Міржақып Дулатұлының ағартушылық қызметі туралы мақала

М. ДУЛАТҰЛЫНЫҢ ПЕДАГОГИКА ІЛІМІНДЕГІ ТӘРБИЕ ТЕОРИЯСЫНЫҢ МӘСЕЛЕЛЕРІ

Сәкен Кәусар Қайратқызы

Қарағанды қаласы, «Абай атындағы мектеп-гимназиясы» КММ

Аңдатпа

М. Дулaтoвұлының педагогика іліміндегі тәрбие теориясы қазақ халқының дәстүрлі тәрбиесінің өзекті мәселелерін қамтиды. Ол жас ұрпақты адамгершілікке, адалдыққа, білімге тәрбиелеу жолындағы педагогикалық әдістер мен принциптерді жан-жақты қарастырып, ұлттық құндылықтарды дәріптейді. Әсіресе, Дулатовтың шығармашылығында тәрбие мен білім берудің адамгершілік, ұлттық сипаттары айрықша орын алады. Оның идеялары бүгінгі күннің талаптарына сай, тәрбиенің гуманистік және жеке тұлғаны дамытуға бағытталған жаңа тәсілдермен үндеседі.

Түйінді сөздер:

Бұл мақалада М. Дулатовтың педагогикалық көзқарастарын талдауға жүгінбес бұрын, қазіргі заман аспектісіндегі тәрбиенің негізгі теориялық мәселелерін қарастырылады.

Классикалық анықтама бойынша, тәрбие – бұл тәрбиешінің тәрбиеленушіге мақсатты және жүйелі ықпал етуі, оның әлемдік көзқарасын, моральдық мінез-құлқын, тұлғалық қасиеттері мен ерік-жігерін, әдеттері мен талғамдарын, дене қасиеттерін, ақыл-ой қабілеттерін дамыту мақсатында жүргізілетін процесс. «Тәрбие оқытумен тығыз байланысты; тәрбиенің көптеген міндеттері негізінен оқыту процесінде жүзеге асырылады» деп анықталған [1, 615-б]. Демек, тәрбие мен оқыту арасында тығыз байланыс бар, бірақ олар бірдей емес.

Тәрбие – бұл педагогика мен психологияда қоғамдық-тарихи тәжірибені жаңа ұрпаққа беру, адамның санасы мен мінез-құлқына мақсатты түрде әсер ету арқылы оны қоғамда өмір сүруге, еңбекке даярлау болып табылады. Бұл тұрғыда тәрбие – бұл баланың рухани-адамгершілік дамуына және әлеуметтік өмірдің талаптарына сәйкес келуін қамтамасыз ету процесі. Баланың өзін-өзі дамытуы үшін, тәрбиешілер оның ішкі қабылдауын ескере отырып, тәрбиенің адамгершілік құндылықтарына ынталандыратын нәзік және дәл технологияларды табуы қажет.

Қазіргі педагогикалық еңбектерде тәрбиеші ескеруге тиіс негізгі талаптар қалыптасты, олар қоғамдық тәжірибенің нәтижесі ретінде педагогикалық жүйеде маңызды болып табылады. Әрбір мұғалім, ең алдымен, өзінің тұлғасымен, этикалық-психологиялық мәдениетімен, ең қиын оқушыны түсініп, қабылдап, қолдауы арқылы балалар мен жасөспірімдерге үлкен ықпал ету мүмкіндігіне ие. Мұғалім өзінің пәні арқылы оқушыларға мәдениет негіздерін, интеллектуалды, техникалық, көркемдік, философиялық және адамгершілік құндылықтарды жеткізеді.

М. Дулатовтың көзқарастары баланы тұлға ретінде танып, оған тұлғалық бағытталған тәрбиені ұсынуға негізделген. Ол баланы қоғамға толыққанды азамат етіп тәрбиелеуге ерекше назар…