ХХ ғасыр басындағы ұлттық зиялы қауымға зерттеу жұмысы

Ж О С П А Р Ы Кіріспе ------------------------------------------------------------------------------------

3-5-бет

1 тарау. XX ғасырдың басындағы ұлттық зиялы

қауым-----------------------6-14-бет

1.1. Алаш қайраткерлері Ә.Бөкейханов, М.Дулатов,

А.Байтұрсынов, М.Жұмабаевтардың саяси-құқықтық

көзқарастары------------------------------15-17-бет

2 тарау. Зиялылардың ұлттық мемлекет жайлы көзқарастары

2.1.Ұлттық интеллигенциямен элиталық топтардың Ресей

үкіметіне

ықпалы--------------------------------------------------------------------------------------

------------------18-23-бет

2.2. Тәуелсіз Қазақстан тарихындағы Алаш қайраткерлерінің

ұлттық мемлекет құрудағы игі

бастамалары--------------------------------------------------------------2-27-бет

Қорытынды-----------------------------------------------------------------------------

-28-29-бет

Сілтемелер мен пайдаланылған әдебиеттер

тізімі---------------------------31-32-бет

Қосымшалар

Кіріспе

Қазақ әдебиетінің жан-жақты дамып, барлық

жанрларда қарыштап өскен, ұлттық рухани сұранысына

жауап берген бай – бағылан дәуірін тудырған XX ғасыр

қаламгерлері XX ғасыр қаламгерлері, олардың ғұмыры,

тағдыры, шығармалары туралы бүгінге дейін айтылып келген

пікірлер, талдау, зерттеу енді жаңа тұрғыда толығып, соны

пайым, жинақтау тұжырыммен қоюлана түспек.

Тарихшылар, әдебиетшілер еңбектерінде,

оқулықтарда, түрлі құжаттарда, көркем шығармаларда,

кинофильмдерде күні кешеге дейін партия, үкімет тарапынан

қадағаланып, жоспарлы түрде бағытталып отырған арнаулы

саясаттың нәтижесінде Алаш қозғалысы, Алаш партиясы,

Алашорда үкіметі туралы тарихи шындық бұрмаланып, қып-

қызыл өтірік айтылып келді. Ең бастысы Алаш қайраткерлері

қазақ ұлтының қас дұшпаны болып көрсетіліп, олардың

шығармаларына тыйым салды.

Қазіргі кезеңдегі ерекше мәні бар «Мәдени мұра»

мемлекеттік бағдарламасы өзінің бастауын халқымыздың

ғасырлар қойнауындағы мәдени мұрасын жинау мен

насиханттауда ел зиялылары тікелей араласқан өткен

ғасырдың 20-30-жылдарынан алатынын байқаймыз [1].

Тақырыптың өзектілігі: Табиғатынан дарынды

жаратылған бұл буын өкілдері қазақы тал бесікте тербеліп,

исламның иманды бұлағынан нәр алып, мұсылманша хат

танып, одан кейін жәдитше, орысша оқып, орта, жоғары

дәрежелі білім алған; Орынбор, Омбы, Семей, Алматы,

Ташкент, Уфа, Қазан, Мәскеу, Петербор секілді шаһарлар

тәрбиесін көрген, өз заманының көзі ашық зиялылары. Бұлар

мұғалімдік, инженерлік, заңгерлік, экономистік, дәрігерлік

секілді сан алуан мамандық иелері. Түркі-славянды былай

қойғанда, араб, ағылшын, неміс, француз секілді жеті

жұрттың тілін білген. Сол замандағы кез келген озық елдің

зиялыларынан асып түспесе, кем соқпайтын. Алаш

қозғалысына қатысып, Алаш партиясын құрысып, Алашорда

өкіметін жасаған қайракерлер ішінен қазақ әдебиетінің

алтын діңгек, сом тұлғалары шықты. XX ғасырдағы қазақ

әдебиеті әлемдік көркемдік тәжірибені меңгерген дарынды

қаламгерлер жасаған, барлық жанрда дамыған, сұлулық

жүйесі қалыптасқан, биік эстетикалық деңгейге

көтерілген маманданған өнер екенін тамаша

туындыларымен әйгілеп берді. Алаш ұранды әдебиет

мұраттары ілгері дамып, жай көзге оп-оңай шалына

бермейтін, өнердің ғажайып ұлттық игілік, асыл арна, биік

нысаналары көгала толқын іспетті ағыстар талантты

қаламгерлер шығармаларында өрістен өріске көтеріліп, жаңа

арналар тауып, буы бұрқырап жатты.

