Мектепке дейінгі өзін-өзі тану қызметіндегі құндылықтар

«С.Сейфуллин атындағы орта мектеп» КММ

Өзіндік жұмыс

Тақырыбы: «Балалардың жас ерекшелігін ескере отыра,мектепке дейінгі ұйымдарда өзін өзі тану бойынша ұйымдастырылған оқу қызметінде қолдану үшін жалпыадамзаттық құндылықтар Ақиқат,Махаббат,Ішкі тыныштық,Дұрыс әрекет,Шындық,Қиянат келтірмеу бағытындағы әңгімелер,аңыздардың,оқиғалардың топтамасын құру»

Меткенова Мунира Кусбековна

Өзін-өзі тану пәні күні бүгінде өмірдің өз сұранысы, қоғам қажеттілігімен туындайтын ізгілік пен игіліктің жарқын көрінісі болып отыр. Өзін-өзі таныған, өмірдің мәнін түсінген адам, өзін-өзі қадағалап, сынап, өзін-өзі тәрбиелеуге, өмірден өз орнын, өз бақытын табуға ұмтылады. Мысалы.:Өзін-өзі тану– барлық даналықтың бастауы. Даналық ол адамдардың бойындағы құндылықтардан туынайды.Ал, адам үшін аса маңызды заттар, құбылыстар, қасиеттер, жай-күйлерді құндылықтар деп аталынады. Ол үшін жас ұрпаққа «құндылық» деген ұғымның мәнін терең түсіндіре білуіміз керек. Ал құндылықтар туралы мәселені ең алғаш Сократ көтеріп, «Өзгені тану үшін алдымен өзіңді-өзің таны» деген болатын. Ал құндылықтарды зерттеп, оны ғылымға енгізген Т.И.Петракова.Ол құндылықтарды жүйелеп түрге бөлді: Табиғи құндылықтар – бұл адамның табиғи күші мен жан-дүниесінің қабілетілігі құндылықтары: яғни ақыл-ой, сезім, күш-жігер (ақылдың айқындығы, ойдың ұшқырлығы, сезімнің тазалығы, естің сенімділігі, күш-жігердің қайраттылығы). Жүре пайда болған құндылықтар – бұл адамның интеллектуалды және адамгершілік тұрғыдан дамуы барысында меңгерген құндылықтар (әдептілік, сыпайылық, сыйластық, жанашырлық, кеңпейілділік, ақкөңілділік,

«Жер ана туралы мысал» Ертеде жер кіршіксіз таза болыпты. Ол шексіз мейірімді әрі жайдары болатын. Ол барлық жер бетіндегі тіршілік иелеріне, жануарларға, құстарға, жәндіктерге пана болды, оларға азық берді, ал олар Жердің көркемдігі мен тазалығын сақтап, оған бар сүйіспеншіліктерін арнап, жанашырлықпен қарады. Күндердің бір күнінде Табиғатадам пайда болды. Ол құдыретті, зор, әрі сымбатты болды. Ол күлгенде, онымен бірге күн де күлетін,ол қамыққанда онымен бірге ай да қайғыратын, ол ән айтқанда онымен бірге аспан мен жел қосылып ән шырқайтын. Жер-ана мен Табиғатадам бір-бірінен жарастық тауып олардан адам-ұрпақ өмірге келді. Бірақ әрбір ұрпақ- адам оларға өмір сыйлаған Ұлы сүйіспеншіліктен алыстай берді. Жер-ана олар үшін өмір сүрудің, байлықтың қайнар көзіне айналды. Адамдар Жер- ананың кім екенін ұмытты, ал Табиғатадам олар үшін бірі сеніп, бірі сенбейтін аңызға айналды. Адамдар өздерінің қажеттіліктері үшін жерді жыртты, егін екті, одан пайда тапты.Тамақ іздеп, олар жердің мәпелеп өсірген өсімдіктері мен жануарларын аяусыз жайратты.Содан соң алтын мен басқа қазба байлықтарын іздеп Жер- ананың денесін ойып, шұңқырлар қазып, шөл мен шөлейттер қалдырды. Бірақ бұл да аз болды, олар

