Металдармен жұмыс жасауға арналған әдістемелік құрал 6 сынып

«Металдармен жұмыс жасау: қарапайым бұйымдар жасау»

көркем еңбек пәнінен ұлдарға арналған

әдістемелік құрал

ҚҰРАСТЫРУШЫ:

ТҮСІНІК ХАТ

Бұл әдістемелік құрал «Металдармен жұмыс жасау: қарапайым бұйымдар жасау» тақырыбын оқыту бойынша педагогтар мен оқушыларға арналған көмекші материал ретінде ұсынылған. Құралдың басты мақсаты – оқушылардың металмен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру, олардың шығармашылық ойлау қабілеттерін дамыту, және қолөнерге қызығушылықтарын арттыру. Сонымен қатар, әдістемелік құралда металды өңдеу технологиясы, жұмыс кезінде пайдаланылатын құрал-жабдықтар мен материалдар, қауіпсіздік ережелері, сондай-ақ қарапайым металл бұйымдарын жасаудың қадамдары туралы жан-жақты ақпарат берілген.

Құралдың негізгі бөлімдері:

Металдармен жұмыс жасауға дайындық

Металдарды өңдеу

Қарапайым бұйымдар жасау

Техникалық сурет және жобалау

Жұмыс кезіндегі қауіпсіздік және тазалық

Әдістемелік құралда ұсынылған тақырыптар мен тапсырмалар арқылы оқушылардың техникалық дағдылары ғана емес, сондай-ақ шығармашылық және зейінділік қабілеттері де дамиды. Металмен жұмыс жасау, қолөнер дағдыларын игеру арқылы оқушылар еңбекке деген жауапкершілікті, шыдамдылық пен табандылықты меңгереді. Құралда қамтылған материалдар мен практикалық тапсырмалар, оқушыларға өз бетімен жұмыс жасаудың негіздерін үйретіп, олардың қолөнер бұйымдарын жасаудағы ынтасын арттырады.

Осы әдістемелік құралды қолдану арқылы мұғалімдер оқу процесін тиімді ұйымдастырып, оқушыларды металды өңдеудің барлық аспектілерімен таныстыра алады. Сонымен қатар, бұл құрал оқушылардың шығармашылық мүмкіндіктерін дамытуға және олардың эстетикалық талғамын қалыптастыруға ықпал етеді.

МАЗМҰНЫ

Кіріспе___________________________________________________________4

1. Металмен жұмыс жасауға дайындық _____________________________7

1.1. Құрал-жабдықтар мен материалдар ______________________________7

1.2. Жұмыс орнын ұйымдастыру ___________________________________10

1.3. Қауіпсіздік ережелері__________________________________________13

2. Металдарды өңдеу әдістері______________________________________14

3. Қарапайым бұйымдар жасау____________________________________19

4. Техникалық сурет және жобалау ________________________________23

5. Жұмыс кезіндегі қауіпсіздік және тазалық________________________26

Қорытынды_____________________________________________________29

Әдістемелік ұсыныстар___________________________________________30

Пайдаланылған әдебиеттер _______________________________________34

Кіріспе

Қазіргі қоғамда қолөнер мен шығармашылық іс-әрекеттер адамның жеке дамуы үшін өте маңызды. Көркем еңбек пәні оқушылардың өз бетінше жұмыс жасау қабілетін арттырып, олардың шығармашылық дағдыларын дамытуды көздейді. Әсіресе, металмен жұмыс жасау – бұл тек техникалық дағдыларды меңгерумен қатар, эстетикалық талғамды, шыдамдылықты және еңбекке деген жауапкершілікті қалыптастыруға мүмкіндік беретін маңызды іс-әрекет. Металдармен жұмыс істеу оқушыларды жаңа материалдармен таныстырып қана қоймай, олардың нақты, қолмен жасалатын бұйымдарды жасау арқылы өзіндік шығармашылық көзқарастарын білдіруге мүмкіндік береді.

