Кикілжіңді шешу жолдары туралы психологиялық материал

Кикілжіңді шешу жолдары

Нысанбаева Корлан Айтугановна

Қарағанды қаласы. М.Жұмабаев атындағы №39 гимназия

Педагог- психолог.Өзін- өзі тану мұғалімі.

Қазіргі кезде кикілжің мәселесі психология ғылымында көрнекті орын алуда. Бұл, біріншіден психологияның әлеуметтік жағдайларға әсер ететін жаңашыл, өзекті сұрақтарға бет бұруынан көрінеді. Ғасырдан ғасырға конфликт сұрақтары көбіне не және немесе принципі бойынша шешіліп келді. Не сен ұтасын, - немесе – ұтыласын. Бұл отбасындағы өзара қарым-қатынастан бастап мемлекет аралық қарым-қатынастан аяқтайтын барлық деңгейлерде байқалынады.

Кикілжің - бұл шешімді талап ететін адамдар арасындағы саналы қарама- қайшылық.

Қазіргі кездегі конфликтология ғылымында кикілжің кезінде өзін – өзі ұстаудың 5 стратегиясын бөліп көрсетілген:

Бейімделу (приспособление) — бірінші жақ екінші жақпен келіседі, бірақ тұлғаның айтуға қорқақтайтын өз ойы мен пікірі бар;

Қашқақтау (избегание) — кикілжің жағдайдан кету, қашу;

Екі жақтық айғақ (Компромисс) — екі жақты да қанағаттандыратын ортақ шешімге келу;

Бәсекелестік(Соперничество) — белсенді түрде екі жақтың бір – біріне қарсы тұруы;

Серіктестік (Сотрудничество) — ортақ бір мәселені шешу үшін бірлесе қимыл-әрекет жасау.

Кикілжің түрлері:

Жеке тұлғалар ішіндегі кикілжің;

Жеке тұлғалар арасындағы кикілжің;

Топ ішіндегі кикілжің;

Әлеуметтік кикілжің;

Ұлтаралық кикілжің;

Өзара ұйымдасқан кикілжің;

Педагогикалық кикілжің;

Кикілжің түрлерінің ішінде педагогикалық кикілжің түріне ерекше қарастыратын болсақ, педагогикалық тәжірибеде тұлғааралық кикілжіндердің негізгі түрлеріне: «оқушы- оқушы», «оқушы -мұғалім», «мұғалім – ата - ана» сияқты кикілжіндерді жатқызуға болады.

Әсіресе тұлғааралық кикілжіндер мәселесінде «педагог- оқушы» типіне тоқталып өтсек.

Педагогикалық кекілжін мына сұрақтарға жауап береді:

Кикілжінде өзінді және оқушыны қалай түсінуге болады;

Қиын жағдайларда мұғалім әрекетінің тактикасы мен стратегиясы қандай;

Қиын балалар арасындағы кикілжіннің қандай ерекшеліктері бар;

Жоғары сынып оқушылар арасындағы кикілжін спецификасы мен кекілжіннен өту;

Агрессивті оқушылар кикілжіннің спецификалық мәні;

Кикілжін жағдайларын қалай басқаруға болады;

Қобалжу деңгейі жоғары тұлғалардың психикалық жағдайын қалай басқаруға болады.

М. Рыбакова есімді психологтың пікірі бойынша оқушы мен мұғалімдер арасында мынандай кикілжін түрлері аңықталады:

Оқушының үлгерімі бойынша туындайтын әрекеттер, онымен орындалған оқудан тыс тапсырмалар;

Оқушының тәртіп бұзушылығымен одан тыс туындайтын ұстанымдар;

Оқушылар мен мұғалімнің эмоционалдық қарым-қатынасынан пайда болатын қарым-қатынастар.

Педагогикалық кикілжіндердің ерекшеліктері. Олардың ішінен мыналарды атап көрсетуге болады:

Проблемалық жағдайларда мұғалімнің педагогикалық дұрыс шешім жасауына жауапкершілік танытуы;

Кикілжінге қатысушылар әр түрлі әлеуметтік статусқа ие, сонымен кикілжіндегі тәртіп анықталады;

Әр түрлі оқиғаларға түсінік және олардың себептері;

Мұғалімнің кикілжіндегі кәсіби ұстанымы, оны шешудегі ролі

Мұғалімдерге ұсыныс:

Өз эмоцияларын бақылау, обекътивті болу, оқушыларға өзінің шағымдарын негіздеуге мүмкіндік беру;

Оқушының ұстанымына өзінің түсінігін жазбау, «мен» пікіріне көшу;

Оқушыны қорламау;

Оқушыны сыныптан шығарып салмауға тырысу;

Мектеп әкімшілігіне мүмкіндігінше жүгінбеу;

Агрессиға агрессиямен жауап бермеу, жеке өмірін қозғамау, оның нақты әрекеттеріне баға беру;

Өзіне және балаға қателесуге құқық беру;

Қарама-қайшылықтарды шешу барысында оқушымен қарым-қатынасты бұзбауға тырысу;

Оқушылардың кикілжінінен қорықпау, керісінше оны конструктивті шешуде өзіне басымдылықты алу.

Мектеп жасындағы оқушылар арасында көбінесе жасөспірімдер арасында кикілжің жиі кездесетіндіктен жасөспірімдер арасындағы кикілжіңді қарастырсақ, жасөспірім шақта өз қатарластарыңмен сөйлесіп, араласқан тиімді. Осы шақта достарымен кикілжіңге түсу…