Міржақып Дулатовтың 140 жылдығына арналған мақала 11 сынып

Міржақып Дулатов 140 жылдығы

Міржақып Дулатов - қазақ халқының тарихында ойып тұрып орын алатын ұлттың ардақтысы,қазақ көсемсөзінің іргетасын қалаушылардың бірі,Алаш үкіметінің құрылуына үлес қосқан ұлтжанды қайраткер.Халықтың жүрегіне үміт отын жағып, “Оян қазақ!” деп ұрандатып ұлттың еңесін көтеріп,қараңғылықтан жарыққа шығуға шақырды.Бұл сөз Міржақыптың шығармашылығының символына айналған ұраны.

Алыстан Алаш десе аттанамын,

Қазақты қазақ десе мақтанамын.

Болғанда әкем қазақ,шешем қазақ-

Мен неге қазақтан сақтанамын?!

Әрбір қазақтың жанын тебрентерлік бұл нақыл сөзінен өз ұлтыңа деген шексіз ыстық сезім мен жан қиярлық махаббатын сезінеміз.Сонымен қатар,1905 жылғы Қарқаралы петициясында да патша үкіметіне қарсы шығып,қазақ жерін сақтау,ұлт мүддесін қорғау,білімді дамыту мәселелерін шешу жолында алғашқы саяси қадамдарын жасады.Ал,1909 жылы жарық көрген “Оян қазақ”жинағы сол дәуірдің үнін жеткізген,патша үкіметінің озбырлығын әшкерелейтін шығармаларының бірі. Міржақыптың осы бір ұраны тек әдеби туынды ғана емес, нағыз саяси-әлеуметтік манифестке айналды десек те қате емес.1917 жылы Алашорда үкіметінің құрылуы-Міржақып Дулатовтың саяси қызметінің ең маңызды кезеңдерінің біріне айналды. Осы күресте туындаған бір мәселе – Міржақыптың саяси көзқарастарының уақыт өте келе Кеңес үкіміметінің көзқарасымен тоғыспауы. Міржақып және Алаш қозғалысының басқа мүшелері бастапқыда халықтың мүддесі үшін күрессе де, олардың саяси әрекеттері тұшымды нәтиже бермеді. Алаш үкіметі дербес қазақ мемлекеттігін құруға ұмтылса да, ең өкініштісі, бұл концепция іске аспай, қазақ халқы Кеңес үкіметі тарапынан зардап шекті.Мәселен,малдарын рұқсатсыз айдап алып кетуі,қолдан жасалған аштық,шұрайлы жерлерінен айырылуы тағы да бас

Екінші мәселе– Міржақыптың жазушылық шеберлігі мен публицистикасының халық арасында кең тарамауы. Оның шығармаларының кейбіреуі, әсіресе “Бақытсыз Жамал”қазақтың тұңғыш романы, қазақ әдебиетінде маңызды орын алса да, ол заманда кеңінен танымал бола қоймады. Бұл еңбектер өз дәуірінде аса танымал болмауы, тағы да патша үкіметінің қойған шектеулеріне байланысты.Патша үкіметі қазақ халқы жастарының білім алуына түбегейлі қарсы болды.Жастарға мал баққызып,өздерінің бодандары еткісі келді.Бірақ,осы тұста қалың қазақ елің рухани оятуға,өзіндік мүддесін қорғауға шақырған Міржақып 1928 жылы "ұлтшыл" деп айыпталып,саяси қуғын-сүргіннің құрбаны атанды.Бұл қайғылы оқиға Міржақыптың азаттық үшін шеккен тауқыметінің көрінісіне дәлел.