Лейкоциттер мен иммунитет түрлері 8 сыныпқа

Ұзақ мерзімді жоспар бөлімі:

8.2А – Заттардың тасымалдануы

Мектеп: 23 мектеп-лицей

Күні: ___

Мұғалімнің аты-жөні: МЫРЗАБАЕВА

Сынып: 8

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар:

Сабақтың тақырыбы

Лейкоциттер. Иммунитет түрлері (жаңа тақырыпты меңгерту)

Осы сабақ арқылы жүзеге асырылатын оқу мақсаттары

8.1.3.3 лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттау

8.1.3.4 гуморалдық және жасушалық иммунитетті салыстыру

Сабақтың мақсаттары

гуморалдық және жасушалық иммунитетті ажырату

лейкоциттердің түрлерін ажырату

лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттау

Бағалау критерийлері

гуморалдық және жасушалық иммунитетті салыстырады;

лейкоцит түрлерінің ерекшелігін анықтайды;

лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттайды.

Тілдік мақсаттар

Оқушылар:

Иммунитеттің ағзадағы маңызын, түрлерін ауызша жазбаша сипаттай алады.

Лейкоциттердің түрлерін атап, олардың атқаратын қызметтерін тиісті терминологияны қолдана отырып түсіндіре алады.

Пәнге қатысты лексика мен терминология:

иммунитет, гуморалдық иммунитет, жасушалық иммунитет, бөгде дене, фагоцитоз, фагоцит, нейтрофил, базофил, эозинофил, лимфоцит, моноцит, макрофаг, антидене, антиген

Диалог құруға /жазылымға қажетті сөздер топтамасы:

Иммунитеттің ……………................деп аталатын екі түрі бар.

Жасушалық иммунитетке…………….жасуша түрі қатысады.

Гуморальдық иммунитетке қатысатын антидене қанның ...... болады..бар

Лейкоциттер ... болады.

Базофиллдер...қарсы жауапқа қатысады.

Нейтрофиллдердің қызметі...

Эозинофиллдер...ерекшеленеді

Құндылықтарды дарыту

Оқу тапсырмасын орындау кезде қоғамдық өмірге дайын болу, өзін бақылауда ұстай білу, бәсекеге қабілетті бола білу құндылықтары дамытылады.

Жазбаша жұмыстар арқылы академиялық шыншылдық, нақтылық, өзін өзі реттей білу құндылықтары дамытылады.

Ауызша жұмыстар арқылы ойды реттей білу, сенімділік, дәлелдерді қолдана білу құндылықтары дамытылады.

Моделдеу арқылы креативтілік, жаңашылдық, тапқырлық, таңдау жасай білу, ризашылық білдіру, ынтымақтастықта бола білу, бейімділік құндылықтары дамытылады.

Таныстырылым кезінде өзіне деген сенімділіқ, талдау жасау, ойды жинақтау, идеяларды үйлестіру тыңдаушылармен байланыс орнату құндылықтары дамытылады.

Жеке жұмыс кезінде өзіне деген сенімділік, өзін-өзі көрсету құндылығы дамытылады.

Топтық немесе жұптық жұмыс кезінде ортақ іс артқаруда ынтымақтастықта бола білу, жаһандық азаматтық, өз оқуына жауапкершілікпен қарау, сынға алу, ортақ пайдалану құндылықтары дамытылады.

Пәнаралық байланыс

Гуморалдық иммунитеттің жүзеге асырылу жолы қарастырылған кезде улы заттардың бөлінуі, антигеннің табиғаты туралы түсінік арқылы химия пәнімен байланысады

Алдыңғы білім

7-сыныптан заттардың тасымалдануына қатысатын мүшелер, 8-сыныптан ағзаның ішкі ортасының маңызын, қанның құрамын, ағзадағы маңызын біледі

Сабақ барысы

Сабақ қезеңдері

Жоспарланған іс-әрекеттер

Оқыту көздері мен ресурстар

Сабақтың басы

0-4 мин

Оқушыларға тақтада лейкоциттердің түрлері көрсетіліп, бұл қандай жасушалар сұрағы қойылады. Олардың лейкоцит екенін қалай дәлелдейміз? қандай ерекшелік байқап отырсыздар? деген сұрақтар қойылады.

Оқушылар олардың ерекшеліктерін анықтайды.

Оларда ядроның болуы, олардың қозғала алатыны айтылады. Лейкоциттердің ядроларының пішіндері әртүрлі және кейбіреулерінде түйіршіктері бар, кейбірінде болмайды. Лейкоциттер әртүрлі болып келеді.

