Көптілді білім берудегі кейс әдісінің тиімділігі

ПОЛИЛИНГВАЛЫҚ БІЛІМ БЕРУ ПРАКТИКАСЫНДАҒЫ КЕЙС-ӘДІС

Қазақстан Республикасында қажеттілікке және уақыт талабына байланысты полилингвалық білім беру бағдарламасын енгізу практикасы Қазақстанда «Тілдердің үштұғырлығы» бағдарламасын жүзеге асырудың өзінше бір бастауы болды (2007 жылы Қазақстанда мемлекеттік деңгейде қазақ, орыс, ағылшын - «Тілдердің үш тұғырлығы» мәдени жобасы» қабылданды). Бағдарламаны сатылап енгізу қажет, себебі іс жүзіндегі жаһандық мәселелерді адамдар арасында келісім және өзара түсініктік, этника аралық қатыныс қиындықтарын жеңу арқылы шешуге болады.

Қазақстан Республикасы тәуелсіз көп ұлтты мемлекет бола тұра, өмірде еркін тіл саясатын жүргізеді. Қазіргі кезде Қазақстанда барлық халықтардың құқықтары сақталады, осы этностардың өкілдеріне қарым-қатынас, оқу және тәрбиелеу тілін еркін таңдауға болады.

Ең алдымен ЖОО білім беру Қазақстанның жаңа заманғы өмірінде мүлдем маңызды және барған сайын арта түсетін роль атқарады. Ұлттың, бірінші кезекте білім беру жүйесін құрайтын зияткерлік әлеуеті елдер мен халықтардың үдемелі дамуының анықтаушы факторы болып келеді. Осы фактіге, сонымен қатар Е.А.Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінде полигингвалық білім беру бағдарламасына көп тілді топтар ашылды, оларда жалпыға міндетті және арнайы пәндер кешені үш тілде (орыс, қазақ, ағылшын) жүргізіледі. Осындай топтар үшін жұмыстық оқу бағдарламасы пропорционал қатынаста құрастырылған, яғни орыс тілінде оқылатын пәндер пайызы қазақ тілінде оқылатын пәндер пайызына тура пропорционал болуы керек. Сол принцип ағылшын тілінде оқытылатын пәндерге қатысты да әрекет етеді. Студенттерді осындай топтарға іріктеу жоғарыда айтылған тілдер бойынша білімін, арнайы пәндер негіздерін тестілеу әдісімен жүргізілді. Осылайша университет саясаты әлеуметтік тапсырысты орындауға, қазақстандық қоғамды үш тілді меңгерген мамандармен қамтамасыз етуге бағытталған.

Қоғамның әлеуметтік тапсырысы көбінесе оқыту әдістерін, оның мақсаттары мен принциптерін анықтайды. Жаңа заманғы әлеуметтік тапсырыс бізді оқытудың жеке-бағдарланған әдістерін пайдаланауға бағыттайды, олардың негізіне адамның қабілеті мен табиғи дарынын дамытуға және өзі жүзеге асыруға бағытталған жеке-қызметтік тәсіл қойылуы мүмкін.

Білім беру процесінде осы тәсілді жүзеге асыру механизмі ретінде білім алушылардың сындарлы ойды дамыту жолында әдістер мен тәсілдер жиынтығы қатысады, бұл В. А. Сластениннің проблемалық-қызметтік тәсіл ретінде берілген ойлау және шығармашылық қабілеттерін дамыту бойынша тұжырымдамасымен келісуге мүмкіндік береді.

Дамып келе жатқан қоғамға, таңдау жағдайында жауапты шешімдердің ықтимал салдарына болжам жасай отырып, оларды өз бетінше қабылдай алатын, ынтымақтастыққа қабілетті, ұтқырлығымен, динамизмімен, сындарлылығымен ерекшеленетін жаңаша білімді, өнегелі, жігерлі адамдар керек.

