлардың белсенді қозғалысы, тыныс алу мүшелеріндегі күрделі өзгерістер (желбезек, өкпенің пайда болуы), балықтардан бастап құстар мен сүтқоректілерде жүрек құрылысының күрделенуімен қатар жеке веналық қан тамырлар мен артериялық қан тамырларға бөлінуі, т.б. Мұның бәрі де жануарлардың белсенді тіршілік етіп, сыртқы орта жағдайларына бейімделуін арттырады. 2. Идиоадаптация (грекше "idios" — ерекшелігі, латынша "adaptatio" — бейімделушілік). Идиоадаптация (аллогенез) — биологиялық құрылым деңгейін күрделендірмей өзгертпей тіршілік үшін күрест

Скат (су түбінде тіршілік ету салдарынан(су тығыздығы басу әсерінен) жалпақ пішінді балыққа айналған).Жануарлардың бүркеніш (жасырушы) реңі, өсімдіктердің тікенектері, безді түктері, скат пен камбала балықтарының су түбіне бейімделіп, жалпак пішіндінді болуы — идиоадаптация (аллогенез) мысалдарына жатады .Қорек аулау тәсіліне қарай құстардың аяқтарындағы саусақтарының өзгеріске ұшырауы, өткір саусақтары қорегін бүріп ұстауға, тоқылдақтың саусақтары ағаш діңінде еркін қозғалуға, құтанның ұзын сирағындағы саусақтары батпаққа батып кетпей, жеңіл қозғалып қорегін табуға бейімделген.

3.Дегенерация(катагенез грекше “каtа”- қарапайымдану,кері кету) - эволюциялық дамуында қарапайымдана түсу деген ұғымды білдіреді. Оны морфофизиологиялық регресс деп те атайды Дегенерация- жалпы құрылым деңгейін қарапайымдатып төмендету арқылы организмдердің бейімделгіштік өзгерісі .

Бекіту. 1- тапсырма. Сабақты бекіту сұрақтары:

1. Эволюциялық процестегі екі бағытты кімдер ұсынды?

2. Бұл бағыттарды атаңдар?

3. Биологиялық прогрестің жетістікке жету жолдарын атаңдар?

4. Биологиялық прогресс пен регресске сипаттама бер?

5. Ароморфоз, идиоадаптация, дегенерация дегеніміз не?

6. Өсімдікке тән ароморфоз белгілері?

7. Жануарларға тән ароморфоз белгілері?

8. Өсімдіктердегі идиоадаптацияға мысалдар келтіріңдер?

9. Жануарлардағы идиоадаптацияға мысалдар келтіріңдер?

10. Дегенерацияға мысалдар келтіріңдер?

2 – Тапсырма. Биологиялық прогрестің негізгі жолдарын, яғни ароморфоз, идиоадаптация және дегенерацияны анықтау.

1.Өсімдіктердің бунақденелілермен тозаңдануға бейімделуі.

2. Гүлден жемістің түзілуі.

3.Құстардың аяқтарындағы саусақтарының өзгеріске ұшырауы.

4. Шошқа цепенінің ас қорыту мүшесінің болмауы.

5. Сүтқоректілердің жүрегінің төрт қуысты болуы.

6. Өсімдіктердің тікендерінің пайда болуы.

7.Жануарлардың өкпесі мен миының күрделенуі.

8.Жануарларда жылықандылықтың пайда болуы.

9. Эволюция процесінде түр, туыс, тұқымдас тәрізді ұсақ жүйеліктердің пайда болуы.

10. Ірі таксондар, яғни класс,типтердің түзілуі.

Ароморфоз

Идиоадаптация

Дегенерация

Бағалау

Осы смайликтерді шығарып алып барам,балалар осы смайликтерді көтереді соған байланысты мен олардың сабақты қаншалықты түсінгендерін білеміз.

Күні:

Сыныбы:11

Пәні:Биология

Сабақтың тақырыбы : Биологиялық прогреске жетудің жолдары.Сабақтың мақсаты: Органикалық дүние эволюциясының бағыттарын қарастыру, А.Н.Северцовтың ұсынған сызбанұсқасын түсіндіру.

Сабақтың міндеттері:

1. Білімділік: өсімдіктер мен жануарлар эволюциясы туралы білімді кеңейту, ароморфоз, идиоадаптация, дегенерация ұғымдарын түсіндіру.

2.Тәрбиелік: өзара сыйластыққа , адамгершілікке тәрбиелеу, пәнге қызығушылығын арттыру.

3.Дамытушылық : оқушылардың дүниетанымын кеңейту арқылы «жеке тұлға» қалыптастыру.

Сабақтың типі: аралас сабақ.

Сабақтың формасы: жеке, жұптық, ұжымдық жұмыс түрлері .

Әдісі: Түсіндірмелі – көрнекілік, нұсқаушы - ойға түсіруші.

Пәнаралық байланыс: тарих, география

Ұйымдастыру кезеңі: Оқушылармен амандасу, түгендеу және көңіл – күйлерін сұрау.

1 мин

Үй тапсырмасын тексеру.15 мин

Биологиялық прогресс- түрдің немесе басқа да жүйелік топтардың тіршілік үшін күресте жеңіп шығуы.

Оқушылар кестені толтырады.

Сипаттама

Нәтижесінде нелер түзіледі

Жүйелік топтардағы даралар санының артуы.

Таралу аймағының кеңеюі

Организмдер қоршаған ортаға бейімделеді.

Түр дараларының саны артады.

Түрдің таралу аймағы кеңейеді.

Жаңа популяциялар, түр тармақтары және түрлер түзіледі.