Критерий:

Лейкоциттердің түрлерін ажырату

Лейкоциттердің барлығына тән ортақ қызметі не сұрағы арқылы иммунитет түсінігіне ауысып, олардың барлығы ағзаның иммунитетін қалыптастырады деген қорытынды шығарылып сабақтың тақырыбы ашылады.

Осы лейкоциттер туралы, иммунитет туралы нені білу қажет деп сұрай келе сабақтың мақсаттарын оқушылармен бірге анықтау қажет.

Бағалау критерийлері таныстырылады.

1 - слайд

2- слайд

Сабақтың ортасы

4-17 мин

Оқушыларға лейкоциттердің түрлі типтері туралы ақпараттар, суреттер, таныстырылым ұсынылады.

Оқушылардан жұпта лейкоциттердің әр түрлі түрін зерттеп ақпараттық парақша жасау сұралады.

1жұп - нейтрофилдер

2 жұп - лимфоциттер

3 жұп - моноциттер

4 жұп - макрофагтар

5 жұп - эозинофилдер

6 жұп – базофилдер

Критерий:

Лейкоциттердің түрлерін ажырату

лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттау

1 - қосымша

3-9 слайдтар

17-27 мин

Әрбір оқушы жұптары өздерінің жасаған парақшаларын жәрмеңкеге орналастырады. Сынып оқушылары осы жәрмеңкені аралай жүріп, лейкоцит түрлерімен танысады.

Жәрмеңкені аралау барысында оқушылар лейкоциттердің түрлері мен олардың қызметін кестеге толтырады.

Критерий:

Лейкоциттердің түрлерін ажырату

лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттау

Дескрипторлар:

Лейкоцит түрлеріне тән белгілерді атайды

Лейкоциттердің суреттерін салады

Әрбір лейкоцит түрінің қызметін түсіндіреді

2-қосымша

10 слайд

27-36 мин

Мұғалім: лейкоциттердің барлығы ағзадағы иммунитетке жауапты. Иммунитетті жасанды жолмен қалыптастыруға бола ма сұрағы арқылы вакциналауға тоқталады.

Мұғалім иммунитеттің түрлерін таныстырылымда көрсетіп, осы екі иммунитет түрін салыстырып көрейік дейді.

Оқушылар топтарына гуморалдық және жасушалық иммунитеттің жүзеге асырылу сызбалары, шағын ақпараттар ұсынылады. Олар мұғалімнің көмегімен иммунитеттің екі түрінің ұқсастығы мен айырмашылығын анықтайды.

Иммунитет түрлерін Венн диаграммасы арқылы салыстырады.

Критерий:

Гуморалдық және жасушалық иммунитетті ажырату

Дескрипторлар:

Гуморалдық иммунитеттің жүзеге асырылу орны мен жолы түсіндіреді

Жасушалық иммунитеттің жүзеге асырылу жолы мен орны сипаттайды

Иммунитеттің екі түрінің айырмашылықтары мен ұқсастықтары анықтайды

3- 4 қосымша

11-12 слайдтар

Сабақтың соңы

37-40 мин

Кері байланыс

Маған

оңай болғаны ...

қиын болғаны ...

түсінікті болғаны ...

Енді мен ... ... білемін.

Енді мен ... ... үйрендім.

13 слайд

Қосымша ақпарат

Дифференциалды оқыту – Көбірек қолдау көрсету үшін не істейсіз? Қабілеті жоғары оқушыларға қандай міндеттер қоюды жоспарлайсыз?

Лейкоциттердің суреттерін салыстырғанда және оларды топтастырғанда әр оқушы өз деңгейлері мен қабілеттеріне сай жұмытсайды

Ақпараттық парақшалар жасаған кезде де оқушыларға таңдау беріліп өздері қалаған жолмен нәтижені көрсетеді

Иммунитет түрлерін сызбада талдаған кезде оқушыларға қабілеттеріне сай жұмыс жасау мүмкіндігі беріледі

Мұғалім кері байланыс кезінде, талқылаулар кезінде ойлаудың әр түрлі деңгейіне сай сұрақтар қоя отырып саралауды қамтамасыз ете алады

Венн диаграммасын толтыру кезінде оқушылар өз қабілеттерін көрсете алады

Бағалау – оқушылардың берілген материалды меңгеру деңгейін қалай тексересіз?

