Күйзеліс пен шиеленіс жағдайларына арналған сабақ жоспары

Сабақтың тақырыбы: Күйзеліс, шиеленіс ситуациялары.

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: күйзеліс сөзінің мағынасын және күйзелістің даму сатыларын білу.

Тәрбиелік: оқушыларды төзімділікке, адалдыққа, әдептілікке тәрбиелеу.

Дамытушылық: оқушылардың ой өрісін дамыту.

Сабақтың түрі: аралас сабақ

Сабақты жүргізу әдісі: түсіндіру, ауызша, жазбаша, көргізбелі.

Пән аралық байланыс: психология.

Пәнішілік байланыс: Денсаулық психологиясы.

Сабақтың жабдықталуы:

Материалдық: әдістемелік әзірлеме, тесттер, карточкалар.

Техникалық-программалық: компьютер, проектор, CD, DVD дискілер.

Пайдаланылатын әдебиеттер:

Негізгі оқулықтар: «Валеология – денсаулық туралы ғылым» Х.Қ. Сәтбаев, Алматы 2016 ж. Қосымша оқулықтар: "Валеология" М.М.Ақмырзаев, Ә.Ү. Сағымбаев, Астана 2007ж. "Медициналық валеология" Р.Ә.Көзденова, Н.Қ. Сеймамбетова, Алматы 2004 ж, ғаламтор материалдары.

Оқушы білуі тиіс: психика мен дене саулығы. Эмоциялар және денсаулық. Эмоционалды жағдайлардың белгілері. Күйзелістің түрлері. Физиологиялық және эмоционалды күйзеліс. Күйзелістің белгілері. Күйзеліске қарсы тұрудың негізгі және жалпы принциптері. Психопрофилактика және психикалық реттеу.

Сабақтың хронокартасы

І Ұйымдастыру кезеңі -5 минут

ІІ Үй тапсырмасын тексеру -18 минут

ІІІ Жаңа тақырыпты түсіндіру -45 минут

ІV Жаңа тақырыпты бекіту – 15 минут

V Қорытындылау – 5 минут

VІ Үйге тапсырма -2минут

Сабақ барысы

I Ұйымдастыру кезеңі – 5 минут

Оқушылардың сабаққа қатысуын тексеру, жоқ оқушыларды белгілеу. Сабақты оқытушы бірізді беру керек. Жаңа сабақтың мазмұны мұғаліммен емес, оқушылардың қатысуымен де шешілуі мүмкін. Оқытушы жаңа сабақтың мақсатымен және жоспарымен оқушыларды таныстыру қажет.

ІІ Үй тапсырмасын тексеру – 18 минут

"Сиқырлы таяқша" ойыны арқылы сұрау.

„Сиқырлы таяқша“ (ручка, қалам, сызғыш және т.б.) сыныпта кез-келген ретте беріледі. Бір-біріне сиқырлы таяқшаны бергенде, белгілі келісілген ережені айтады. Мысалы: таяқшаны беріп жатқан оқушы мінез құлықтың денсаулыққа қандай әсері бар деп сұрайды, таяқшаны алған оқушы жауабын береді (айтарлықтай әсері бар өйткені барлық ауру артық сезімталдықтан, яғни жүйке жүйесінің бұзылуынан пайда болады). Әрі қарай солай жалғаса береді.

Қойылмалы тест:

Айқай, жылау, ретсіз қатты қимылдармен араласа жүретін қысқа мерзімді өте күшті жан күйзелісі_________________________________ деп аталады.

Эмоция дегеніміз_____________________________________________________________.

Психикалық денсаулық_______________________________________________________

Жан толқынысынан шыққан эмоциялар: 1.________ 2. ____________________________

Әлеуметтік қажеттілік______________________________________________әйтеуір біреуге керек болу.

Қажеттілік сатылары: 1.______________________2.______________________________

7. Эмоция латын тілінде___________________________деп аталады.

Жауабы:

Аффект

Адамдармен қарым – қатынас жасағанда бет жүзіндегі бейнелейтін көңіл - күй эмоция деп аталады.

Психикалық денсаулық адамның денсаулығының негізгі компаненті, рухани жағдайының тұрақтылығы. Ол адамның өзін – өзі бағалау, эмоция тұрақтылығын бақылау, еібек қызметін дұрыс ұйымдастыру мен оның қоғамдағы қарым-қатынасын қамтамасыз ету шамасы.

1. Көңіл – күй. 2. Аффект, стресс

Сүю немесе сүйікті болу, дос табу, отбасын құру

1.Физиологиялық қажеттілік. 2.Қауіпсіздікке қажеттілік 3.Әлеуметтік қажеттілік. 4.Өз басының қадіріне жету, өзін-өзі сыйлауға қажеттелік.

Emovere

ІІІ Жаңа тақырыпты түсіндіру – 45 минут

Жаңа тақырыптың жоспары:

1. Әртүрлі себептерден организмде пайда болатын күйзеліс күйі.

