Менің ауылым Көкдөнен, 4-сыныптың ғылыми жұмысы

Зерттеу жұмысының тақырыбы: Менің ауылым

Зерттеу бағыты және саласы: Адам және қоғам- мен, менің отбасым, менің ауылым, менің Отаным.

Орындаушы: А. Байтұрсынов атындағы орта мектебінің 4 «Б» сынып оқушысы

Аты- жөні: Жалтырбай Аружан Аманқосқызы

Жетекшісі: Жұбаназар Гүлнұр Алмасбекқызы

А. Байтұрсынов атындағы орта мектептің бастауыш сынып мұғалімі

Мазмұны:

1. Зерттеу жұмысының аннотациясы

1.1. Жетекшінің пікірі

1.2. Директордың ғылыми әдістемелік жұмысы жөніндегі орынбасарының пікірі

2. Кіріспе

3. Негізгі бөлім

2.1. Көкдөнен ауылының географиялық жағдайы

2.2 .Көкдөнен ауылының тарихы

2.3. Ауылдан шыққан атақты тұлғалар

4. Қорытынды

Мақсаты:

Көкдөнен ауылының тарихы, табиғаты және атақты тұлғалары туралы кең көлемде мәліметтер жинақтап, зерттеу жұмысын жасау.

Міндеті:

Оқушыны ізденушілікке баулу, зерттеу дағдысын үйрету;

Туған жерінің тарихын білуге қызығушылығын арттыру;

Оқушы туған ауылының тарихымен таныса отырып, өзіндік зерттеу әрекетінің көмегімен жаңа білімді дайын күйінде емес, өзі ашуға ұмтылту;

Таңдаған бағыты бойынша өзінің даму деңгейіне шығуына мүмкіндік жасау;

1.1 Ғылыми жұмыстың аннотациясы

( Жетекшінің пікірі )

Жалтырбай Аружан зерттеу жұмысын дайындау барысында ауылымыздың өткені мен бүгінгі тыныс тіршілігін және осы ауылдан шыққан, өзіндік орындары бар атақты тұлғаларды таныстыруды жөн деген. Зерттеу жұмысында кеңес заманы тұсында «Калинин» деген атпен аталған колхоздың бүгінде неліктен «Көкдөнен» деп аталғаны көрініс тапқан.

Бастауыш сынып мұғалімі: Жұбаназар Гүлнұр

1.2 Ғылыми жұмыстың аннотациясы

( Ғылыми орынбасарының пікірі )

Зерттеу жұмысы Менің ауылым тақырыбында жазылған. Жұмыста ауыл,оның тарихы туралы жан-жақты жазылған. Ауыл туралы дереккөздер жан-жақты,нақты жазылған. Оқушының зерттеу жүргізуде көп ізденгені байқалады. Алынған материалдар нақты, толық берілген. Зерттеу жұмысы оқушының өз дәрежесіне лайық. Болашақта осы жұмысты жалғастырып жазса, өскелең ұрпаққа берері көп дерек көзі болады деп ой түйемін.

Директордың ғылыми

әдістемелік жұмысы

жөніндегі орынбасары Омарова Райхан Тұрсынбайқызы

Кіріспе

Мен Жамбыл облысы Т. Рысқұлов ауданының, Көкдөнен ауылында тұрамын. Өзімнің туып өскен ауылым, кіндік қаным тамған жерім- Көкдөнен жүрегіме сондай жақын, оттай ыстық. Ауылым деп соққан балалық балғын жүрегім мені ауылымның тарихын білу үшін алдымен өзімнің туған жерімнің тарихын білуім керек деп ойлаймын. Бұл менің үлкен өмірге аяқ басқан алғашқы қадамым.

