Мемлекеттік тілді қолдану аясы туралы қазақ тілі мақаласы

Қазақстан Республикасындағы «Тіл туралы Заңындағы» (1997 жылғы 11 шiлде) мемлекеттік тiлдi қолдану аясы: құқықтық негiзі мен мәселесі.

Тіл-әрбір ұлттың жаны,баға жетпес қазынасы.Тілсіз ұлт болмайды. Тіл тек қарым-қатынас құралы ғана емес, ол – ұлттық сананың тірегі. Бүгінде қазақ тілі-Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі. Қазақ халқы да өз ана тілін ғасырлар бойы сақтап, дамыту жолында түрлі қиындықтарды бастан өткерді. Қазақтың даласы кең. Тілі де бай. Туған тіліміздің мәртебесін көтеру үшін аянбай тер төгу-біздің парызымыз. Тілдің болашағы – оны қолданатын ұрпақтың қолында. Өз ұлтымыздың ұлттық қасиеттерін бойымызға сіңіру үшін ең әуелі қазақ тілін жетік меңгеруге міндетті. Әрбір азамат ана тілінің қадірін түсініп, оны дамытуға өз үлесін қосуы қажет. Өзіміздің ана тілімізді бәрінен де жоғары қоюымыз қажет. Себебі,тіл жоғалса-ұлтта жоғалады. Ұлтқа тілінен қымбат нәрсе жоқ.

Қазақстан Республикасының «Тіл туралы» заңы – елдегі тіл саясатын айқындайтын негізгі құқықтық құжат. 1997 жылы 11 шілдеде қабылданған бұл заңның басты мақсаты – қазақ тілінің мемлекеттік мәртебесін нығайту, оның қоғамның барлық салаларында қолданылуын қамтамасыз ету және басқа этностардың тілдерін дамытуға жағдай жасау.

Заңның 4-бабында: «Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі – қазақ тілі» деп нақты көрсетілген. Бұл қазақ тілінің елдегі негізгі тіл екенін және оның барлық мемлекеттік басқару, заң шығару, сот ісі, білім беру мен мәдениет салаларында басымдыққа ие болуын міндеттейді.

Алайда, заңда мемлекеттік тілдің мәртебесі анық көрсетілгенімен, оның іс жүзінде толыққанды орындалуы әлі де өзекті мәселе болып отыр. Көп жағдайда мемлекеттік тілге деген көзқарас заңмен белгіленген талаптарға сай келмейді. Қарапайым тұрмыстық жағдайдан бастап, ресми құжат айналымына дейін қазақ тілінің қолданылуы шектеулі. Кейде еліміздегі негізгі тіл қазақ тілі емес, орыс тілі ме деген ойға келесің.Мемлекеттік тіл әлі де өз мәртебесіне лайықты орнын ала алмай келеді. Қазақ тілінің дәрежесін көтеру, қоғамды еш қиналмай мемлекеттік тілде сөйлету-қазіргі таңда ең өзекті мәселердің бірі.

Сонымен қатар, заңдардың бастапқы нұсқасы алдымен орыс тілінде дайындалып, кейін қазақша аударылатын жағдайлар да кездеседі. Бұл мемлекеттік тілдегі құқықтық құжаттардың сапасына әсер ететінін мойындауымыз керек. Түпнұсқасы орысша жазылған заңдардың қазақша аудармасында мағынасы бұзылып, түсініксіз сөйлемдер пайда болатын жағдайлар аз емес.

Заң бойынша, барлық мемлекеттік органдар өз жұмысын мемлекеттік тілде жүргізуі тиіс. Дегенмен, іс жүзінде көптеген мекемелерде ресми құжаттардың басым бөлігі орыс тілінде жасалады. Бұл қазақ тілінің шынайы мемлекеттік тіл ретіндегі рөлін толық атқара алмауына әкелуде. Конституцияның 7-бабының 2-тармағында «Орыс тілі ресми түрде қазақ тілімен тең қолданылады» деп көрсетілген. Бұл мемлекеттік органдарда қазақ тілін толық енгізуге кедергі келтіреді.

Қазақ тілінің білім беру жүйесіндегі рөлі жыл сайын артып келеді. Мектептер мен жоғары оқу орындарында қазақ тілінде оқытатын топтардың саны көбейіп, қазақ тілі пәні міндетті пән ретінде оқытылып жатыр. Сондай-ақ, шетелден келген қандастарымызға мемлекеттік тілді үйретуге арналған арнайы курстар мен бағдарламалар әзірленуде. Дегенмен, көптеген жоғары оқу орындарында ғылыми…