Мұстахым Ықсанов туралы ғылыми жоба

Қазақстан Республикасы ғылым және білім министрлігі

М.Мәметова атындағы Қызылорда жоғары педагогикалық колледжі

Бағыты: «Ұлттық архив қорындағы Сыр өңірінің тарихы»

Секциясы: Облыстық партия басшылары – архив қорында.

Тақырыбы: Мұстақым Біләлұлы Ықсанов

Студент: Мажит Ақнұр. ШТ-Д-18 оқу тобының студенті

Жетекшісі: Алтаева Фатима. Тарих ғылымдарының магистрі

Қызылорда, 2018ж

Мазмұны

Кіріспе

І Тарау.

Мұстақым Біләлұлы Ықсановтың өмір жолы

ІІ тарау.

2.1. Мұстақым Біләлұлы Ықсановтың еңбек жолы

2.2. Қарашығанаққа дем берген тұлға

Қорытынды.

Пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер тізімі.

КІРІСПЕ

Тақырыптың өзектілігі: Қоғамдық формациялар ауысып, белгілі бір кезеңде қызмет жасаған басшыға берілетін баға өзгеріске түсетін тұстарда да, тот баспайтын алтынның сынығындай жылдар жылжыған сайын жарқырай түсетін тұлғалар бар. Олардың есімі ел есінде ұзақ сақталуының басты сыры – қарапайым адамдарға барынша жақын болғанында. Туысы емес, турасын іздеп, арзанға алданбай, ақиқатқа жүгініп өткенінде шығар. Бүкіл саналы ғұмырын елге адал қызмет жасауға жұмсап, бар күш-жігері мен қайратын осы мақсатқа сарп еткен Мұстахым Біләлұлы Ықсановты дәл осы қатарға қоса аламыз. Мұстақым Ықсанов Батыс Қазақстан облысы Жәнібек ауданында дүниеге келген. М.Ықсанов соғыстың сұрапыл жылдарында Алматы теміржол техникумында студент болды. Қай жерде, қай елде жүрсе де, қай жұмысты атқарса да тектілігін танытып отырды. Атасы Ықсан парасаты мен сауаты бар адам екен, әрі алаштың айтулы ақыны Ғұмар Қарашпен туыстас болған. Оның өлеңдерін жатқа білген. Ғұмар Қараш “Алаш” партиясына мүше болғаны белгілі. Кейін қуғын-сүргін басталған тұста Ықсан Ресей жерінен пана іздеп, әуелі Саратов жаққа, одан Мичуринге, одан Мәскеу түбіне, Орехово-Зуевоға тұрақтайды. Туған жердегі ата- қоныс, әдемі үй, кіндік қаны тамған Жән

Ғылыми жоба тақырыбының зерттелуі, деректік негізі. Мұстахым Ықсановтың өмір жолы мен еңбек жолы арнайы тақырып ретінде бұрын зерттелмеген. Зерттеген ғылыми жобамның негізгі дерек көзі- мұрағат қорлары мен істеріндегі архивтік мәліметтер. Тақырыптың мақсаты, көздеген мұраты басқа зерртеу еңбектері ішіндегі біршама абзацтық, беттік мәліметтерден басқа көптеген еңбектерде бұл мәселеге аз көлемде тоқталып, жазылуына сәйкес ғылыми жоба жұмысының тұщымдылығы үшін интернет дәйектері мен деректеріне жүгіндік. Ғылыми жоба жұмысы мазмұнының жоспарға сай жүйелі қордаланып, мақсат- міндеттерінің тұжырымдар шығара отырып ашылуы, тақырыптың өз діттеген нысанасына қол жеткізуі үшін зерттеу еңбектері, баспасөз мәліметтері кең қолданысқа түсті.