2. Күйзеліс организмнің күшті әсерлерге реакциясы.

Әрбір адам өз өмірінде сан алуан қиыншылықтар мен ауыртпашылықтарды, демек, күйзелістерді кездестіруі мүмкін. Оларға қарсы тұрып, қажымай, қайсарлық көрсетіп жеңе білу – үлкен өнер. Адам өмір қиындықтарына төселіп, шыңдалып жетіледі. Бүкіл дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметтері бойынша барлық аурулардың 45 пайызы күйзеліске байланысты екен. Сондықтан, күйзелісті болдырмау, оның алдын алу, егер кездесе қалса оған қарсы тұра білу, өкінішке қарай, әркімнің қолынан келе бермейді. Мысалы, көк аспанды еркін шарлаған ұшқыштың базбір кезде жүйкесіне салмақ түсіп, қиналатыны бар. Өйткені – ол адам толы ұшақты аман-есен жерге қондыруға міндетті. Ем-доммен айналысатын медицина қызметкерлерінің қызметі де күйзеліске толы. Себебі, олардың жұмысы барысында әртүрлі оқыс оқиғалар, қайғылы қазалар көз алдында өтіп жатады. Адамның жүйкесі темір емес, өзінің жіберген диагностикалық немесе емдеу қателігі, оталау үстінде кездейсоқ асқыну оқиғасы орын алған сәт, кенет болған өлім дәрігерге болсын, мейіргерге болсын әр дәрежеде әсер етіп, күйзеліске ұрындыруы табиғи нәрсе. Өйткені – шындығын айту керек дәрігер, әсіресе хирургтар, акушер-гинекологтар, реаниматологтар өздерін әрдайым өткір пыша

Стресс – ағылшынның stress (ыза буу, булығу, кернеу) деген сөзінен шыққан. Стресс дегеніміз – ойламаған жағдайда адамның басына түскен қасірет-қайғыдан, үрей-қорқыныштан, күтпеген жайсыз оқиғаға байланысты немесе төтенше күшті әсерленуден адамның бойында пайда болатын шектен тыс тітіркену және оған жауап ретінде туындайтын көңіл-күй, сезім толғанысы (күйіну, ашыну, күйзелу, күйгелектік жағдай, ерекше шексіз қуану және т.б). Стресстер жиі қайталанса организмде бұрынғы қалпы орынына келмейді, адам бойында дәрменсіздік белең алып берекесіздік, абыржу, тағдыр алдында әлсіздік бұлты қоюлана түсіп, қажып, мүжіледі. Соның әсерінен кейде әртүрлі психикалық аурулар пайда болуы мүмкін. Созылмалы стресс адамның көңіл-күйінің бұзылуына, жұмысқа деген қабілетінің төмендеуіне, сылбырлықтың пайда болуына, ұйқысының бұзылып, адамның созылмалы шаршау синдромына әкеп соғады.

Қажу

Ақыл – ой Физикалық

Сезімталдық Эмоцияналды

Жүйке қызметінің бұзылуы

Жүрек қан тамыр жүйесі ауруы

Ішкі секреция бездерінің ауруы

Невроз, неврастения, қауіпті психикалық аурулар

Стресс туралы алғаш ғылыми еңбекті Ганс Селье 1936-жылы жазды. Ганс Сельенің тұжырымына көңіл аударсақ «күйзеліссіз өмір өлі». Ол бұл ойын өзі жасаған тәжірибе арқылы дәлелдеген. Ол үшін егеуқұйрықтарды үш топқа бөліп, 1-ші топтағы егеуқұйрықтарды үнемі күйзеліссіз тыныш жерде ұстаған. Ал, 2-ші топтағы егеуқұйрықтарға қысқа мерзімді күйзеліс тудырып отырған. 3-ші топтағыларға үзіліссіз күйзеліс жасаған. Байқаса, 2-ші топтағы егеуқұйрықтар ұзақ жылдар тіршілік ете берген. Осы жүргізген тәжірибесіне сүйеніп ол қандай да болмасын күйзелістің болғаны жөн деген қорытындыға келген. Өйткені – күйзелістің арқасында ағза көптеген гормондарды (адреналин мен норадреналинді) бөліп шығарады. Сондықтан, адамның қобалжуы денедегі адреналиннің көп мөлшерде бөлініп шығуына байланысты. Стресс – организмнің күшті әсерлерге реакциясы. Г.Селье стресс реакциясында үш сатыны ажыратады: 1) үрейлену; 2) төзімділік (тұрақтылық); 3) қалжырау.

Бұл сатылар ұзақ әсер ететін стресс факторларына организмнің жауап беру сипаты. Стрессті тудыратын затты немесе құбылыс, оқиғаны стрессор деп атайды. Оларға аштық, суық, психологиялық және тәндік жарақаттар, радиациялық…