Лев Толстойдың Жан сырым шығармасына арналған материал

Жан сырым

Мен православиялық христиандық дінде шоқындырылып тәрбиелендім. Мені оған балалық шағымнан бастап, менің балаң және бозбала кездерімде де үйретті. Бірақ жасым 18-ге толып, университеттің 2-ші курсын аяқтап шыққанымда, маған үйреткендерінің енді ешқайсысына да сенбедім.

Есте қалғандарым бойынша пікірлеп көрсем, мен ешқашан да шындап сенбегенмін, менде тек қана алдымда ғибадат еткен үлкендер мен мені неге үйреткен болса, сол нәрсеге деген сенім ғана болды, бірақ бұл сенім өте тұрақсыз еді.

Есімде, жасым он бірде кезімде,гимназияда оқып жүрген, ілгеріректе қайтыс болған Володенька М... деген бір бала, бізге жексенбілікке келіп, гимназияда жасалған, соңғы жаңалық ретіндегі ашылымды хабарлады. Ашылым құдай жоқ және бізді үйретіп жүргендерінің барлығы ойдан шығарылған дегеннен тұрды (бұл 1838 жылы болған еді). Бұл жаңалықпен үлкен ағаларымның қызыққандары, мені де кеңеске шақырғандары есімде. Барлығымыз, есімде, қатты қуандық және бұл хабарды өте қызықты да, болуы әбден мүмкін нәрсе ретінде қабылдадық.

Тағы да есімде, үлкен ағам Дмитрий университетте оқып жүрген сәтінде, кенеттен, өзінің табиғатына тән құмарлылығымен дінге берілді, содан соң барлық діни қызметтерге қатысып, ауыз бекітіп, таза, өнегелі өмір сүруді бастады, біз болсақ, тіпті үлкендер де оны үздіксіз күлкі еттік және неге екені белгісіз оған Нұх деген лақап ат қойдық. Есімде, Казан университетінің қамқорлық жасаушысы Мусин-Пушкин, бізді өзіне билеуге шақырып, билеуден бас тартқан ағамды Дәуіттің де сандықтың алдында келе жатып билегенін айтып, келекелеп көндірген-тін. Менің сонда үлкендердің бұл әзілдеріне жаным ашыған-тын, соң катехизисті оқу керек, шіркеуге бару керек, бірақ мұның барлығын тым шынайы қабылдау керек емес деген қорытынды шығардым. Тағы да есімде, мен өте жасымда Вольтерді оқыдым және оның мысқылдары мені ашуландырмақ түгілі көңілімді көтеретін.

Діни сенімнен құлдырау бұрын немесе қазіргі кезде біздердей білім жүйесіндегі адамдарда қалай орын алып жатқан болса, менде де солайша орын алды. Ол менің ойымша көп жағдайда былай орын алады: адамдар барлығы қалай өмір сүріп жатса солай өмір сүре береді, ал барлық адамдар діни білімге ешқандай ортақтығы жоғымен ғана емес, көп бөлігі бойынша қарама-қарсылық тудыратын бастау негізінде өмір сүреді; діни білім өмірімізде қатыспайды, өзге адамдармен араласу барысында да ешқашан кездеспейді және жеке өміріңде өзіңе де ешқашан оны орындауға тура келмейді; діни біліммен сенімге кіргізу өмірге тәуелсіз түрде, одан жырақта орындалады. Егер тап болған жағдайда сырттай ғана, өмірмен байланысы жоқ түрде ғана құбылыспен кездесесің.