Ғылыми жобаның мақсаты мен міндеттері. Бұл зерттеу жұмысының басты мақсаты – қазақ қашан да өткенге салауат айтып, болашаққа аманат жүгін қалдырған. Сондықтан да ел тарихында асылдарын ардақтап, ұлыларын ұлықтай білген. Өткенін бағалай білу өнегелі ұрпақтың ісі, елдіктің белгісі. Заман өзгерген сайын өткен қоғам да, сол қоғамда өмір сүрген адамдардың да бейнесі өзгеруі мүмкін. Десек те, жар құлағы жастыққа тимей, ел мүддесі үшін аянбай еңбек етіп, көп мақсатқа күш-қайратын жұмсаған азаматтарын елі мәңгі естен шығармаған. Міне, артына өшпес із қалдырған тұлғаның бірі мемлекет және қоғам қайраткері Мұстақым Біләлұлы Ықсанов туралы деректерді саралап, зерттеп ғылыми айналымға қосу. Қоғам қайраткерінің өмір жолындағы, еңбек майданындағы еңбекқорлығын, іскерлігін насихаттай отырып елжандылыққа, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу.

Аталмыш мақсатқа жету жолында төмендегідей міндеттерді жан-жақты айқындау туындады:

- Өнегелі өмірімен, өрнекті тіршілігімен, қажырлы қайратымен, ұлтжанды мінезімен ел есінде мәңгі сақталған тұлғаның өмір жолы мен еңбек жолын зерделеу;

- Қызылорда облысының өсіп-өркендеуіне, жаңаша дамуына, тұрғындардың берекелі де бақуатты өмір сүруіне айрықша еңбек сіңірген, Сыр өңірінің ырысының артып, берекесінің тасуына тікелей ықпал жасаған, ізіне ізгілік қалдырған ардақты азамат есімін ұлықтау;

- Қасиетті де киелі, Алаштың анасы атанған Сыр елінің азаматының қадірін, жасалған еңбектің бағасын айқындау;

- Мұстақым Біләлұлы Ықсанов туралы зерттеуден алынған тұжырымдар мен қорытындыларды зерттеу жұмысының түйінінде дәйекті көрсете білу.

Диплом жұмысының зерттеу әдістері мен методологиясы. Зерттеудің методологиялық негізін қоғамдық ғылымдар саласында негізгі сүйенетін тарихилық қағидасы-мұрағат деректеріне сүйену басшылыққа алынды. Тарихилық принцип аясында феноменге назар аудару, фактілерге сүйену арқылы оқиға желісінің қалыптасуы, барысы, дамуы мәселелері қаралады. Обьективтілік, жүйелілік, топшылау, психоталдау, салыстыру, ғылымаралық әдіс алмастыру, логикалық, диалектикалық, талдау, зерттеушілер еңбегіне сүйену әдістері нәтижесінде осы еңбек зерделеніп, әрине ғылыми жобаны орындаушы өзім тарапымнан жеке тұжырымым, пікірім қабаттастырыла сомдалды.

Хронологиялық шеңбері.

Бұл зерттеу жұмысының хронологиялық шеңберін 1926-2019 жылдар құрайды.

Ғылыми жобаның негізгі жаңалығы.

Бұл тарихи зерттеу жұмысы өз кезегінде халық үшін еңбегін аямай, елім деп жастық күш-жігерін жұмсаған ұлыларымызды ұлағаттап отыру, өткенімізді саралап, келешегімізді бағамдай білу болып табылады.

Ғылыми жоба жұмысының қолданыстық маңызы. Ғылыми жоба жұмысының қолжазба нұсқасын, мұрағаттық мәлімет деректерін орта оқу орындарының студенттері реферат, баяндама осы тақырып төңірегінде әзірлесе бағыт алуға және орта оқу орындары мен мектеп оқушылары “Өлкетану” пәндері тапсырмаларына дайындық барысында қолдануға тұрарлық.

Ғылыми жоба жұмысының құрылымы. Жұмыс мәтінінің құрылымы кіріспеден, негізгі бөлімі мазмұндық І-ші ІІ-ші тараулардан, қорытындыдан, пайдаланылған әдебиеттер мен сілтемелер тізімінен тұрады.

Мұстақым Біләлұлы Ықсановтың өмір жолы

Мұстақым Ықсанов 1926 жылдың 30-шы наурызында қазіргі Батыс Қазақстан облысы, Жәнібек ауданы, Борсы ауылында дүниеге келген.

Мұстақым Біләлұлы барлық саналы ғұмырын еліміздің, соның ішінде Жайық өңірінің экономикасы мен мәдениетін дамытуға, халықтың әлеуметтік жағдайын арттыруға жұмсады.

