Мәтінді басқа пәндермен ықпалдастыру таныстырылымы

Амралина Құралай Айткеновна

Қазақ тілі мұғалімі

Саран қаласы №16 ЖББМ

2017 жыл

Мәтінді басқа пәндермен ықпалдастыру

Ертеде бір жас жігіт өмір сүріпті. Бір ғана міні бар екен - өте сабырсыз болыпты. Сол әдетін қойғыза алмағаннан кейін әкесі бір қапшық шеге беріп:

-Балам, сабырсыздықты танытып, ашуыңа ие бола алмай, әлдебіреуді ренжіткен кезде есікке бір шегеден қағып отыр,-депті.

Алғашқы күні әлгі жігіт отыз шақты шеге қағыпты. Келесі аптада есіктегі шегелердің саны азайып, уақыт өте келе өз нәпсісін қадағалай алатын дәрежеге жетеді. Нәтижесінде шеге қақаннан гөрі, ашуды ақылға бағындырғанның жақсы екенін түсінеді.

Содан жігіт есікке бірде-бір шеге қақпаған күні әкесіне келеді. Әкесі сол кезде:

-Ұлым, енді ашуланбаған күні бір шегеден алып отыр,-деп кеңес береді.

Жігіт бұл істі тез аяқтайды да әкесіне есікті барлық шегеден арылтқанын айтады. Сол күні кеште күн ұясына қонған сәтте әкесі оны есіктің алдына шақырып:

-Балам, жарайсың! Нәпсіңе ие бола білдің. Алайда есікте қанша шегенің орны қалғанын көрдің бе? Сен де бір адамды ренжіткен кезде оның жүрегін жаралайсың. Одан қанша рет кешірім сұрасаң да, есікте қалған шегенің ізіндей із қалады. «Қалған көңіл шыққан жанмен тең» деген осы. Сақ болғайсың,- деген екен.

Тәмсіл

Мәтінмен жұмыс

Әңгіме мазмұнындағы түйінді жақтарға «ашуды ақылға бағындырғанның жақсы екенін түсінеді», «Нәпсіңе ие бола білдің. Алайда есікте қанша шегенің орны қалғанын көрдің бе? Сен де бір адамды ренжіткен кезде оның жүрегін жаралайсың. Одан қанша рет кешірім сұрасаң да, есікте қалған шегенің ізіндей із қалады», «Қалған көңіл шыққан жанмен тең»,-деген сөздеріне баса назар аудартып, оларға талдау жасату.

Әкесінің амалы баласына қандай нәтиже берді?

Сабырсыздық пен ашуды ақылға бағындырудың мәні неде?

«Қалған көңіл шыққан жанмен тең»,-деген мақалды қалай түсінесіңдер?

Дәйексөз

Екі нәрсе барлық тілде жатталар:

Бірі-жақсы, бірі-жаман ат болар.

Жақсы болсаң-мақтаулы атың сақталар.

Жаман болсаң-жаман атың датталар.

Жүсіп әл-Баласағұни

Нақыл сөзінің мағынасын қалай түсінетіндерін сұрау.

Тапсырма

Топқа бөліну арқылы берілген мәтінді ықпалдастыру.

Әдебиетшілер тобы. «Жақсы-Жаман» қасиеттерге мақал-мәтел жинастыру.

Адамға қылсаң жақсылық, Жақсылық білмес кей заңғар. Жақсылыққа жамандық жасайтын, Дүниеде бейиман көп жандар.

Екі жама н ауыл болмас, Ауыл болса қауым болмас.

Арғымаққа оқ тисе, мәстектей туламас. Сыпайыға оқ тисе, жамандардай жыламас.

Арғымақ аттың құйрығы - әрі жібек, әрі қыл, Қас жақсының белгісі - әрі мырза, әрі құл.

Екі жақсы қосылса, айрылысуға қиыспайды, Екі жаман қосылса, кең дүниеге сиыспайды.

Жақсы арына құл, жаман малына құл.

Арықпенен семіздің бауыры бірдей, Жақсыменен жаманның жаны бірдей.

Психологтар тобы денсаулықты бұзып, неврозды дамытатын жағымсыз эмоцияны 2 топқа бөлген, қуаныш және мейірімділік эмоцияларына қарағанда, қайғыру мен қирату эмоциялары балаларда жиі кездесетінін мәлімдейді.

Жағымсыз эмоциялар

Күйрету эмоциясы Қайғыруэмоциясы

Ашу қиналу

Кек қорқыныш

Агрессия өкпелеу

Егер отбасында ата-ана мен баланың бір-біріне деген мейірімділік, сүйіспеншілік сезімдері болмаса, онда психологтардың пайымдауынша, жағымсыз эмоциялар адамның денсаулығына кері әсерін тигізіп, иммундық жүйесіне көп зақым келтіреді.

Адам қауіптену сезімінде болған кезде қанда кортизол

гормоны басым болады, ал қуанышты, көтеріңкі көңіл күйде

болса эндорфин гормондары көбейеді. Американдық психолог

Элизабет Холлдың пайымдауынша, жағымсыз эмоция қатерлі

ісік ауруларының дамуына белгілі әсерін тигізеді.

Зерттеулер көрсеткендей, жағымсыз эмоцияларды көп

қабылдаушылар немесе өз ашу ызасын ішінде көп

сақтаушылар болашақ қатерлі ісік ауруларының құрбандары.

Биологтар тобы Кортизол гормонының біздің ағзамызда пайда болуы айтарлықтай күрделі үрдіс. Гармондардың бөлінуін басқарып және барлық бездердің функцияларын реттеп отыратын мидағы гипоталамус пен гипофиз бездерінде пайда болады. Қатты қобалжу кезінде нерв жүйесі гипоталамусқа сигнал беріп, гормон…