Күй қағаны Рысбай Ғабдиевке арналған тәрбие сағаты

Сабақтың тақырыбы: «Күй қағаны – Рысбай Ғабдиев»Сабақтың мақсаты: Оқушыларға Рысбай Хисметоллаұлы Ғабдиевтің өмірі мен шығармашылығы жайлы білім беру.

Сабақтың міндеттері:

а)білімділігі: Рысбай Ғабдиев туралы толық мағлұмат беру.

ә)дамытушылығы: Оқушылардың күйлер тыңдау арқылы әуендік сезімталдығын арттыру, есте сақтау, қиялдау, ойлау қабілеттерін дамыту. Күй тыңдау барысында балалардың музыканы ести білу, есте сақтау, орындау қабілеттерін жетілдіру.

б)тәрбиелігі: Өнерді құрметтеуге, өзін – өзі ұстауға, ұлтжандылыққа, отансүйгіштікке тәрбиелеу.Сабақтың көрнекілігі: суреттер, слайд, бейнебаяндар.Сабақтың барысыІ Ұйымдастыру« Екі ішектің бірін қатты,Бірін сәл - сәл кем бұра.Қазақ - нағыз қазақ емес,Нағыз қазақ – домбыра» - деп атақты ақын, жазушы Қадыр Мырза Әлі атамыз айтқандай, домбыра қазақ халқының ұлттық аспабы.

Сіздерге сұрақ:

Домбыра аспабында не орындалады? (күй)

Күй шығаратын адамды қалай атаймыз? (Күйші)

Күйді домбыра аспабында орындайтын адамды қалай атайды? (Домбырашы)

Күй дегеніміз не? (Күй — музыкалық жанр, қазақ халқының аспаптық шығармасы)1 - жүргізуші:Күй - қазақтың жансерігі, мұңдасы, сырласы. Күйдің ғажаптығы сол - ол бастан кешіріп отырған өмірдің мән - маңызын ұқтырады. Күй ойға жетелейді. Өткенімізден өлмес қасиеттей қанымызға сіңген күйді бүгін де қазақ баласы сайын сахарада әуелетіп жүр. Алайда, кешегімізді білмей, көсегеміз тағы көгермейді. Сондықтан, бүгінгі сынып сағатымызды атақты күй атасы атанған Құрманғазы Сағырбайұлының күйлерін орындаушы, өнерін жалғастырушы күй қағаны – Рысбай Хисметоллаұлы Ғабдиевке арнаймыз. Биыл Рысбай Ғабдиевке 85 жыл.

1 - жүргізушіРысбай Хисметоллаұлы Ғабдиев – домбырашы, дирижер, Қазақстанның халық әртісі.

1936 жылы 5 ақпан күні Астрахан облысы, Қызылжар ауылында дүниеге келген. Құрманғазы, Дәулеткерей, Түркеш пен Соқыр Есжан, Дина мен Сейтек, Есбай мен Мәмен өткен топырақта туып өсті. Солардың жалғасы – Ерғали мен Жаңбырбай, Меңдіғали мен Ғалымжандардың сарқытын ішіп, құдірет күйлерін тыңдады, кейбірінен саусағын түзеп, сабақ алды. Төрт жасынан қолына домбыра алып, бірінші сыныпта жүргенде-ақ көпшілік алдында өнер көрсетіп, «Арынғазы» күйімен ауылдастарына тәнті болған.

2 - жүргізушіӨнердегі игі дәстүрлерін сабақтап, орындаушылық өнегелеріне өзінің адалдығын танытты. Әр үйренген күйіне жүрегінің жылылығын қосып, үкіледі, үлкен ортаға жеткізді, мәңгілік ғұмырларын ұзартты. Оның бастауы сол бір 1953 жылдың қысында Алматыда өткен ауыл-село көркемөнерпаздарының республикалық байқауы болатын. Рысбай аталған додада Құрманғазы бабасының «Байжұма» және «Төремұрат» күйлерін орындады. Аталған шығармаларды ол Дина шешесінің өз орындауындағы күй табақтан үйренген болатын. Әйгілі өнер шеберлері Құрманбек Жандарбеков пен Нұрғиса Тілендиев жетекшілік еткен қазылар алқасы жас та болса, бас болып, үлкендердің өзін жолға тастап кеткен орындаушыға еш қымсынбай бас бәйгені берді. Ал осы орындауларды тікелей трансляция арқылы радиодан тыңдап жатқан Дина ананың өзі кәріліктен төсекке таңылып, азар отырса да «Өзімнен озып кетпесе кем түспейтін бұл нояның кім? Табыңдар, әкеліңдер алдыма, қолын көремін, дыбысына тәнтімін» деп келініне өтініш айтқан екен.

Ал, енді қазір, осы Рысбай Ғабдиевтың орындауында Құрманғазының «Төремұрат» күйін тамашалайық.

3 – жүргізуші

Сол жылы Рысбай Хисметоллаұлы Чайковский атындағы Алматы музыка училищесіне емтихансыз қабылданды. Училищеде оқып жүріп Құрманғазы атындағы академиялық қазақ ұлт аспаптар оркестрінің құрамында ойнады, артынан осы оркестрдің примашылар тобының жетекшісі болды. 1957 жылғы Мәскеуде өткен жастар мен студенттердің дүниежүзілік фестиваліне қатысып, лауреат атанды. Оркестр құрамында Мәскеу, Ленинград, Киев, Ереван, Баку, Тбилиси қалалары сахналарында өнер көрсетті. Тағы да «Байжұма», «Төремұрат», «Терісқақпай» күйлерімен тыңдаушыларды орындарынан оң тұрғызды, алақандарын аяусыз соққызды. Қазір осы «Байжұма» күйін Рысбай Ғабдиевтың орындауында тыңдайық.4 – жүргізуші