Тақырыптың зерттелу деңгейі: Қазақ зиялы

қауымы туралы соңғы кездері бірталай еңбектер

жарияланып жүр. Мысалы, Рымғали Нұрғалидің 2002 жылы

Астана да «Күлтегін» баспасынан жарық көрген «Қазақ

әдебиетінің алтын ғасыры » деп аталатын кітабын айтуға

болады. Онда Репрессияға ұшыраған қазақтың қоғам

қайраткерлерінің өміріне, шығармашылығына, қиын-қыстау

кезеңдеріне тоқталып өтеді. Өзіміздің жерлесіміз Сағат

Боханұлының 2005 жылы жарық көрген «Аралап қалың елді

жүрер сөзім», М.Қойгелдиевтің «Алаш қозғалысы», М.А.Құл-

Мұхаммедтің «Алаш қайраткерлері саяси-құқықтық

көзқарастарының эволюциясы» және де оның 2000 жылы

жарық көрген «Алаш партиясы. Қиянат пен ақиқат» атты

еңбектерді айтуға болады.

Курстық жұмыстың мақсаты мен міндеті:

Қазақтың зиялы қауым өкілдері А.Байтұрсынов, М.Дулатов,

С.Асфендияров, М.Жұмабаев, Б.Қаратаев, Ж.аймауытов,

Ә.Бөкейханов, М.Тынышбаев, т.б. қазақ өлкесінің отарлық

езгідегі халықтың мұң-мұқтажына іші күйіп, өз тілімізді,

дінімізді, қазақтың салт-дәстүрін, жалпы ерекше болмыс

бітімін қуғындау, бүтін өлкені орыстандырып жіберуді

тоқтату керектігіне назар аударған болатын. Олар қанша рет

абақтыға қамалса да, сол елдің қамын ойлаумен өмірі өтті.

Сондықтан да осындай қазақтың асқан біртуар

азаматтарымызды құрметтеу біздің міндетіміз болып

табылады.

Курстық жұмыстың ғылыми жаңалығы: Қазір

газет-журнал беттерінде қазақ зиялылары туралы көптеген

мақалалар жарияланып жүр. Соның бірі Қазақ тарихы

журналының 2005 ж.№ 6 жарық көрген Сәтбай Дастанның

«Зиялылар: азаматтық пен бостандық» атты жариялаған

мақаласын айтуға болады. Және де «Алаш» партиясының

жетекшілерінің бірі – Мұстафа Шоқай туралы Әл-Фараби

атындағы ҚазҰУ-дың қытайтану кафедрасының меңгерушісі,

тарих ғылымдарының докторы, доцент Нұржамал Алдабектің

Қазақ тарихы журналының

2005 жылғы №3 санындағы «Мұстафа Шоқай – халықаралық

саясат сарапшысы» атты мақаласы, М.Өтемісұлы атындағы

Батыс Қазақстан университетінің асперанты Равиль

Мажитовтың Алашорда үкіметін құрушы азаматтардың бірі –

«Жаһанша Досмұхамедов» атты мақаласын Қазақ тарихы

журналының 2004ж. № 5 санынан көруге болады.

Курстық жұмыстың құрылымы: Курстық жұмыс

кіріспеден, екі тараудан (XX ғасырдың басындағы ұлттық

зиялы қауым өкілдерінің қилы тағдыры, Ұлттық

интеллигенция мен элиталық топтардың Ресей үкіметіне

ықпалы), қорытынды, сілтемелер мен пайдаланылған

әдебиеттерден және қосымшалардан тұрады.