Ауыл- ата- бабамыздың өмірге келіп, кіндік қаны тамған, маңдай тері төгілген киелі мекен. Ананың әлдиі, аялы алақаны қандай қымбат болса, ауыл соның негізгі ұясы. Ауыл қазақтың алтын бесігі. Сұлу сөз өрнектеген ақын, ән тербеген сазгер, қызыл тілді шешен, ел қорғаған қарапайым ауылдың қара шаңырағынан шыққан. Біз үшін туған ауылдың ұлтарақтай жерінің өзі қымбат қазына. Ауыл- сол жерде өмір сүрген барша халықтың шежіресін жазып беретін мәңгілік кітабы. Өзінің туған жерін жан жүрегімен сүйіп, сырын ұғып өскен ұрпақ ғана ұлттық пердесін сақтай алады деп ойлаймын. Керемет ақын Мұқағали Мақатаев:

Бір әңгіме қозғашы ауыл жайлы,

Бұдан артық рахат табылмайды - деп туған жерге деген ыстық сезімін жырға қосады. Міне, осындай туған жерге деген менің балалық ауылым жайлы тереңірек білуге баулыды.

Негізгі бөлім

2.1 Көкдөнен ауылының географиялық жағдайы

Көкдөнен ауыл әкімдігінің бас маманы Ильясов Абдеш ағаймен ауылдың тыныс-тіршілігі туралы мәліметпен танысуда

Ауыл аумағының басым бөлігі жазық, тек оңтүстігі ғана таулы. Мұнда Қырғыз Алатауының батыс жақ бөктеріне сала Көгершін, Көкдөнен тау мал жайылымы орналасқан. Ауылымыздың солтүстігінен халықаралық Батыс Қытай- Батыс Европа тас жолы өтуде, одан әрі Үмбет құмы ұласып кетеді. Жер қойнауынан құрылыс материалдары барланған. Климаты континеттік, қысы біршама жұмсақ, жазы ыстық, солтүстістігі қуаң. Ауаның қаңтар айындағы орташа температурасы -6С -80С, шілдеде + 22+26 0С. Жауын- шашынның жылдық орташа мөлшері 250-350 мм, таулы бөлігінде 500 мм- ге дейін жетеді.

Тау бөктері қара топырақты, орталығы сары топырақты, солтүстігі құмды құмайтты топырақ қалыптасқан.

Өсімдіктерімен тау шатқалдарында жеміс ағаштары, шеттік, долана, жыңғыл, шетен, арша т.б өсімдіктер өседі.

Аңдардан арқар , таутеке, елік, қар барысы, қасқыр, борсық мекендейді.

Ауылдағы халықтың басым көпшілігі қазақтар ( 1902 ) болғанымен одан басқа 18- қарашай, 18-қырғыз, 2-өзбек, 1-шуаш, 2-ұйғыр ұлт өкілдері тұрады.

Ауылымызда 1-мектеп, 1-амбулатория, 1-байланыс бөлімі ( почта ) 1- мәдениет үйі, 1- спорт мектебі, 1-әскери шекара бекеті, 1- мешіт, 1- әкімшілік және 2- үлкен дүкен бар. Ауылдағы барлық адам саны- 1941, тұрғын үй саны-343, түтін саны-350. Ал, жауапкершілігі шектеулі серіктестік- 1( Береке- 20 ) жеке кәсіпкер саны- 12, шаруа қожалық саны- 42. Жақында наурыз айында екі қабатты үлкен «Аида» балабақшасы ашылмақшы.

Ауылымызда халықтар достығы жарасымын тапқан. Соның айғағы қарашайлар мен қазақтар, ұйғырлар мен қазақтар отбасын құрып, тату-тәтті өмір сүруде.

2.2 Көкдөненнің тарихы

Ауыл ақсақалы Махаметкеримов Болат атаймен ауыл тарихы туралы сыр шертуде

Менің ата-анам Қызылорда облысының тумасы болғандықтан, біздің үйімізге яғни ауылымызға әр аймақта туып- өскен туыстарымыз қонаққа көп келеді. Келген туыстарымыздың айтуынша біздің Көкдөнен нағыз жер жәннаты сияқты.Себебі, Асанқайғы атамыз Жетісуды көргенде: «Мынау Жетісудың ағашының әр бұтағы жеміс екен, шаруаға жайлы қоныс екен» демекші біздің ауылымыз 1988-1986 жылдары Кеңес өкіметі кезінде мал шаруашылығымен, егін шаруашылығымен айналысқан. Ауылымызда 1997 жылдарға дейін негізінен биязы жүнді қой, астық қант- қызылшасы, етті- сүтті мал, жылқы өсіруді игерген. Сөйтіп аудан арасында алдыңғы қатардағы колхоздардың бірі болған. Сол уақытта колхоздың бастығы Бектенбай Қойшыманов атамыз болыпты. Ол өзінің бар күшін колхоздың гүлденуіне жұмсаған. Б. Қойшыманов қазіргі мәдениет үйін, бірнеше тұрғын үйлерді тұрғызып, көгілдір газын алғаш кіргізген басшы еді. Яғни халықтың ризашылығына бөленген.

