Химиялық жұмбақтар жинағы пәндік ойындарға арналған

Химиялық жұмбақтар. 1.Химияның дерегі, «Патша арағы» дер еді. Патша да оны ішпейді, Басқа да оны ішпейді, Дүкендерге түспейді, Айтшы неден істейді? 2.Қәне қандай тыңайтқышты, Өнімді молайтқышты, Аламыз қалған күлден, Айтшы атын білсең? 3.Өсімдікке нәр беріп,қуат болған, Өнімі артып,егістің қырман толған. Бұл қандай зат:қанындай өсімдіктің Беретұғын химиктер жасап қолдан? 4.Қоссаң кірді кетіріп, Ішсең тәбет көтеріп, Шыны ыдыста тұрағы Асханада тұрады. 5.Ауыр тұрмыс,тұсаса да,кеше сын, Жібермеген өз еншісін,есесін. Өзі химик,композитор ғалымның Атын атап,бұл жұмбақты шешесің. 6.Ішсең сусын,жесең май, Айтшы,кәне,тоқталмай. Сүттен тағы қандай зат Жасайтынын ойлап тап. 7.Шарлатып кеңістігін космостың, Көрсеткен жер жүзіне кереметті. Жойқын күш,сарқылмайтын жылу көзі, Кім біледі:химиялық элементті? 8.Қымбат деп айтатындай емес алтын, Сонда да тапты игілік одан халқым. Апарып Айға елімнің туын тікті Жемісін ақыл-ойдың,елдің салтын. 9.Иісі,дәиі де жоқ ұсталмайды, Ол болмаса,тіршілік өмір де жоқ. Ол болмаса,отын да тұтанбайды, Қалады қарауытып,көмір боп шоқ.

10.Жалыны бар,түтіні жоқ, Ыдысқа күйе қонбайды. Қандай отын,ойланшы дос, Жанса күлі қалмайды? 11.Тоң май деп қолмен ұстап жүрме кетіп, Денеңді күйдіреді мөлдіретіп. Ерітіндісі мөп-мөлдір судан тұнық, Алатын майға қосып,сабын етіп. 12.Ақ түйір айналады тыным таппай, Жүргендей су бетінен орын жақпай. Аздан соң суға сіңіп жоқ болады, Оқушым ойланып көр,тынба таппай. 13.Күмістей түсі жылтыр,өзі сұйық, Буланбас,қайнатсаң да отынды үйіп. Көрсететін суықты,жылуды анық. Қандай зат:құрал жасар соны құйып? 14.Су бетінде қалықтап, Қандай металл жүзеді. Айтшы ойланып,денеңде Жетпейтін қай тұз еді? 15.Табылса бұрын там-тұмнан, Қазір көп әрбір өлкеде, Қымбат болды алтыннан Қандай металл ертеде? 16.Өзі жеңіл,өзі ақ Самолеттің деталы. Қәне,достым,ойлан тап, Осы айтылған металды. 17.Алғаш болды белгілі, Күнде қандай элемент? Одан кейін біз оны, Жерден зерттеп тауып ек. 18.Өзі физик,геолог жер зерттеген, Географ та одан артып өтпеген. «Қазанда»алғаш қайнатып шыныны да, Қай химик туған елін еткен өлең? 19.Бір элемент инертті газдар текті Өзіне тән топшадан орын тепті. Басқалары пысық па,соны ғана,

Неліктен«еріншек»деп атап кетті? 20.Табылған соң жерден 105 элемент, Жерді үлкен дене дейміз керемет. Бірақ бөлсек әрқайсысына еншісін Екеуіне төрттен үші келер еді. Атаңдар сол элементті, Құрап тұрған кереметті. 21.Өзінде болмаса да дәм мен татым, Адам мен жануарды «улатады». Өсімдік өспес еді болмаса, Қандай газ,атын оның кім айтады? 22.Бірі жанып,бірі қолдап жануды, Екі элемент бізге бұрын танылды. Өрт болып ед,сөндіруге көп адам, Қосылысын алып соған ағылды. 23.Алтын менен күмісті кім білмейді, Қолда болса қуанып,кім күлмейді. Химиктерге жақпайтын не сыры бар? Әрқашан:« жаман металл» құрғыр дейді. 24.Болмаса да айқын түсі-тұманды, Иісі бар көңіл ашар ұнамды. «Шаттандырғыш»қандай газды білесің, Кім айтады,қасиетін кім ұға алады? 25.Кейде қатты тас тілетін болаттан да, Кейде жұмсақ,қолға алсаң қалар таңба. Табиғатта бар ма элемент осындай? Тауып бер,ойлансаң да ұзақ таңға. 26.Сұйық,қатты,бу болып құбылатын, Ішіп,кешіп жүзетін қандай затың.

