Физикадағы сапалық есептердің оқытудағы қажеттілігі 7-сынып

Физика пәнін оқытуда сапалық есептердің қажеттілігі

А.А.Ирисметова физика-математика пәні мұғалімі, Анвар Исмаилов атындағы кәсіптік колледжі, Ақсукент

Резюме

В статье рассматриваются методика, проблема и необходимость решения качественных задач в обучении физике в 7 классе общеобразовательной школы.

Summary

The article discusses the methodology, problem and necessity of solving qualitative problems in teaching physics in the 7th grade of a general education school.

Қазіргі қоғамда оқушының жақсы білім алуы бұл теориялық түсініктерді меңгеруі ғана емес, олардың ғылыми ізденіс әдістемесін меңгеруі, шығармашылық белсенділікке және өз жұмыстарына жауапкершілік қабілеті. Заман талабына сай білім алушылар қабілетті, логикалық ойлау қабілеттері жоғары, жаңадан шығып жатқан инновациялық технологияларға жақын, логикаға сүйеніп тез шешім қабылдайтын буын өкілдері [1].

XXI басталғалы білім беру үдерісінде көптеген өзгерістер орын алуда, бұл мектептерделогикалық ойлауы жоғары, ақпаратты қабылдаумен есте сақтауы өзгеше, коммуникацияға ашық, мінез құлықтары, психологиялық ерекшеліктері, өмірге деген көзқарастарымен қызығушылықтарыерекше жаңа буын өкілдерінің білім алуына байланысты. Бұл буын өкілдері ақылды, ақпаратты тез қабылдайтын, дамуға құштар, еркін көзқарастағы,көшбасшы болуға ұмтылатын, цифрлық технологиялар мен гаджеттердің,мүмкіндіктерін кеңінен қолдана алатын жас өспірімдер[2].

Физика пәні оқушылар үшін қиын да қызықты пән екендігі белгілі, бұл пәнді қазіргі мектеп жасындағы оқушыларды оқытубарысында дәстүрлі білім беру әдістерін қолдану тиімсіздігін ескере отырып, жаңа педагогикалық технологияларды қайта құруқазіргі кездегі актуалды мәселелердің бірі болып келеді. Оқушылардың физикаға деген қызығушылығы мен ынтасын арттырудың әдістері мен құралдарының бірі сапалық есептерді мектептегі оқу бағдарламасына еңгізу болып табылады.

Жоғарыда аталып өткен осы жағдайларды ескеріп, жаңартылған білім беру бағдарламасы бойынша 7 - сынып оқушылары үшін физиканы оқытуда сапалық есептер жинағы жасалынып, оқу үдерісіне ендіру жұмыстары жүргізілуде. Бұл есептер жинағы оқушылардың физика пәнін тереңірек меңгеруіне, физикалық құбылыстарды егжей - тегжейлі түсінуіне бірден-бір септігін тигізеді. Жинақтар қарастырылған сапалық есептердің негізгі ерекшелігі – оқушылардың назарын физикалық процесстер мен құбылыстарды, заттардың және денелердің қасиеттерін, қарастырылып отырған зерттелетін процестерді нақтылап түсіндіруге аударады. Бұл есепетер физикалық терминдер мен формулаларды қолдану және түрлендіруді қажет етпейтін, жаттанды білімді талап етпей-ақ, табиғат құбылыстарын, заңдылықтарын жан-жақты талдау жасалынып логикалық қорытындылар арқылы шешіледі [3]. Педагог мамандардың пікірлері бойынша, сапалық есептерді физика пәнін оқытуда қолдану оқушының физикалық білімдерін арттырып, теорияларды терең түсінуіне, құбылыстарды талдап, синтездеуге, оқушыларды жинақылыққа, дәлдікке, пәнді терең игеріп тек теориялық біліммен шектеліп қана қалмай процестерді логикалық ойлап жан-жақты терең түсінуіне мүмкіндік береді. Есептерді талдап

Сапалық есептер мен тапсырмаларды физиканы пәнімен жаңа танысқан 7 сынып оқушыларын оқытуда білім беружүйесіне қосу және сабақта оны орындату бұл есептер оқушылардың оқушылардың физикалық заңдылық және құбылыстар бойынша толығырақ түсінікке ие болуына, есте сақтау қабілеттерінің қалыптасуына, оқушылардың мүмкіндіктерінің кеңеюіне, тапсырмалар және есептерді саналы түрде орындауына жетелейді. Сабақтарда сапалық тапсырмалар және есептерді шешу кезінде қарастырылып отырған құбылыстың мәні терең түсініп, физика құбылыстарына бағытталған логикалық қорытындылар арқылы экспермменттік немесе графикалық жолмен шешіледі. Бұл есптерді сабақта жаңа сабақты өтіп оны толықтыруда, әр түрлі политехникалық және проблемалық жағдайлар туғызуда, алдынғы білімді шолуда қолданған тиімді болып келеді. Сапалық есептерде әдетте физикалық құбылысқа немесе процесске байланысты логикалық сұрақ қойылады және сол сұрақтың жауабын оқушы физикадан алған білімін жинақтай отырып құрастырады. Физика сабағын өту барысында бұл есептерді қолдану оқушылардың заңдылықтар туралы терең түсінікке ие болуына және физикалық бейнелерді оң көрсете білуіне, физика заңдарына негізделген логикалық қорытындыларды пайымдауға, сызбан

7 – сынып оқушыларын оқыту барысында оқу процесіне сапалық есептерді кіріктіру, және оларды шешу әдістемесін қарастыра отырып, оның оқушылардың білім дағдысын жетілдірудегі мүмкіндіктерін пайдалана отырып, білім беру сапасына әсерін анықтауды көздейді. Физика сабақтарында сапалық есептерді шығару барысында аналитикалық-синтетикалық әдістер және оларда логикалық қорытындылар жасау үшін индукция мен дедукциялық әдістері қарастырылады. Сапалық есептерді оқу бағдарламасында қолдану мақсатында жүргізілген еңбектерді талдау мен зерттеу және тәжірибе мен сауалнама жүргізу негізінде эмпирикалық әдістер және алынған нәтижелерді өңдеудегі статистикалық әдістер қолданылды.

Сапалық есептерді шешуде оның мазмұнын талдау арқылы ең алдымен оқушылар берілген тақырып бойынша белгілі заңдылықтарды түсініп, содан кейін қойылған тапсырмада сипатталған құбылысты түсіну қажет. Сапалық есептер және тапсырмаларды шешу әдістемесін талдай отырып, оларды екі топқа жіктейміз :

Әдетте шешімі бір физикалық заңдылыққа негізделген қарапайым сапалық есептер.

Жиынтықталған бірнеше қарапайым заңдылықтардан құрастырылатын күрделі сапалық есептер.

Қарапайым сапалық есептерді шешу аясында келесі схеманы қолдану ыңғайлы [6].

Суретте көрсетіліп тұрғандай, қарапайым сапалық есептің шешімі бес кезеңде жүзеге асырылады:

1. Есептің шартымен танысу. Есеп мәтінін мұқият оқып, белгісіз терминдерді және қажетті шамаларды белгілеу, есепте қарастырылатын құбылыс немесе процессті түсіну, есепті шешу барысында қажетті болып табылатын негізгі мәселені нақтылау.