20 ғасырдың аяғында Қазақстан Республикасының білім беру жүйесіне инновациялық технологиялар мен әдістер кең ауқымда енгізіле бастады, олардың бірі кейс-әдіс болып табылады. Осы әдістің «Отаны» Америка Құрама штаттары, дәлірек айтқанда, өзінің инновациялық әзірлемелерімен жақсы белгілі Гарвард университетінің Бизнес мектебі болып табылады. Алғаш рет ол 1924 жылы жеткілікті түрде жергілікті кәсіптік саланы – басқару пәндерін оқыту кезінде қолданылды. Қазіргі кезде екі Case-Study классикалық - Гарвард (америкалық) және Манчестерлік (еуропалық) мектебі бірге қызмет етеді. Бірінші мектеп шеңберінде әдіс мақсаты жалғыз дұрыс шешімді іздеуді оқыту болып табылады, екіншісі – проблема шешімінің көп нұсқалығын болжайды. Әдісті теориялық әзірлеуде және оны практикалық қолдануда америкалық оқытушыларға (Dr. Copeland, J.A. Erskine, M.R. Leenders, L. A. Mauffette-Leenders, R. Merry) жетекші роль беріледі [1].

Сонымен, кейс-әдіс дегеніміз не? Кейс (ағылшын тілінен — оқиға, жағдай) — бұл жағдайды немесе нақты оқиғаны талқылау, іскерлік ойын. Ол нақты жағдайларды, «жеке оқиғаны» талдау технологиясы деп аталуы мүмкін. Технология маңызы, оның негізінде нақты жағдайлар немесе оқиға сипаттамасын пайдаланудан тұрады (ағылшынша «case» - оқиға). Талдау үшін берілген оқиға мүмкіндігінше нақты өмірлік жағдайды бейнелеуі тиіс. Екіншіден сипаттамада проблема немесе тікелей немесе жанама қиындықтар, қайшылықтар, зерттеуші шешуге арналған жасырын міндеттер қатары қатысуы тиіс. Үшіншіден теориялық білімнің алдын ала берілген кешенін, нақты проблеманы немесе проблемалар қатарын шешудің практикалық жазықтығына ену үшін игеру талап етіледі. Кейспен жұмыс істеу процесінде көбінесе жұмысқа қатысушылардың өздерін жағдайды талдауда қосымша ақпараттық сусындату талап етіледі. Қорыта келе студенттер жеке өз қорытындыларын, проблемалы жағдайдан шығу шешімдерін және көбінесе бір мәнді емес көптеген шешімдер түрінде табады [2].

Кейс-технология оқытушы үшін жеткілікті түрде проблемалы. Біріншіден, ол кейсті сабақта пайдалануда оның сыртқы жақтарын терең меңгеуге ғана емес, сондай-ақ ойлау мен қызметінің ерекше филофосиясын жете түсінуге мүжбүрлейді. Мұнда проблемалы-аналитикалық кейстерді алдымен оқытушының өзінің, сосын оның студенттерінің пайдалана білуін, ал сосын әзірлей білуін дамыту процесі орталық орын алады. Проблемалы кейс материалы бойынша ашық пікірталас ұйымдастыру кезінде студенттердің машықтары мен әдеттері, оқытушының пікірталас ұйымдастыру машығы негізгі факторлар болып табылады. Оқытушы сұрақ қоя отырып, студенттердің назарын кейс мәтініндегі нақты ақпаратқа аудартады, олардың жауаптарына бастама береді. Пікірталас кезінде оқытушы, әрбір студенттің қатысуын бақылай отырып, оның бағытын бақылайды; ол пікірталасты студент тапқан шешімдерді талдаумен аяқтай алады.

Топтық сауалнама барысында студенттер кейс-мәтін проблемасын бөліп қарайды, жағдайды бағалайды, оқиғаға немесе процеске талдау жасайды, өз шешімдерін білдіреді. Әдіс студенттердің…