Ауызша жауаптары, сұрақ қоя білуі

Ақпараттық парақшалар әзірлеуі

Кесте толтыруы

Венн диаграммасын толтыруы

Денсаулықты сақтау және қауіпсіздік ережелері

Сабақ барысында биология кабинетіндегі қауіпсіздік ережелерін сақтау.

Жұптық және топтық жұмыстар кезінде белсенді қозғалыс жасайды

1- қосымша

Нейтрофилдер - сүйек кемігінде түзілгеннен соң 12 сағат ішінде тамыр сырты ұлпаларға барады. Фагацитоз арқылы бактерияны қоршайды, содан соң фермент (лизоцим) бөліп бактерияны жояды. Жойылудан соң зиянды өнімдерді бейтараптандырып, ірің түзеді. Инфекция кезінде саны 5-10 есе артады.

Эозинофилдер - сүйек кемігінен түзіліп, қан арқылы тамыр аралық ұлпаларға барады. Онда олар бірнеше апта тіршілік етеді. Бұлар микробтады ыдырататын ферменттерді бөледі. Бөгде нәруыздар, антиген-антидене жиынтықтарын бұзады, паразит құрттарды жояды, химиялық аллергия кезінде қабынуды бәсеңдетеді. Эозинофилдер аллергиялық реакцияларды бәсеңдетеді. Эозин бояуымен жақсы боялады.

Базофилдер- фагоцитозға қатысатын қозғалмалы жасушалар. Жараның жазылуына көмектеседі, ол үшін олар қан тамырларын кеңейтетін гистамин мен гепарин заттарын бөледі. Тромбоциттердің жұмысына көмектеседі. Базофилдер қанды ұйытпайтын гепарин затын түзеді. Қабынған жерлерде гепарин қанның ұюына кедергі жасайды. Базофилдер гистамин бөледі, ол жарақаттанған ұлпа маңындағы қан тамырларын кеңейтіп, жарақатқа қан арқылы көп лейкоциттің келуі арқылы тез жазылуға ықпал етеді.

Моноциттер - қандағы түйіршіксіз лейкоциттердің бір түрі. Моноцит ядросының пішіні бұршақ, таға тәрізді, кейде сегментті. Олар қанға түскен бетте макрофагқа айналады. Микроағзаларды фагоцитозбен жұтып, ыдыратады. Ферменттер бөлу арқылы жасушаны бөгде қалдықтардан тазартады.

Лимфоциттер - қанның ақ жасушаларының кішірек, дөңгелек түрі. Лимфа түйіндері мен сүйек кемігінде түзіледі. Ірі ядролы. Цитоплазмасында түйіршіктері болмайды, жіңішке жиек тәрізді, жедел қозғалады. Олар ағзаның ішкі тұрақтылығын сақтайды, «бөтен» заттарды ажыратады. Ағзадағы мутант жасушаларды жояды. Бөгде денелер мен бактерияларға қарсы антиденелер түзеді. Лимфоциттер микроағзалармен тез байланысып, Т-жасушаларының оларды жоюына жағдай туғызады. Лимфоциттердің екі түрі болады: В лимфоциттер: антидене деп аталатын арнайы нәруызды түзеді. Олар патогеннен бөлінетін антигенмен қосылып, патогенді жояды. Т-лимфоциттер: бөтен жасушалар мен денелерді танып, жояды.

2- қосымша

Сүтқоректілерде иммунитеттің екі жүйесі қалыптасқан: жасушалық және гуморалдық. Бұл Т- және В-жасушалар деп аталатын екі түрлі лимфоциттердің қызметіне байланысты. Екі жасуша да сүйектің милы (кемік) затындағы бағаналы жасушалардан түзіледі. Т-жасушалар әрі қарай даму үшін, тимусқа бағытталады, В-жасушалары сүйектің ми затында дамып, жетіледі.

Жасушалық иммундық жауап:

Т-лимфоциттер:

микроағзалар, вирустармен инфекцияланған жасушалар;

трансплантталған ұлпалар мен мүшелер;

ісік жасушалары.

Шабуылға иммундық жасушаның өзі қатысады, антиденелер бөлінбейді, сондықтан жасушалық иммунитет деп аталады. Микроб жасушаға түскен кезде Т-лимфоциттер улы зат цитокинді бөледі. Содан кейін Т-лимфоциттер белсенді түрге ауысады. Микробты қоршап алып жұтып, ыдыратып жояды.