1952 жылы Қазақ мемлекеттік ауыл шаруашылығы институтын бітіргеннен кейін еңбек жолын қатардағы құрылысшы мамандығынан бастап, беделді мемлекет қайраткеріне дейін көтерілді.

1952-1958 жылдары «Жетісайқұрылыс» басқармасында прораб, өндірістік-техникалық бөлімінің бастығы, бас инженер, басқарма бастығы болып қызмет атқарған.

1958-1963 жылдары «Бетпақдала ирригация құрылысы» трестінің бастығы, Оңтүстік Қазақстан облысы Ильичевск аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, Оңтүстік Қазақстан өлкелік су шаруашылығы басқармасының бастығы болып жұмыс атқарған.

1963-1966 жылдары Қызылорда облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы болып жұмыс атқарған. (сол жылдары 30 күріш совхозын ұйымдастырды).

1966-1970 жылдары Қазақ КСР-ы Министрлер Кеңесі төрағасының орынбасары;

1970-1975 жылдары Жамбыл облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы, Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің хатшысы;

1975 жылдан 1986 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Орал облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы қызметтерін атқарды. Орал өңіріне басшылық жасаған кезде Орал қаласының бейнесі едәуір жақсарды. Одақтық, республикалық маңызы бар құрылыстар салынды. Атап айтқанда, «Уральскпромстрой»,«Уральсксельстрой», «Уральскводстрой», тресттерінен «Уральскколхозстрой», «Западэлеватормельстрой» сияқты жаңадан тресттер ұйымдастырылып, құрылыс тресттерінің санын оңға жеткізді. Жайық өзені жағасында мәңгілік алау мен стелла бой көтерді және майдангерлер мен Ұлы Отан соғысының батырларына арналған ескерткіш, майданнан оралмаған жерлестеріміздің есімі жазылған мәрмәр тақта да орнатылды. Еуразия көшесінде Әмбебап дүкен, Жайық өзені жағасында көп қабатты «Ақжайық» қонақ үйі пайдалануға берілді.

Қаланың орталық көшелерінің бойында Ұлы Отан соғысының батыры, жерлесіміз Мәншүк Мәметоваға ескерткіш орнатылды. Әуежай, теміржол вокзалдары, көп қабатты өндірістік, мәдени-әлеуметтік құрылыстар, тұрғын үйлер іске қосылды.

М.Б.Ықсанов облысқа басшылық жасаған жылдарда Жаңақала, Жалпақтал, Тасқала, Шыңғырлау, Сырым аудандарында типтік жобамен ауруханалар, емханалар, мектептер мен мәдениет үйлері салынды. Сол жылдарда 120-дан астам асхана-кафетерий, 90-ға тарта мектеп үйлері мен 100-ге тарта балабақша іске қосылды. Облыс орталығы мен аудандарды байланыстыратын қатқыл табанды жолдар да іске қосылды. Селолық ауданда тұрғын үйлер, кешенді мал орындары мен кормоцехтар салынып, жерді суландыру, құнарландыру ісіне айрықша көңіл бөлінді.

Елбасы, Ұлт көшбасшысы Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың: «Адам мәңгі жасамайды, мәңгі жасайтын оның ісі» деген ұлағатты сөзімен айтсақ, Мұстақым Біләлұлы өнегелі өмірімен, өрнекті тіршілігімен, қажырлы қайратымен, ұлтжанды мінезімен ел есінде мәңгі сақталған тұлға. Ол Қызылорда облысының өсіп-өркендеуіне, жаңаша дамуына, тұрғындардың берекелі де бақуатты өмір сүруіне айрықша еңбек сіңірген адам.

Сыр өңірінің ырысының артып, берекесінің тасуына тікелей ықпал жасады. Бүгінгі күні ізіне ізгілік қалдырған ардақты азамат Мұстақым Біләлұлының есімін ұлықтау үшін облыс орталығындағы №9 политехникалық колледжді Ықсановтың атымен атап, ескерткіш бюсін орнатты. Бұл шара қасиетті де киелі, Алаштың анасы атанған Сыр елінің азаматының қадірін, жасалған еңбектің бағасын білетіндігінің дәлелі емес пе?