Металдармен жұмыс жасау көп ғасырлар бойы адамның тұрмысында маңызды орын алған. Бұл іс-шаралар адамдардың ең алғашқы құралдары мен сәндік бұйымдарын жасауына көмектескен. Бүгінгі таңда металл өңдеуді оқу – балаларға жаңа материалмен танысу, оның физикалық қасиеттерін түсіну және одан функционалдық, эстетикалық тұрғыдан құнды бұйымдар жасау жолдарын үйретуге бағытталған. Металдармен жұмыс жасау барысында оқушылар тек техникалық білімдерді меңгеріп қана қоймай, өздерінің шығармашылық қабілеттерін дамыта алады, әр түрлі пішіндер мен үлгілерді ойлап тауып, олардың арасындағы байланысты түсінуге мүмкіндік алады.

Бұл әдістемелік құрал «Металдармен жұмыс жасау: қарапайым бұйымдар жасау» тақырыбы бойынша оқытуды ұйымдастыруға арналған. Құралда металды өңдеудің негізгі әдістері, оқушылардың техникалық қабілеттерін арттыруға бағытталған тапсырмалар мен тәжірибелер ұсынылған. Оқушыларға металдың қасиеттері мен оның құрылысын түсіндіре отырып, әр түрлі бұйымдарды жасау процесін үйрету маңызды. Қарапайым бұйымдар арқылы металлды өңдеудің негізгі әдістері мен құрал-жабдықтарымен танысу оқушылардың болашақта күрделі жобаларды орындауға дайын болуына ықпал етеді.

Металдармен жұмыс жасау барысында оқушылардың шығармашылық қабілеттері мен еңбекке деген көзқарастары қалыптасады. Олардың техникалық білімдерін арттыра отырып, өзін-өзі дамыту және өздерінің қолынан шыққан бұйымдарды жасауға деген қызығушылықтары оянады. Сонымен қатар, бұл жұмыс түрі оқушылардың зейінін арттырып, шыдамдылық пен жоспарлау дағдыларын дамытуға мүмкіндік береді. Құралда ұсынылған жұмыстар мен тапсырмалар оқу процесін қызықты әрі тиімді етуге бағытталған.

Әдістемелік құралда қарапайым метал бұйымдарын жасау арқылы оқушылардың қолөнер саласындағы дағдыларын дамытуды мақсат еткен материалдар мен әдіс-тәсілдер ұсынылған. Бұл құрал мұғалімдер мен оқушыларға металмен жұмыс істеудің негіздерін үйретуге, жұмыс орнын дұрыс ұйымдастыруға, қауіпсіздік ережелерін сақтауға көмектеседі. Сонымен қатар, құралда оқушылардың шығармашылық потенциалын ашуға, оларды әр түрлі жұмыс кезеңдерінде өз идеяларын жүзеге асыруға ынталандыруға бағытталған көптеген практикалық тапсырмалар мен мысалдар бар.

Қазіргі таңда көркем еңбек пәні қоғамның мәдени-эстетикалық дамуына ықпал етіп қана қоймай, оқушылардың өмірлік дағдыларын дамытуда маңызды рөл атқарады. Бұл әдістемелік құрал оқушыларды тек металл өңдеумен таныстырып қана қоймай, олардың шығармашылық және техникалық дағдыларын бір уақытта дамытуға бағытталған.

Міндеттері:

Металдармен жұмыс жасау дағдыларын қалыптастыру – оқушыларға металл өңдеу әдістері мен құралдары туралы теориялық және практикалық білім беру. Оқушылардың металды өңдеу барысында қолданылатын негізгі құрал-жабдықтармен танысуы, олардың жұмыс істеу принциптерін меңгеруі.

Қарапайым металл бұйымдарын жасау – оқушылардың металлдан қарапайым бұйымдар жасау дағдыларын қалыптастыру. Оларға белгілі бір үлгілер мен формаларды жасау арқылы металды өңдеудің нақты дағдыларын үйрету.

Шығармашылық қабілеттерді дамыту – оқушыларға өз бетінше шешім қабылдауға, ойлау және шығармашылық қабілеттерін дамытуға мүмкіндік беру. Бұйымдарды жасауда олардың жеке идеялары мен шығармашылық көзқарастарын жүзеге асыруға ынталандыру.

Қауіпсіздік және еңбек мәдениетін қалыптастыру – металмен жұмыс жасағанда қауіпсіздік ережелерін сақтау дағдыларын қалыптастыру. Жұмыс орнында тазалықты сақтау және құрал-жабдықтарды дұрыс пайдалану мәдениетін дамыту.

Техникалық сурет пен жобалау дағдыларын үйрету – оқушыларды бұйымды жобалауға, оның өлшемдерін, пішінін және құрылымын анықтау үшін техникалық сурет салуға үйрету.

