Командалар мен операторлар сабақ жоспары 9 сыныпқа

Сабақ№1 Класс: 9 Сабақтың тақырыбы:Командалар және операторлар. Сабақтың мақсаты:

 Оқушыларға операторлардың жазылу тәртібімен таныстыру, мысал келтіру.  Паскаль тілінің қарапайым және күрделі операторлардың түрлерімен таныстыру және олардың міндеттерін, прграмма құруды орындалу тәртібін үйрету.  Операторлардың пайдаланудың ерекшелектерін және қолайлы жолдарын түсіндіру. Сабақтын типі: Аралас сабақ Сабақтың әдісі: түсіндіру – баяндау Сабақтың көрнекілігі: техникалық құрал

І Қызығушылықты ояту

ІІ.Мағынаны тану 1.Өткен сабақты пысықтау. Сұрақ-жауап әдісі

1. Паскаль тілінде және алгоритмдік тілдерде қандай шамалар

пайдаланылады? 2. Программа құрылымы. 3. Тілдің алфавиті. 2.Жаңа тақырып.

Паскаль тілінің операторлары. Программаға енетін нұсқауларды (бұйрықтарды) операторлар деп

атайды. Программалау тілдерінің қарапайым операторларына: меншіктеу, шартсыз көшу, енгізу-шығару операторлары мен бос оператор және процедураларды орындау (шықыру) операторлары жатады. Меншіктеу операторы барлық тілдерде қолданылатын негізгі оператор. Меншіктеу операторының жазылуы М:= Е; Мұнда М айнымалы атауы, «:=» мекншіктеу белгісі, Е арифметикалық өрнек. Символдық өрнек апостроф ішіне алынып жазылады. Мысал1. Математикалық өрнекті Паскаль тілінде жаз және программа құр. Стандарттық және математикалық өрнектермен берілген.

1. а= (х+у)/(5+sqrt(х))/abs(у-sin(x)+sqrt(x))+5*arctg(x); x = 47,8 y = -5,5 2. b = etg(u+1)sinv u = 2,3 v = 0,8 program zadanie1; uses crt; var

Операторл

Күрдел

і Жай

Құрама

begin,

Тармақта

лу OF

Таңдау

CASE

Қайталау While, Repeat,

x,y,u.v: real; a,b: real; begin clrscr; x:=47.8; y:=-5.5; u:=2.3; v:=0.8; writeln (‘программаның протокол жұмысы’); writeln (‘ а және b мәндерін есепте ’); а= (х+у)/(5+sqrt(х))/abs(у-sin(x)+sqrt(x))+5*arctg(x); b = exp(sin(u+1)/cos(u+1)*sin(v)); writeln (‘a=’,a’); writeln (‘b=’,b’); writeln(‘ есептеу соңы’); readln; readln; end.

Сандар арасында бір немесе бірнеше бос орын қалдыруға болады, себебі сан енгізілгенде бос орын еске алынбайды. Мәндерді енгізгенде мән енгізілген жолдан келесі жаңа жолға көшіру үшін параметрсіз немесе параметрмен сәйкес READLN (a1, a2, …an); қолданылады. Шығару операторы. Нәтижені экранға шығару үшін WRITE (жазу) операторы қолданылады. WRITE (a1, a2, …an); Мұндағы a1, a2, …an – жай айнымалылар немесе апостроф ішіне алынған символдар тобы болуы мүмкін. Мысалы: Proqram My First Proqram; var beqin write (‘Мен Турбо Паскаль тілінде программа жаздым’); readln (t); writeln (‘Сәлем !’); readln; end.

Мысал 3. Қолданушыдан екі сан енгізуін сұрап, нәтижесін экранға шығару программасын жаз. program AxB; var a,b: integer; begin writeln (‘Енгіз a және b’); reаdln(a,b); writeln(‘көбейтінді тең’,a*b); readln; end. Шартсыз көшу операторы. Паскаль тілінде негізінен операторлар ретімен орындалады. Олардың бұл орындалу тәртібін өзгерту үшін көшіру операторы GO TO пайдаланылады. Әдетте, шартсыз көшіру операторы программаның кейбір бөліктерін орындамай өтіп кету үшін қолданылады. Жазылу түрі: Goto n; n – оператора аймағы. Мысалы: Goto 120; Goto 250; Бұл операторлар 120 және 250 жолға көшуді көрсетеді. Бұл оператор өте сирек қолданылады. Шартты көшу операторы тармақталуы бар процестерді ұйымдастыру үшін қолданылады.Тармақталу белгілі бір шарттың орындалуы немесе орындалмауына тәуелді басқарылады. Бұл оператордың толық түрі

алгоритмдік тілдегі тармақталу командасына сәйкес келеді. Тармақталу командасының екі түрлі жазылу түрі бар. Егер шарт онда 1 серия ; if b then a: Егер шарт онда 1 серия әйтпесе 2 серия; if b then a1 else a2

Мұндағы b – логикалық өрнек; a, a1, a2 – операторы жәй немесе құрама. Командалар begin және end қызметші сөздерінің аралығына жазылады. Егер if сөзінен кейінгі жазылған шарт сақталса (ақиқат боса), онда then (онда) сөзінен кейін жазылған операторлар орындалады, онда 2 серия операторы орындалмайды. Егер шарт сақталмаса әйтпесе else орындалады. Мысалы: if n div 2 * 2 = n then n1: = n else n2: = n * n; if x <0.1 then v: = exp (x);

Мысал 4. Функция мәнін есептейтін программа жаз. 0, х ≤ 0 У = x2, x >0 program fun1; var x,y: real; begin read (x); if x<=0 then y=0 else y=x*x; write (y); end. Таңдау операторы берілген өрнектердің мәніне тәуелді бір немесе бірнеше операторр орындалатын жағдайда қолданылады. Таңдау case өрнек of жағдай 1 шарт: 1 серия 1 тұрақты: 1 оператор ; жағдай 2 шарт: 2 серия 2 тұрақты: 2 оператор; . . . . . . . . . .. . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . жағдай n шарт: n серия n тұрақты: n оператор бітті end. Таңдау операторы өрнектің мәні берілген тұрақтының қайсына тең болса, оның сәйкес операторы орындалады да, басқару таңдау операторының соңындағы операторға беріледі. Егер өрнектің мәні тұрақтылардың ешқайсысымен тең болмаса, онда да, басқару таңдау операторынан соңғы операторға беріледі. Мысал 8. Функция мәнін есептейтін программа жаз. n+1, n[-15,1], n2+2, n[5,10], У = n3 +3, n (15,30), n3 +4, n (40,50) функцияның басқа мәнінде анықталмаған. program fun3; var n:integer; begin writeln (‘Кез келген бүтін сан енгіз’); read (n); case n of -15..1: writeln(‘n+1’); 5..10: writeln(‘n2+2’); 15..30: writeln(‘n3+3’); 40..50: writeln(‘n4+4’); else writeln (‘Функция анықтал