Химиялық ластағыштардың адам ағзасына әсері 8 сынып

Батыс Қазақстан облысы

Казталов ауданы

Сарықұдық НЖББМ

Жетекшісі: химия пәні мұғалімі

Наменова Фариза Магзомкызы

“Химиялық ластағыштардың адам ағзасына әсері”

Бағыты: (Экология және адам)

Сағындықова Гүлсая Алибекқызы

8 - сынып оқушысы

Жоспары :

К іріспе

Негізгі бөлім

Ластанған ауаның зиянды әсері

Тұрмыста пайдаланылатын химиялық заттардың зиянды әсері.

Темекі мен есірткі заттардың зиянды әсері .

Химиялық заттардың адам денсаулығына кері әсері.

Экожүйе мен адамзатқа әсер ететін әртүрлі ластандырғыштар

Радияциялық ластанудың әсері.

Өндіріс өнімдерінің айналадағы ортаны ластауын және қорғау шараларын ұйымдастыру жолдары

III . Қорытынды

Жұмыстың өзектілігі.

Қазіргі кезеңдегі ғылыми-техникалық прогресс пен өнеркәсіп өндірісі қарқынмен дамыған жағдайда қоршаған ортаны қорғау және қоғамның басты байлығы адамның денсаулығын қорғау проблемасы өте өткір мәселеге айналып отыр . Қ оршаған ортаның негізгі компоненттерінің бірі – атмосфералық ауаның ластануы,тұрмыста пайдаланылатын химиялық жуғыш заттардың,темекі мен есірткі заттардың зиянды әсері , әртүрлі ластандырғыштардың , радияциялық ластанудың , өндіріс қалдықтарының зияны қазіргі кезеңде адам денсаулығына айтарлықтай әсерін тигізуде . Сондықтан, автокөліктерден және өндіріс нысандардан шығатын улы қалдықтарды азайту,қалдықсыз технология жұмысы , шайынды суларды қайта тазарту , өндіріс орындарының мұржаларына сүзгі орнату, жиналған қалдықтарды қайта өңдеу , қоршаған ортаға зиянды әсері жоқ технологияны ойлап табу өте өзекті мәселе болып отыр .

Жұмыстың мақсаты. Химиялық ластандырғыштардың адам денсаулығына әсерін, атмосфералық ауа бассейнінің ластану проблемаларын зерттеу . Ластану және оны болдырмау шараларын айқындау . Ғылыми жаңалығы.

Адам денсаулығына зиян келтіретін химиялық заттардың , радияциялық қалдықтардың , зиянды әдеттердің,синтетикалық жуғыш заттардың ағзаға әсері анықталды.

Практикалық құндылығы.

Адам денсаулығына әсер ететін антропогендік фактор әсерінен туындаған атмосфераны ластаушы химиялық заттар және оның әсері талданды . Қозғалмалы және стационарлы көздерден бөлінетін зиянды қалдықтарды азайтудың тиімді іс-шаралары ұсынылды

Бүгінгі күні синтетикалық жуғыш заттар өндірісінің, атмосфералық ауа бассейнін ластайтын автокөлік түрлерінің санының, радияциялық қалдықтардың мөлшерінің үнемі өсу жағдайында -олардың құрамындағы химиялық заттардың қауіптілік дәрежесін анықтау, қоршаған орта мен адамға зияндылығын зерттеу көкейтесті мәселе болып табылады .

Сондықтан да зерттеу жұмысымның мақсаты : Тұрмыста пайдаланылатын химиялық жуғыш заттардың ( жуғыш ұнтақтардың ), радияциялық қалдықтардың , зиянды әдеттердің , ластанған ауа құрамындағы химиялық қосылыстардың адам денсаулығына әсерін , қоршаған ортаға зиянын зерттеу , қоғамның о сы заттардың құрамы туралы , олардың зиянды компоненттері туралы түсініктерін кеңейту болып табылады .