Ауылдың алғашқы іргетасы 1958 жылы қаланған. Ең алғашқы атауы Ленин атындағы колхоз болып аталды. 1992 жылдан бастап Көкдөнен ауылы болып қайта өзгертілді. Ең алғашқы үйлер қазіргі Т. Рысқұлов көшесінде қаланған. Қазіргі уақытта ауылымызда Ш. Уәлиханов. Қ. Сүлейменов,

Б. Битанов, М. Өзбеков, Қ. Сейдахметов. Т. Рысқұлов, М Әкешеұлы атындағы көшелер бар.

Бұл көшелердің де атауы ауылымыздың гүлденуіне, өнері мен мәдениетінің дамуына өз үлестерін қосқан ауылдың айтулы азаматтарының есімі .Атап айтсақ, Қ.Сүлейменов-ең алғашқы колхоз бастығы, Б.Битанов-сатирик ақын,журналист, «Тамаша» ойын-сауық отауының алғашқы құрушыларының бірі, М.Өзбеков - қазақ өнеріне өзінің бірталай туындыларын қалдырған композитор, Қ.Сейдахметов –көп жылдар колхоздың экономикасын көтеруде еңбек еткен есепші. М.Әкешеұлы-ұзақ жылдар денсаулық саласында еңбек еткен білімді де,білікті басшы болған дәрігер.

Ауылымызға көршілес төрткүл əлемге Абсент жылқысымен əйгілі болған Көгершін деп аталатын ауыл бар. Т.Рысқұлов ауданына қарасты бұл мекен Шал тауы бөктерінің маңында орналасқан. Осы ауылдың Көгершін аталуы біздің Көкдөнен ауылымызбен байланысты айтылады. Мəселен, ел аузындағы аңыздың бірі Көгершін қыздың аты дейді. Яғни, Көкдөнен есімді жігіт аң аулап жүріп, байқаусызда қақпанға түсіп қалған қызға кездесіпті. Қызды құтқарған жігіт қызға ғашық болып қалады-мыс. Бір-бірін ессіз сүйген қос ғашық үйленбекке бел буып, ауылдың ақсақалдарының алдынан өтіпті. Сонда ауылдың ең үлкен қариясы жастардың тектерін сұрастыра келе екеуінің бір атадан тарағанын біліп, отауласуға тыйым салыпты. Бірақ, əлгі қария екеуінің адал махаббаттарының баянсыздығына шын-ақ налиды. Махаббаттың киесі ме, кім білсін, үшеуі тас болып қатып қалыпты дейді. Ал, сол жер Шал тауы аталып кетіпті.

2.3 Ауылдан шыққан атақты тұлғалар

Мен өз ауылымнан шыққан атақты тұлғаларды мақтан тұтып, өзіме пір тұтамын. Сондай айтулы азаматтарға тоқталып өтейін.

р/с

Мектептің атауы

Танымал мектеп түлегінің аты-жөні

Мектепте оқыған жылдары

Жетістіктері, қазіргі кездегі қызметі

А. Байтұрсынов орта мектебі

Өмірбаева Гүлнұр Шакенқызы

1982-1992ж

Гүлнұр Шәкенқызы Өмірбаева 1975 жылы Жамбыл облысы, Луговой ауданы, Калинин ауылында (қазіргі Т.Рысқұлов ауданы, Көкдөнен ауылы) дүниеге келген. Орта мектепті бітірген соң, 1997 жылы Қазақ мемлекеттік қыздар педагогика институтының Музыка педагогика факультетін тәмәмдаған.