Мыңдап бір жерге жиналады,мысалы,Түркмениядағы Бахардан үңгірінен 40 000 ға жуық жарқанатты кездестірген. Жарқанаттар түн жануарлары.Бірақ олар қараңғыда қалай ұшады,қорегін қалай табады?Ұшқан кезде қандай органды басшылыққа алады?-деген сұрақтар адам баласын ертеден ойландырып келген болатын. Ол сұрақтың жауабын табу үшін Италия физиологі Ладзаро Спалланцани XVIII ғасырдың аяғында

мынадай тәжірибе жасаған.Жарқанаттың екі көзін көрмейтіндей етіп таңып,еденнен үйдің төбесіне дейін көптеген жіпті керіп,бөлмеге әлгі жарқанатты жіберген.Сонда жарқанат көзі бар кездегідей,ешбір жіпке соқтықпай ұша берген.Спалланцани тәжірибесін қорытындылай келіп,жарқанат ерекше жаралған,өзіндік сезу органы бар жануар деп тұжырымдаған. Ал оның тәжірибесін жалғастырған әріптесі шведциялық Шарль Жюрин,керісінше жарқанаттың құлағына естімейтіндей етіп балаусыз жапсырған.Бұл тәжірибеде жарқанат керегеше керілген заттарға соқтығып,соқыр организмнің әрекетін көрсеткен.Сонда қалай,олар құлағымен көретін болғаны ма?-деп күманданады Ш.Жюрин. Совет ғалымы Кузякин 1946 жасаған тәжірибесінің қорытындысында жарқанаттың есту органының өте жақсы жетілгенін,оның 12-ден 98 000 герцке дейінгі дыбысты сезетінін анықтады. Олай болса,жарқанаттар да дыбысты есту органы арқылы қабылдайды. 55.Әтеш.56.Құмырсқа.57.Әтеш. Химиялық жұмбақтардың жауабы 1.«Патша арағы» деп бір көлем азот қышқылы мен үш көлем тұз қышқылының қоспасын айтады.Мұндай қоспадағы ерітіндіге салынған барлық металдар,оның ішінде металдардың«патшасы» деп аталатын алтын да ериді.Сондықтан осы қоспаны «патша арағы» деп атап кеткен. 2.Өсімді

жерлерін тыңайту үшін нитрофос,суперфосфат,преципитат,калий,натрий селитралары,аммофос сияқты көптеген бағалы тыңайтқыштар ауыл шаруашылығына кеңінен қолданылады. 4.Сірке суы.Бұл үй тұрмысында жүн маталарды,одан жасалған бұйымдарды жуғанда пайдаланылады.Өйткені ол матаның өңін ашады,әрі боялған мата болса,бояуының шығып,Бүлінуінен сақтайды.Сол сияқты кімге тамған сия дақтарын кетіреді. Сонымен қатар сірке суын асханада тамаққа қосады.Сірке суы қосылған тамақ тәбетті ашады,әрі ондай тамақтың дәмі ұнамды болады.Әдетте асханаларда оның 5 проценттік ертіндісі пайдаланылады. 5.Профессор,химик-органик Александр Порфирьевич Бородин(1834-1887)-жұртшылыққа белгілі композитор.Ол «Князь Игорь» операсының авторы.Көптеген симфония,квартеттер,романстар жазған. 6.Сүттен түйме,тарақ,әр түрлі тұтқалар,радио,телевизор т.б заттардың бөлшектері,граммафон пластинкалары сияқты көптеген заттар жасалады.Ондай заттарды жасау үшін,сүттен белок заттарын,яғни казеинді бөліп алып,химиялық өңдеулерден өткізеді.Казеин ақ түсті ұнтақ,одан галалит алынады.Москвада галалит дайындайтын арнайы завод бар. 7.Радиактивтік элементтер дегеніміз өзінен көрінбейтін сәуле шығаратын элементтер.Олардың ядросы ыдыраған кезде өз