«Екі түп алма ағашы» /аңыз әңгіме/

Бір бағбанның қолына екі түп алма ағашының көшеті түседі. Бағбан әлгі көшеттерден өздерін қай жерге отырғызғанын қалайтындықтарын сұрайды. Сонда біріншісі

-Мені көлеңке емес, үнемі күннің көзі түсіп, су тиіп, елдің көз алдында болатын жерге отырғызыңыз. Және жиі қопсытып, қарап тұрғаныңызды қалаймын, -дейді. Ал екеншісі болса:

-Маған бәрібір, сіздің онсыз да бақта басқа шаруаларыңыз жеткілікті, сондықтан мені, не түспеуі де міндетті емес. Орын болмаса, басқа алма ағаштарының қасына еге салыңыз, – дейді.

Бағбан оларды өз тілектеріне сай отырғызады. Бірінші түп алма ағашы тез бой көтеріп, жайқалып күн астында құлпырып өсе бастайды. Бағбан күнде оны суарып, түбін қопсытып жүреді. Өсе келе ол керемет жеміс береді. Жан-жағына төгіле пісіп, көздің жауын алады. Көрген адамдар оған таң-тамаша еді. Екінші түп алма болса, сол күйінде баяу өсіп, берген жемісін құрт басып кетеді. Адамдардар да оған аса мән беріп қарай бермейді.

Аңыз «Ана қиялы»

Баяғы өткен заманда,бір елді мекендегі сұрықсыз,жұпыны үйде екі баласымен жалғыз ана тіршілік етіпті. Ана өте өнерлі,ісмер болыпты.Ол үнемі кестелеп орамал тоқып,соны ас-суға айырбастап,күндерін көріпті.Аналарының алып келген тамағына мәз болған балалар да уайымсыз өмір кешіпті.

Балалар да ер жетеді. Ана қартаяды,кестелеуге қолдары илікпей,көз жанары да тайып, қалжырай бастаған болатын.Күндегі әдетінше кестелеп тіккен орамалын алып базарға келеді.Бұйымын қажетті заттарға айырбастамақ боп,базар аралап жүріп,бір кісінің сурет салып отырғанын көреді.Суреттегі әдемі бау-бақшалы, шатырлы әсем үйлер,ғимараттар жанында ерекше сымбатты киініп, қолдарына кітап ұстаған адамдаранаға үлкен әсер қалдырады. Суретке әлсін-әлсін қарап таңданады.Суретшінің қиялына дән риза болады.Өмірде де осы суреттегідей әлемнің болатынына сеніммен қарап,оны өзінің бұйымына айырбастап алады.Жолда келе жатып,осындай зәулім үйде өзінің үлкен шеберханасы болуын, онда әдемі, асыл бұйымдардың әрі көп,әрі жылдам дайындауды,балаларының да суреттегі адамдардай оқымысты болып,ұқыпты да әдемі киініп,көліктермен жүруін қиялдайды. Ана қиялын ұлдарынан жасырмайды.

Біз де сондай күнге жетер ме екенбіз?-деп балаларына күрсіне қарады.

-Егер бәріміз бірлесіп,жұмыс істеп,тіршілік жасасақ,ол күнге де жету қиын болмас,-деп балалары аналарын жұбатқандай болды.Анасының қиялын шындық өмірге айналдыруға екі ұлы бар күштерін жұмсайды. Ертемен тұрып, жер жыртып, астық егіп қаржы жинайды.Оқып, білім алады.Жұпыны үйдің орнына әсем де биік үй тұрғызады.Оның жанынан анасының қиялындағыдай шеберхана салады.Шеберханадағы станоктарда көздің жауын алатындай тұрмыстық бұйымдар дайындалады.