1961-1966 жылдары Оңтүстік Қазақстан облысының Ильич аудандық партия комитетінің бірінші хатшысы, Оңтүстік Қазақстан өлкелік су шаруашылығы басқармасының бастығы, Қызылорда облыстық партия комитетінің бірінші хатшысы қызметтерін атқарған. Ол Сыр өңірін басқарған тұста қордаланған мәселелердің шешімін табуға ұйытқы болды. Әсіресе, ауылшаруашылық саласының өркендеуіне мүмкіндік жасады. «Дала академигі» атанған Ы.Жақаев осы жылдар ішінде күріштен рекордтық өнім алып, аты әлемге танылды. М.Ықсанов биліктің өзге салаларында жемісті еңбек етіп, Ленин, Еңбек Қызыл Ту ордендерімен, көптеген медальдармен марапатталған.

Біз өткенімізді саралап, келешегімізді бағамдай білетін халықтың ұрпағымыз. Сондықтан өз кезегінде халық үшін еңбегін аямай, елім деп жастық күш-жігерін жұмсаған ұлыларымызды ұлағаттап отыру азаматтық парызымыз деп білеміз. Елі үшін аянбай еңбек етіп, артында өшпес із қалдырған мемлекет және қоғам қайраткері Мұстақым Ықсановтың есімі елі барда, халқы барда ешқашан ұмытылмайды, ол кісінің өнегелі өмір жолы кейінгі жас ұрпаққа үлгі.

2.1. Мұстақым Біләлұлы Ықсановтың еңбек жолы

Белгілі мемлекет және қоғам қайраткері Мұстақым Ықсановтың есімі тек Орал өңіріне ғана емес, сонымен бірге, барша қазақстандықтарға жақсы белгілі. Ол 1975-1986 жылдары облыстық партия комитетінің бірінші хатшылығына келген кезде өзінің ата жұртына перзенттік борышын, азаматтық міндетін өтеді деуге болады.Өз ісіне белін бекем буып, батыл кірісе отырып, көп шаруа тындырды. Оны «үлкен деревня» аталып келген қаланың адам танымастай өзгеруінен көруге болады. Бұрын мұнда болмаған 9-12 қабат үйлер төрт ғасырлық тарихы бар қаланың көркін одан сайын келістіріп көркіне көрік бере түскен. Орал Қазақстан қалаларының көбіне ұқсамайтын өзіндік бояуы бар қала болса, М.Ықсановтың тұсында одан әрі құлпырып сала берді. Бүгінде оның келбетінде М.Ықсанов қолтаңбасы ерекше айқын жазулы тұрғандай. Бұл жөнінде қазақтың көрнекті ақыны Хамит Ерғалиев Мұсекеңе жазып берген кітабына: «Мұстахим, мәңгі ұйқыда жатқан көне Теке қаласын тірілткенің үшін», деген қолтаңбасын беріп, сонымен бірге “Ескі шаһар ұйқысынан оянды”, – деп жырлаған екен.

Мұстахим ағамыз Мәскеудегі Тимирязев атындағы ауыл шаруашылығы академиясына жолдамасы бола тұра, Бетпақдаланы игеруге аттанғанды жөн көрген. Кез келген қиындыққа қарсы тұра білетін қайсар мінезі сол тұстарда қалыптасты деген екен жұбайы Саида Шамсутдинқызы.

Ел адамдары Мұстахим Ықсановты қандай қасиеттері үшін жақсы көрді, сыйлады деген сауалға қатысты айтарымыз, оның мәжілісқұмарлықты жаны қаламайтыны, кабинетте отырып басқарудан бойын аулақ салғаны дер едік. Мұстахим Біләлұлына аз сөйлеп, көп іс тыңдыра білу қасиеті тән еді. Облыс басшысы қандай іс болмасын оны ең алдымен көзімен көріп, тек содан кейін ғана тиісті шешім қабылдап отырды, дейді М.Ықсановпен ұзақ жылдар бойы үзеңгілес қызмет жасаған азамат Дәржан Иманғалиев. Ол өз жұмысын өте жақсы білді. Сондықтан да жоғары жаққа жалтақтамай батыл қимылдады. Оның қоғамдық қызметінің басты мәні – облыстағы қызу тірлік болатын.…