Эстетикалық талғамды қалыптастыру – металдан жасалған бұйымдардың эстетикалық тұрғыдан тартымды болуының маңыздылығын түсіндіру. Оқушыларға өздері жасаған бұйымдарға эстетикалық көзқараспен қарауды үйрету.

Күтілетін нәтижелер:

Техникалық білім – оқушылар металл өңдеудің негізгі әдістері мен құралдарын меңгеріп, металлдан қарапайым бұйымдарды жасау дағдыларын игереді.

Шығармашылық қабілет – оқушылар өз бетінше жобалар жасай отырып, шығармашылық ойлау мен тәуелсіз шешім қабылдау дағдыларын дамытады.

Қауіпсіздік мәдениеті – оқушылар металлмен жұмыс істегенде қауіпсіздік ережелерін сақтап, жұмыс орнында қауіпсіздікті қамтамасыз ету дағдыларын меңгереді.

Эстетикалық даму – оқушылар металл бұйымдарын жасау арқылы эстетикалық талғамдарын қалыптастырып, көркем өнер мен қолөнердің маңыздылығын түсінеді.

Қолөнер дағдыларының дамуы – қарапайым бұйымдар жасаудан бастап, күрделірек жобаларға дейін жұмыс істеу арқылы оқушылардың қолөнер саласындағы дағдылары жетіле түседі.

Жобалау және техникалық сурет салу дағдылары – оқушылар техникалық сурет салуды, жобалау процесін жоспарлауды үйренеді.

Өзектілігі:

Металдармен жұмыс жасау қазіргі білім беру жүйесінің бір бөлігі ретінде оқушылардың шығармашылық және техникалық қабілеттерін дамытуға бағытталған маңызды бағыт болып табылады. Қазіргі уақытта жастар арасында қолөнерге деген қызығушылық өсіп келе жатқанымен, металды өңдеу саласында жеткілікті білім мен дағдыларды меңгеру әрқашан оңай емес. Бұл әдістемелік құрал металмен жұмыс жасау негіздерін меңгеруге көмектесіп, оқушылардың шығармашылық көзқарасын ашуға, еңбек дағдыларын қалыптастыруға ықпал етеді. Бұдан басқа, бұл құрал болашақта техникалық мамандықтарды таңдауға қызығушылық танытатын оқушыларға практикалық дағдылар мен теориялық білім беру арқылы кәсіптік бағдарлауды жүзеге асырады.

Металдармен жұмыс жасау – қолөнер мен өнеркәсіптің біріктірілген бағыты ретінде біздің қоғамда өзекті болып отыр. Бұл материал оқушыларға практикалық дағдыларды ғана емес, сонымен қатар қазіргі заманғы технологиялар мен қолөнердің араласуын түсінуге мүмкіндік береді. Құралдың өзектілігі – оның тек оқушылардың шығармашылық қабілеттерін ғана емес, сонымен бірге олардың еңбекке деген жауапкершілігін, шыдамдылығын, эстетикалық көзқарасын дамытуға бағытталуында.

Бұл әдістемелік құрал көркем еңбек пәнінің мұғалімдеріне арналған оқу материалы ретінде пайдалануға болады. Ол мектептің бастауыш және орта буынында оқушыларға металмен жұмыс істеудің негіздерін үйретуге бағытталған. Сонымен қатар, құралды қолөнер шеберлігін меңгеруге қызығушылық танытқан барлық оқушылар пайдалана алады. Әдістемелік құрал мектептерде, қосымша білім беру орталықтарында, үйірмелер мен шеберханаларда оқушыларға металл өңдеу және қолөнер дағдыларын үйрету үшін қолданыла алады.

Құралдың қолданылу аясы кең, өйткені ол тек оқушылардың шығармашылық дамуына ғана емес, сондай-ақ олардың еңбекке деген дұрыс көзқарасын қалыптастыруға, кәсіптік бағдарлауға да ықпал етеді. Сонымен қатар, бұл әдістемелік құрал түрлі техникалық бағыттардағы оқытушылар мен қолөнер шеберлеріне көмекші құрал ретінде де пайдаланылуы мүмкін.