Гуморалдық иммундық жауап:

В-жасушалар антиденелер түзеді. Оны қан плазмасы, ұлпа сұйықтығы мен лимфаға бөліп шығарады. Антиденелер сұйық ортаға бөлініп бөгде микроағзаларды жою сұйық ортада жүретіндіктен гуморалдық деп аталады. Микроб жасушаға түскен кезде В-лимфоциттер улы зат цитокинді бөледі. Содан кейін В-лимфоциттер белсенді түрге ауысады. Олар антидене түзуге қабілетті. Түзілген антиденелер микробтың антиген нәруызымен байланысып микроб-антидене кешені түзіледі. Осы кешенді макрофаг фагоцитоздап жояды. Белсендірілген В-жасушалардың бірі адам қанында өмір бойы сақталып қалады. Оларды жады жасушасы деп атайды. Олар осы аурудың микробы ағзаға екінші рет кіргенде дереу антидене түзуге қабілетті болғандықтан адам ол аурумен екінші рет ауырмайды.

3-қосымша

1- тапсырма. Жасушаларды анықтаңыз: эритроцит, лимфоцит, моноцит, эозинофилл, нейтрофилл.

Жасушалардың атауы

А)__________________

В)__________________

С)__________________

D)__________________

E)__________________

2- тапсырма. жоғарыда аталған лейкоциттерден 3 түрінің қызметін сипаттаңыз.

Критерий:

Лейкоциттердің түрлерін ажыратады

Лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттайды

Дескрипторлар:

Лейкоцит түрлеріне атайды

лейкоциттердің түрлі типтерінің қызметтерін сипаттайды

Сабақ: биология

7.2 В : Өсімдіктердегі транспорт

Мектеп:

Мерзімі :

Мұғалімнің аты-жөні:

Сынып: 7

Қатысқандар саны:

Қатыспағандар саны:

Тақырып:

Флоэма мен ксилема элементтерінің құрылысы

Сабақтың түрі:

Жаңа білімді игеру

Осы сабақ арқылы жүзеге асырылатын оқу мақсаттары:

Ксилема мен флоэма элементтерінің құрылысын салыстыру

Сабақ мақсаты:

Барлық оқушылар үйренеді: ксилема мен флоэма компонеттерінің құрылымдары мен қызметтерін атай алады.

Көптеген оқушылар үйренеді: ксилема мен флоэманы сурет арқылы анықтай алады.

Кейбір оқушылар үйренеді: ксилема мен флоэманың ұқсастықтары мен ерекшеліктерін сипаттай алады.

Бағалау критерийлері:

Ксилема мен флоэманың құрылысын біледі;

Ксилема мен флоэманың құрылыстарын салыстырады, ерекшеліктерін табады;

Ксилема мен флоэманың қызметтерін анықтай алады.

Сабақтың тілдік

мақсаттары

Пәндік лексика мен терминология:

Тамырлар, сабақтар, құрылысы, қызметтері, тамыр түкшелері, тамыр оймақшасы, топырақ, эпидермис, жасушалар, қоректік заттар, тасымалдау, жеткізу, сіңіру, қамтамасыз ету, бекіту, өндіру, қорға сақтау, ксилема, флоэма, концентрация, еріту, ерітінді және т.б.

Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер:

Тамырлар/сабақтар/тамыр түкшелері болып келеді/келеді ...

Сақтау/өндіру/тасымалдау .......................

Біріншіден оларға тән сипаттамаларды берейік.

Ксилема мен флоэманың ұқсастықтары қандай?

Флоэма және ксилема да ................. болып келеді.

Ксилема мен флоэманың айырмашылықтары неде? Олар қалай бір – бірінен ерекшеленеді?

Флоэма ... болып табылады/табылмайды.

Құндылықтарды

дарыту

Ынтымақтастық - топтық және жұптық жұмыс арқылы жұмысты үйлестіру.

Академиялық шындық – жеке жұмыс арқылы.

Интеграция

Физикамен, бұл жерде осмостық қысым, диффузия, заттардың тасымал, тамыр қысымы қарастырылады.

Химиямен, көмірқышқыл газы мен суды, органикалық заттардың тасымал контекстінде қарастырылады.

АҚТ қолдану дағдылары:

Электронды ақпарат көздерін қолдану арқылы оқыту процессін визуализациялау.

Сабақтың типі:

Сабақтың түрі:

Жаңа білімді игеру

Біріктірілген, аралас сабақ

Бастапқы білім

5.4.2.2 тірі ағзалардың құрылымдық деңгейлерін сипаттайды;