Осы мақсатқа сәйкес мынадай міндеттер қойдым :

осы тақырыпқа сәйкес әдебиеттерді оқу ;

Кір жуғыш ұнтақтардың химиялық құрамын білу және құрамын анықтау әдістерін үйрену;

Қазіргі дүкен сөрелерінде симай тұрған, тұрмыстық химия заттарының зиянды әсерін зерттеу ;

Халқымыз қолданған тұрмыс химиясының кейбір жақтарына тоқталу;

Атмосфераның құрамы мен оның ластану проблемалары қазіргі кезеңдегі өткір проблемалардың бірі болып отыр . Проблеманың өткірлігі анторпогендік фактормен өте тығыз байланысты . Ауа бассейнін ластаушы көздер өндіріс орындары , автокөлік қозғалысының нәтижесінде бөлінетін зиянды заттар.Ластанған ауа материалдарының, бұйымдар мен өнімдердің бұзылуын жылдамдатады , өсімдіктер мен жануарлардың жойылуына әкеледі , адам денсаулығына айтарлықтай теріс әсерін тигізеді . Атмосферадағы көміртек оксидінің шамадан тыс жиналуы парникті эффект туғызады . Оның нәтижесінде полярлы мұздың еру процесі , мұхиттар мен теңіздер деңгейінің көтерілуі т.б. сияқты ауқымды проблемалардың тізбегін жалғастырады. Автокөліктерден шығатын газдарда 200-ден астам зат түрлері кездеседі . Автокөлік транспорты шамамен 92 % СО, 63 % көмірсутектер және 46 % азот оксидтерін шығарады . Олардың құрамында қорғасын қосылыстары да болады . Олай болса атмосфералық ауаның құрамына талдау жасап , бөлінетін зиянды заттардың тірі организмдерге әсері жан-жақты зерттеліп , ластануды болдырмаудың тиімді шараларын белгілеу бүгінгі күннің өзекті мәселесі болып табылады .

Ластанған ауаның зиянды әсері

Ауаны ластаушы заттар негізінен жер бетінен санағанда 3км биіктікке дейінгі аралықта жиналады. Дүниежүзі денсаулық сақтау ұйымының (ВОЗ) мәліметтері бойынша дамыған елдердің 20 %- ға жуық халқы түрлі аллергиялық (тұмаудан бастап тыныс демікпесіне дейін ) аурулармен сырқаттануы ауаның ластануымен байланысты көрінеді. Ауадағы шаң-тозаңның көп болуы өкпе ауруына себепші болады .

Ауаны негігі ластаушылар қатарында көміртек тотығы, көмірсутек, күкүртті газ, азот тотығы , шаң-тозаң , күйе мен күл . Қоршаған ортаға аса қауіпті автомашиналардан ауаға қосылатын көміртек тотығы , халық оны иісті газ деп те атайды . Бұл газ адамдардың қанындағы гемоглабинмен ( қанның ішіндегі бояушы қызыл зат ) қосылып , дененің оттекті пайдалануына кедергі жасап оттек тапшылығына , дененің әлсіреуіне түрлі ауруларға төтеп бере алмайтын халге жетеді .

Отын жаққанда, өрт болғанда, адамдардың іс-әрекетінен ауаға көмір қышқыл газы өте көп қосылады . Осының нәтижесінде соңғы 100 жылда ауадағы көмір қышқыл газы 11-13 % - ға өсті . Бұл газдың адамға әсері жүрек соғу мен демалу жылдамдап , бас ауырып , құлақ шуылдап , қан қысымы көтеріліп , тамыр соғуы азаяды . Газ тым көп болса кісі есінен де танып қалады .

Тұрмыста пайдаланылатын химиялық заттардың зиянды әсері.

Тұрмыста пайдаланылатын химиялық заттар – қазіргі уақытта дамыған өндірістің өніміне айналып отыр . Үйдегі тазалық жұмыстарында оларды пайдаланбау мүмкін емес . Бірақ та біз оларды пайдаланар алдында , біздің денсаулығымызға келтіретін зияны туралы ойлана бермейміз . Мысалы , қазіргі тұрмыста пайдаланып жүрген кір жууға арналған ұнтақтарда полифосфаттар бар, ал олар адам денсаулығына , қоршаған ортаға аса зор зиян келтіреді . Беттік активті заттар (БАЗ), хлор, көмір қышқыл газы, азоттың оксидтері , фенол, формальдегид, ацетон, аммиак, ағартқыштар, ароматизаторлар — осы химиялық заттар , біздің күнделікті тұрмысымызда қолданылатын ( кір жуғыш ұнтақтарда , киім тазартқыштарда , ыдыс , ванна, туалет тазалағыштарда ) парфюмериялық заттар құрамында кездеседі . Бұл заттардың барлығы да биологиялық жағынан белсенді . Ешкімге құпия емес , қоршаған ортаның осы заттармен ластануынан , халықтың арасында мынандай аурулар көптеп кездеседі : аллергия, бронхит, түрлі тері аурулары . Тағы бір айта кететін жәйт, осы тұрмыстық химия заттарын мөлшерден тыс пайдаланудың әсерінен пайдалы микрофлора ластанады . Ғалымдардың айтуынша , планетамызда аллергия ауруының көбейіп кетуі шамадан тыс химиялық затт