Әдістемелік құралды қолдану оқушылардың шығармашылық әлеуетін ашып, олардың қолөнер саласындағы дағдыларын қалыптастыра отырып, металл өңдеу өнеріне деген қызығушылықтарын арттыруға ықпал етеді. Бұл құрал оқытушыларға оқу процесін тиімді ұйымдастыруға, оқушылардың шығармашылық қабілеттерін дамытуға мүмкіндік береді.

1. Металмен жұмыс жасауға дайындық

Металмен жұмыс жасау – бұл арнайы дағдыларды, білім мен тәжірибені талап ететін іс-шара. Металдардың әртүрлі қасиеттерін түсіну және оларды тиімді әрі қауіпсіз өңдеу үшін белгілі бір дайындық қажет. Бұл бөлімде металмен жұмыс жасауға дайындық барысында қарастырылатын негізгі аспектілер мен қажетті құрал-жабдықтар туралы толық ақпарат берілмек.

1.1. Құрал-жабдықтар мен материалдар

Металмен жұмыс жасау кезінде қолданылатын құрал-жабдықтар мен материалдардың сапасы мен түрлілігі, жұмыстардың тиімділігі мен қауіпсіздігін анықтайды. Әрбір құрал-жабдықтың өзіне тән қолданылу мақсаты мен ерекшелігі бар. Оқушыларды металмен жұмыс істеуге дайындауда осы құралдардың түрлері мен қолданылу әдістерін білу маңызды. Сонымен қатар, металды өңдеуде қолданылатын материалдардың түрлерін де дұрыс таңдай білу керек.

Негізгі құрал-жабдықтар

Металмен жұмыс істеу үшін қолданылатын құралдар әртүрлі функцияларды орындауға мүмкіндік береді. Олар металлдың түріне, жұмыс түріне және орындаушының мақсатына байланысты ерекшеленеді.

Шапқы – металл бұйымдарын пішінін өзгерту, соғу және түзету үшін қолданылады. Шапқылардың бірнеше түрі бар:

Қалыпты шапқы – металл бетіне әртүрлі пішіндер мен сызықтар жасау үшін пайдаланылады.

Соғу шапқысы – металл бетіне күшпен соғу үшін қолданылып, негізгі пішіндер мен ойықтар жасауға көмектеседі.

Талшығымен соғу шапқысы – металды деформациялауға немесе өзгертуге арналған ерекше түрі.

Қайшы (металл қайшы) – металл парақтарын кесу үшін қолданылады. Әртүрлі қалыңдықтағы металлдар үшін арнайы қайшылар бар:

Жіңішке металл парақтарына арналған қайшы – жеңіл, жұқа металлды оңай кесуге мүмкіндік береді.

Қалың металл кескіш қайшы – қалың металл парақтарын кесуге арналған ауыр қайшы түрі.

Қысқыштар – металлды ұстау немесе құрастыру үшін қолданылатын құралдар. Олар металды бұрау немесе қысу үшін қажет:

Қысқыш (пинцет) – металл бөлшектерін ұстау үшін пайдаланылады.

Қысқыш (щипцы) – үлкен, ауыр бөлшектерді ұстап, қатайту немесе жалғау үшін қолданылады.

Қысқыш (клемма) – екі металл бөлшектерін бір-біріне қосу үшін қолданылады.

Шегелер мен бұрандалар – металл бұйымдарын біріктіру үшін пайдаланылады:

Шегелер – екі немесе одан көп металл бөлшектерін біріктіру үшін қолданылады.

Бұрандалар – металл бөлшектерін бір-біріне қосу үшін қолданылып, бұрандалы қосылыстарды жасауға мүмкіндік береді.

Дәнекерлеу аппараты – металды балқыту арқылы біріктіруге арналған құрал. Дәнекерлеу процесі екі немесе бірнеше металл бөлшегін жоғары температурада біріктіреді:

Газды дәнекерлеу аппараты – жоғары температурада газды балқыту арқылы металлды біріктіруге мүмкіндік береді.

Электр дәнекерлеу аппараты – электр тоғын пайдалана отырып, металл бөлшектерін біріктірудің заманауи тәсілі.

Бұрғылау құралдары – металлға тесіктер жасау үшін қолданылады:

Бұрғы (дрель) – металл бетіне түрлі диаметрде тесіктер жасау үшін пайдаланылады.

Бұрғылау станогы – ірі өндірістік көлемде тесіктер жасауға арналған құрал.