Климат және климат қалыптастырушы факторлар, 10 сынып жоспары

Климат. Климат қалыптастырушы факторлар

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Климат туралы түсінік беру. Климаттың алуан түрлілігіне сипаттама беру. Жергілікті жер климатын талдау

Дамытушылық: Оқушыларды климаттық белдеулерді ажырата білуге, картамен дұрыс жұмыс жасау қабілетін дамыту.

Тәрбиелік: Адамның әр түрлі мақсаттарда отынды жағуы, ормандарды кесуі салдарынан ауа қабатының қазіргі ахуалы туралы экологиялық тәрбие беру.

Көрнекіліктер: жарты шарлар картасы, глобус, атлас, үлестірмелі материалдар.

Әдіс-тәсілдер: әңгімелеу, сұрақ-жауап, пысықтау

Сабақ жүрісі:

І Ұйымдастыру

Сәлемдесу, сыныпты түгендеу

Сынып бөлмесін даярлау

Оқушыларды сабаққа даярлау

ІІ Үй тапсырмасын тексеру

Жазғы күн тоқырау

Күзгі күн теңелуі

Қысқы күн тоқырауы

Көктемгі күн теңелуі

Жылу белдеулері

Перфокарта

жауаптар

сұрақтар

22 маусым

23 қыркүйек

21 наурыз

22 желтоқсан

Күн мен түннің теңелетін уақыты?

Қай кезде күн ең қысқа, ал түн ең ұзақ болады?

Көктемгі күн теңелу қай күні болады?

Күннің ең ұзақ, ал түннің ең қысқа болатын уақыты?

Қай кезде күзгі күн теңелуі болады?

Жаңа сабақ

Климат деген не?

Климаттың ендікке байланыстылығы

Климатқа мұхит пен теңіздің әсері

Климатқа жер бедерінің әсері

Жердің климаттық белдеулері

Ауа райының белгілі бір жерге тән, көп жылдық орташа жай-күйін климат дейміз.

Климат – грекше «еңкіш» деген сөз.

Климат атмосфера қысымы, температура, жауын-шашын, жел, бұлттылық, ылғалдық және басқа көрсеткіштерімен сипатталады. Олар климат элементтері деп аталады.

Жердің пішіні шар тәріздес болғандықтан, оған күн сәулесінің түсу бұрышы ендікке байланысты өзгереді. Түрлі ендіктерде Күннің көкжиектен әр түрлі биіктікте көтерілуі және түсу уақытының өзгеруі одан келетін жылу мөлшерінің әр түрлілігін тудырады. Бұл өзгеріс Жер шарын жылу белдеулеріне бөлуге негіз етіп алынған.

Тек қана ендікке, яғни Күннің түсу бұрышына байланысты болған жағдайда әрбір жылу белдеуінің бойында біркелкі климат орын алар еді. Шынында олай емес. Бір ғана қоңыржай белдеуді алып байқайық. Белдеудің Атлант мұхиты жағалауында қыс жылы, жаз қоңыржай салқын, жауын-шашын көп түседі. Қүрлықтың орталық бөлігінің климаты кұрғақ, қысы суық, жазы ыстық, бұл климатқа мұхиттар мен теңіздердің үлкен әсері бар екендігін көрсетеді. Осыған сәйкес климат теңіздік және континенттік болып бөлінеді.

Еліміздегі Тянь-Шань, Жоңғар Алатауы, Алтай тауларының басын мәңгі қар мен мұз басқан. Тіпті экватор маңындағы таулардың басында да қар жатады.

Биіктеген сайын таулардағы ауа температурасының төмендей беретіндігі белгілі. Тау беткейімен жоғары көтерілген ауа салқындап, су тамшыларын бөледі. Содан бұлт үйіріліп, жауын-шашын жауады. Жауын-шашын мөлшері биіктеген сайын арта түседі. Тауға көтерілген сайын атмосфера қысымы төмендей береді. Бір сөзбен айтқанда, климат тау беткейінде биіктік бойынша өзгереді.