Сатылымдағы кір жуғыш ұнтақтар, негізінен , фосфат құрамдас болып келеді . Ал, фосфат-кір жуғанда суды жұмсартып , кірді кетіреді . Оның құрамындағы кірді ағартатын химиялық қоспалар мен жуылған кірге хош иіс беретін заттар жуылған мата талшықтарында қалып қояды . Оларды шайып шығару үшін кемінде кірді 7-9 рет таза сумен шайқау керек . Шынына келгенде , жуылған кір 2-3 рет ғана шайылады да, олардың бәрі матада қалып қояды, сөйтіп адам ағзасына зиянын тигізеді . Мысалы , қышыма, қотыр сияқты тері дерттері осыдан келіп шығады екен . Адам терісін шектен тыс құрғатып жібереді . Кір жуғанда қолдың құрғап, тіпті қызарып кетуіне де осы кір жуғыш ұнтақтың құрамындағы фосфат элементі себепші . Сондықтан жуылған кірді мүмкіндігінше қайта-қайта шайып , содан соң ілу керек.Синтетикалық қоспа адам ағзасына келіп түсіп, аллергиялық реакция туғызуы мүмкін . Енді осы факторға бүгінгі күнгі адамдардың ағзасындағы иммунитет қасиетінің нашарлауын қоссақ , онда кір жуғыш ұнтақты дағдылы пайдаланудың адамға тигізетін залалын айтпай кетуге болмайды .

Аллергиялық аурулардың келіп шығуына адамның иммундық жүйесінің төмендеуі себепші болады . Бұл, сөз жоқ, жас ұрпақтың болашағына қауіптене қарап, тиесілі баға беруді , мұндай дерттің алдын алу шараларын ертерек қолға алуды міндеттейді .

Сонымен қатар, ыдыс-аяқ жуатын химиялық қоспаларға да назар аударған жөн . Ыдыстарда шайылмай қалған химиялық заттар тамақпен ілесіп , адам ағзасына залалын тигізеді . Бүгін Европа құрамында табиғи түрдегі заттары бар ыдыс-аяқ жуатын құралдарды әлдеқашан мойындап , оларды шығаруды өндірістік жолға қойды . Яғни, химиялық қышқылдарды жойып , соның негізінде адам ағзасына тамақпен түсетін химиялық қоспаларды залалсыздандыруға көмектеседі. Себебі ең қауіптілігі сол , СЖЗ ерітіндісінде пайдаланғаннан кейін де құрамындағы химиялық заттары сақталады . Олар адам тікелей пайдаланған уақытта да адамға , пайдаланудан қалған қалдық ерітіндісінің де қоршаған ортаға (су, топырақ ) белгілі дәрежеде зияны бар екендігі дәлелденген .

Темекі мен есірткі заттардың зиянды әсері .

Адам денсаулығына зиян келтіретін улы химиялық заттардың қатарына темекі мен есірткі заттары да жатады . Темекі тұтінінің құрамына 4 мыңға жуық химиялық заттар кіреді , олардың көбі улы заттар . Олардың қырыққа жуығы қатерлі ісік ауруын туғызады. Темекінің уы сонымен қатар қолқаның созылмалы ауруын туғызады, сол себептен де темекі шегетіндер жиі жөтеледі . Темекі шегетін ата-аналардың жаңа туған нөрестелерінің организміңде улы газ бірінші жылы олардың канында бірнеше сағатқа дейін болады . Есірткі заттары да қолка , өкпенің қатерлі ісік ауруларын туғызады . Көптеген органикалық еріткіштер : авиациялық, желім , бензин, эфирі еріткіштер мен аэрозольдер буланып ауаға шығарылады . Егер осы заттардың буы көп мөлшерде организмге тұссе жұйкені , миды , асқазанды жөне өкпенің ауруын туғызады . Кейде ол өлімге де…