Крекинг, пиролиз және риформинг ашық сабағы, 11-сынып

САБАҚ ЖОСПАРЫ

Пәні: химия. Сыныбы: 11- сынып Мектеп: Астана қаласы №53 МЛ Пән мұғалімі: Схаг Аманкельди

Сабақ тақырыбы:

Крекинг. Пиролиз және риформинг уақыт ы Мақсаты: Оқу материалын 63% меңгерту үшін логикалық, сыни тұрғыдан ойлау шапшандығын, сөздік қорын дамыту Жаңа технологиясы:

БжС технологиясы, «Ауызша сабақ -2» картасы

Құрал- жабдықтары:

Орынға отырғызу матирцасы (ООМ), ПЖ кестесі, тірек сөздер І. Ұйымдастыру кезеңі: Мотивация

Оқушылармен сәлемдесу. Қызығушылықты ояту. Сыныпты белсендендіру үшін көшбасшы сөзі. Сабақ тақырыбы, мақсатын хабарлау.

2 мин

ІІ. Жаңа тақырыпты қабылдау

Мұғалім кіріспе сөзі. Оқушылар мәтінді мұқият зейінмен оқиды. 1 парағына-4мин. Тірек сөздерді тауып, айту. Тақтаға жазады. Тірек сөздің мағынасын мұғалім түсіндіріп өтеді.. Дайын тірек сөзбен салыстырады. Тірек сөздері: 1). Крекинг 2). Риформинг 3). Өндірістік крекинг 4). Анти тотықтырғыштар 5). Термиялық крекинг 6). Катализдік крекинг 7). Қатты отын 8). Пиролиздеу 9). Газға айналдыру 10). Кокстеу 11). Гидрогендеу 12). Генератор газы 13). Герметикалық пештер 14). Катализатор

10 мин

ІІІ. Түсінуді ұйымдастыру

Тірек сөздерді жаттауға уақыт беріледі 14 сөзге- 1мин 15сек. Жаттау уақыты аяқталған соң дәптерге жазу. Көршісімен алмасып, жазған тірек сөзін санау. 7 сөзден жоғары плюс алады. ООМ ұяшығына белгілеу. +плюс алғандардың әділдігі тексеріледі. Матрицамен жұмыс. Тақтаға кезең нәтижесін жазу.

8 мин

ІҮ. Алғашқы түсінікті тексеру

Қарама қарсы сұрау: мұғалім ООМ бойынша тақырыпқа байланысты сұрау. Оқушы жауап бермесе кез келген оқушыдан сұрау.Егер жауап алынбаса сыныптан сұрау. Жауап берілмесе өзі жауап береді. Кезең аяқталған соң екі минусы бар оқушыға «Құтқару шеңбері» тасталып, сол оқушыларға үш сұрақ қойылады. Олар қол көтеріп минустарын жоя алады. Қиылыс сұрақтары: 1). Жоғары температура мен қысымда мұнай өнімдерін бөлшектеу процесі? Крекинг 2). Крекингі процесі нешеге бөлінеді? Екіге

8 мин

3). Мұнайды өңдеудің химиялық процестері қандай? Крекинг және риформинг 5). Өндірістік крекинг әдісін алғаш кім ашқан? 1891жылы орыс инженері В. Г. Шухов 6). Көмірсутектердің ыдырауы жоғары температура(470-550 С0) және қысым қатысында жүретін крекинг атауы? Термиялық крекингте 7). Термиялық крекингпен алынған бензинде қанықпаған көмірсутектер оңай тотығып, полимерленетіндіктен ол сақтауға төзімсіз болғандықтан оған не қосады? Анти тотықтырғыштар

