Мәшһүр Жүсіп Көпеевтің өмірі мен еңбектері 11 сынып

Мәшһүр Жүсіп Көпеев

Мәшһүр Жүсіп Көпеев - ақын, жазушы, ойшыл, фольклор танушы, тарихшы, этнограф. Ол 1858 жылы Павлодар облысы, Баянауыл ауданында дүниеге келген. Азан шақырып қойған есімі - Адамжүсіп, бірақ халық арасында зеректігімен, ақылдылығымен, білімге құштарлығымен танымал болды. Сөйтіп, халық оны Мәшһүр деп атап кетті. 5 жасынан хат танып, медреседе білім алады. Оған бірден-бірден септігін тигізген оның әкесі. Мәшһүр Жүсіптің балалық шағында елде жұт орын алып, мал қырылып қалыпты. Сөйтіп әкесі мал пайда болмас, білім пайда деп, баласын білім алуға жібереді.

Ә. Марғұланның айтуы бойынша Мәшһүр 7 жасында «Ер Олжабай батыр» жырын Сақаудан жазып алған. Ал, 8 жасында «Қозы Көрпеш - Баян Сұлу», «Ер Тарғын» жырларын жазып алады. Ол парсы, түрік, араб, өзбек, тәжік тілдерін жетік меңгерген. Бұқара, Самарқан, Ташкент, Яссы қалаларында білімін жетілдірген. Халық арасында ол әулие атанады. Алдын-ала болжам жасап, бәпін біліп, халықты жамандықтан қорғануға шақырып отырған. Одан бөлек замандастары арасында ол «Бұқартанушы», «Абылайтанушы» аталған. Абылайды «Ұлы Даланың айбынды билеушісі» десе, Бұқар жырау туралы егжей - тегжейіне дейін жазып, зерттеп, зерделеп жазған.

Абайды Абай еткен М.Әуезов болса, Шоқанды Шоқан еткен С.Мұқанов болса, Бұқарды Бұқар еткен Мәшһүр Жүсіп Көпеев. «Жұлдызың оң ба»,- деп айтады күннің сәтін сұрайды екен. Сәде көріп беріңіз дейді екен. Сары бура келіп, сенің туыңның түбінде турып, пәлен жаққа қарай шабынды десе, сол айтқан жатына бет алып аттанса, шауып, жаншып келеді екен. Жоқ, Сары бура келгеннен туыңның түбінде шегіп, мойнын жерге салбыратып жатып алды десе, аттанбайды екен», — деп Мәшһүр Жүсіп Бұқар жырауды әрі жырау, әрі көріпкел әулие етіп суреттейді. С.Мұқановтың айтуынша «18 ғасырда жыры мол сақталған Бұқар жыраудың жырлары. Оған бірден-бірден септігін тигізген Мәшһүр Жүсіп Көпеев».

Жазушы көбінесе хандық дәуір әдебиетіне көп көңіл бөлген. Оның жазып алған жырларынан да білуге болады. Одан бөлек қазақтың тұрмыс-тіршілігін, аңыз-әңгімелерін, халық арасында тараған ауызша айтысты жазған. Бұның бәрін «Мес» кітабына сыйғызған.