Еңбек жолы:

- 1997 жылы осы институттың Музыкалық оқыту теориясы мен әдістемесі кафедрасының ізденуші – стажеры болып қабылданды;

- 1998 жылы өндірістен қол үзіп, аспирантураға қабылданды;

- 2002 жылдан бастап еңбек жолын Вокал және хор дирижерлау кафедрасының оқытушысы қызметінен бастайды;

- 2008 жылы Мәдени бұқаралық жұмыстардың теориясы мен әдістемесі кафедрасының доцент міндетін атқарушы қызметіне ауыстырылды;

- 2009 жылы осы кафедраның уақытша кафедра меңгерушісі қызметін атқарды;

- 2009 жылдан бастап Музыкалық білім және мәдениет факультетінің деканы қызметін атқарып келеді;

- 2010 жылы ғылыми диссертациясын сәтті қорғап, педагогика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін иеленді.

Ғылыми еңбектері:

- «Ән салу өнері» оқу құралы (2007 ж.), «Мектеп оқушыларының сыныптан тыс жұмыс барысында қазақ әндері арқылы патриоттық құндылықтарын қалыптастыру» оқу құралы (2010 ж.);

- «Патриоттық әндер» хрестоматия (2013 ж.)

Жеткен жетістіктері:

- 2000 жылы Республикалық «Жаңа ғасырға – жаңа ән» әндер байқауының лауреаты;

- 2002 жылы халықаралық «Азия даусы» фестивалі аясында өткен Қазақстан әндері байқауында Елбасы тағайындаған «Алтын домбыра» жүлдесінің иегері;

- 2007 жылы «Арман» продюсерлік орталығынан «Ән еркесі» және «Қыздар, қыздар...» атты әндер жинағы жарыққа шықты.

- 2009 жылы Қазақстан Республикасының Мәдениет қайраткері,

- 2010 жылы Республикалық «Елім менің!» патриоттық әндер байқауының лауреаты;

- 2014 жылы ҚР Білім және ғылым министрілігі тағайындаған «Ы. Алтынсарин» төсбелгісі

А. Байтұрсынов орта мектебі

Өзбеков Меліс

1945-1955ж.

Мэлс Өзбеков – Тұрар Рысқұлов ауданының, Көкдөнен ауылында 1938 ж. 2 қыпкүйекте дүниеге келген.

1963ж. Г. Чайковский атындағы Алматы музыка училищесінің дирижер бөлімінің түлегі.

Ол тірісінде Тұрар Рысқұлов ауданы мәдениет үйінің көркемдік жетекшісі, өзінің туған ауылында автоклуб меңгерушісі қызметтерін атқарған. Оның «Жазылбекшілер маршы», «Ақтамақ қарлығаштар», «Келші, айым», «Асыл арманым», «Арман гүлім» әндері халық арасында кең тараған.

Оның лирикалық сезім мен туған жерге деген ыстық махаббатынан дүниеге келген әндер өзінің шынайылығының арқасында құңдылығын жоғалтпай келеді. Әндері қаншама танымал десек те, Мэлс ағамыздың үлкен сахналарда көп айтыла бермейтін «Асыл қайнар», «Шал тауында ауылым», «Көкдөнентау» секілді ғаламат туындылары да жетерлік.

Ономистикалық коммисияның шешімімен өзінің кіндік қаны тамған Көкдөнен ауылында бір көше мен аудандық Мәдениет үйі М. Өзбековтың атымен аталады.

А. Байтұрсынов орта мектебі

Битанов Басқар Әлтайұлы

1967-1977ж.

Көкдөнен ауылында 1959ж. 1 қаңтарда дүниеге келген. 1977ж. ҚазМУдың журналистика факультетіне түсті. Өнерімен елге танылған сатира саңлағы Басқар Битановтың «Суретінен ғана таниды» атты повестері мен сықақ әңгімелері топтастырылған жинағына алғы сөз жазған белгілі журналист Қыдыралы Қойтай ол жайлы «Басқардың күлкісі – басқаша күлкі» деп оның сатира саласындағы қолтаңбасын барынша ашып көрсетеді. «Әуелетіп ән салатын, музыкалық аспаптардың кез-келгенінің құлағында ойнайтын. Сонымен бірге кез-келген адамның даусын айнытпай салатын. Жігіттің сұлтаны десе болғандай еді. Небәрі 35 жыл ғұмырында қарымды қаламгер, ақберен журналист,…