8). Көмірсутектердің ыдырауы төмен 450-500С0

температурада катализатор (алюмосиликаттар) қатысында жүретін крекинг атауы? Катализдік крекинг 9). Катализдік крекинг үрдісі мен термиялық крекинг үрдісінің қайсысы жоғары жылдамдықпен жүреді? Катализдік крекинг 10). Катализдік крекингпен алынған бензиннің сапасы термиялық крекингпен салыстырғанда қандай болады? Жоғары 11). Қатты отынды химиялық өңдеу әдістері қандай? пиролиз, газға айналдыру, гидрогендеу, кокстеу. 12). Қатты отынды герметикалық реакторда ауа қатысынсыз 1000С0 қыздыру әдісі? Пиролиздеу 13). Жанатын газдарды генератор пештерінде өндіреді, сондықтан оны қалай атайды? Генератор газдары 14). Кокстеу қайда жүріледі? Герметикалық пештерде 15). Көмірсутектерді катализатор қатысында изомерлеу, ароматтау, алкилдеу арқылы жоғары сапалы мұнай өнімдерін алу процесі? Риформинг Ү. Бастапқы пысықтауды ұйымдастыру

Бірінші нұсқа екінші нұсқаны тестілейді. І нұсқа тест тапсырмаларын құрастырып жатқан кезде, ІІ нұсқа оқушылары оқып дайындалады. ООМ ұяшығы бойынша сұрау.

8 мин

ҮІ. Талдау Жаңа тақырып бойынша түсінігіне тақырыптық сөздік қор (ТСҚ) өткізіледі. Оқушылар Эссе немесе шығарма түрінде жазады. 63сөз. Көмекші сөздер, жалғаулықтар саналмайтынын ескеру керек.

6 мин

Рефлексия Ең көп сөзі бар шығарма мен ең аз сөзді шығармалар оқылады.

2 мин

Бағалау Журналға баға қою нормативі: +4 болса «5»; +3 болса «4»; +2 болса «3»; «2» қойылмайды.

1 мин

Үй тапсырмасы «2», «3» алған оқушыларға үй тапсырмасы беріледі (п 7.2. Оқулықта 142-бет).

*Мұнай өнімдерін крекингілеу. Мұнайдан алынатын бензин шығымын ұзын тізбекті көмірсутекті айыру(65-70%) арқылы арттыруға болады. Бұл үрдіс крекинг деп аталады (ағыл. Crack – айыру). Өндірістік крекинг әдісін алғаш 1891жылы ашқан орыс инженері В. Г. Шухов,бірақ бұл әдіс Россияда ХХ ғасырдың басында ғана жүзеге асырылды. Бензин автомобилдерде,самолеттерде жанармай ретінде қолданылады, лигроин –тракторлар үшін, керосин - ракета, реактивті двигателдер үшін қолданылады.Өнімде неғұрлым көміртек атомы көп болса ,соғұрлым жанғанда жылу көп бөлінеді.Бензин маркасындағы сан бензиннің детонацияға төзімділігін көрсетеді.Изооктандағы октан саны (2.2.4 – триметилпентан), жоғары деп есептеледі. Крекинг үрдісі көміртек тізбегінің үзіліп, жай қаныққан және қанықпаған көмірсутектер түзілуі,мысалы :

СН = СН + СН Гексадекан октан октен Түзілген зат ары қарай ыдырайды:

СН = СН + СН Октан бутан бутен

СН = СН + СН Бутан этан этилен

Крекингтің негізгі екі түрі бар: Т ерми ялық крекинг те көмірсутектердің ыдырауы жоғары температура(470-550) және қысым қатысында жүреді.Термиялық крекингпен алынған бензинде қанықпаған көмірсутектер көп,сондықтан тікелей айдалған банзинге қарағанда детонацияға төзімді.Қанықпаған көмірсутектер оңай тотығып,полимерленетіндіктен ол сақтауға төзімсіз.Сондықтан термиялық крекингпен алынған бензинге анти тотықтырғыштар қосады. Термиялық крекингілегенде құрамында қаныққан,қанықпаған көмірсутектері бар газдар түзіледі,олар органикалық синтезде қолданылады.. К атали здік крекинг те көмірсутектердің ыдырауы төмендеу температура(450-500С) және катализатор(алюмосиликаттар)қатысындажүреді. Катализдік крекинг үрдісі, термиялық крекинге қарағанда жоғары жылдамдықпен жүреді. Катализдік крекингпен алынған бензиннің сапасы термиялық крекингпен салыстырғанда жоғары.Бұны былай түсіндіруге болады, айырылу реакциясымен қатар изомерлену реакциясы жүріп, детонацияға төзімді тармақталған көмірсутектер түзіледі Катализдік крекингпен алынған бензинде қанықпаған көмірсутектер аз болғандықтан сақтауға төзімді. Катализдік крекингте тармақталған көмірсутектер көп түзіледі ,олар органикалық синтез үшін өте бағал

Катализдік крекингтен басқа өнеркәсібтік маңызы зор мұнайды ароматтау-мұнайдағы қаныққан жәнециклопарафиндерді ароматты көмірсутектерге айналдыру. Қатты отынды химиялық өңдеу әдістері : пиролиз, газға айналдыру, гидрогендеу, кокстеу. пиролиз газданды ру

гидрогендеу кокстеу

Отынды герметикалық реакторда ауа қатысынсыз қыздыру.Қызд ыру кезінде отынның құрамы өзгереді,түзілге н заттар ары қарай өзгеріп генератор газы алынады.Газ генератор пешінде алынатындықта н генератор газы деп аталады.

Органикал ық массамен қатты отын қоспасын ауа мен су буының қатысында 1000 С тотықтыру арқылы жанғыш газдарға айналдыру .

Отынды жоғары қысым мен температура, катализатор қатысында сутекпен өңдеу.Бұл жағдайда отын алғашқы күйінен сутекке бай қатты ,газ, сұйық күйге ауысады. Осы әдіспен отынды, сланецті өңдейді.

Кокстейтін герметикалық пештерде 900- 1050 С темпераурада ауа қатысынсыз өңдеу таскөмірді кокстеу деп аталады.Алғаш қы түзілетін өнім кокс және кокс газы деп аталады.

САБАҚ ЖОСПАРЫ

Пәні: химия. Сыныбы: – 11А,Ә,Б Мерзімі:________

Тақырыбы Мұнай. Мұнай құрамы және қасиеттері. Өңдеу әдістері және өнімдері. Мақсаты: оқушыларға мұнайдың жоғары бағалығын,құрамын, қасиеттерін,мұнай өнімдерін,бензин,детонацияға төзімділігін қоршаған ортаны қорғау проблемалары шешудегі маңызы туралы білімдерін қалыптастыру; Сабақ типі: Жаңа сабақ. Ұйымдастыру кезеңі:

(Сабақтың мақсаты мен кезеңдерін анықтау.) -сабақта қалыпты жұмыс істеуге мүмкіндік жасау ; -оқушыларды психологиялық дайындау. Амандасу.Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру. Оқушылардың көңілін сабаққа аудару. Сабақтың жалпы мақсатын ашу ,оны өткізу жоспарын көрсету. Үй тапсырмасын тексеру кезеңі:

Сабақтың білімділік мақсаты: -үй тапсырмасының дұрыс, толық орындалғанын тексеру ; -білімдеріндегі кеткен кемшіліктерді,тапсырма орындау барысында қиындықтарды анықтау ; -кеткен кемшіліктерді жою. Оқушыларды білімді ,саналы және белсенді түрде меңгеруге дайындау кезеңі:

1.Сабақ тақырыбын хабарлау.Оқушылармен біріге отырып сабақ мақсатын айқындау. Жаңа материалды оқып үйренудің практикалық қажеттілігін көрсету. Оқушылардың алдына оқу проблемасын қою.Білімді жаңғырту. (Актуализация ) Білімділік міндеттері: . -оқушылардың білім алуға деген ынта-ықыласын жұмылдыру.