Монтессори педагогикасын мектепке дейінгі ұйымға енгізу

Қазақстан Республикасының Білім және ғылым министрлігі.

«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы АҚ филиалы Ақмола обылысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты

ШЫҒАРМАШЫЛЫҚ ЖОБА ТАҚЫРЫБЫ:

«М.Монтессори педагогикасы жүйесін МДҰ үрдісін енгізудің ерекшеліктері»

Жоба мерзімі: 2017-2021 оқу жылы

Бағыты:

Балабақша

Целиноград ауданы

Ы.Алтынсарин ауылы

МКҚК «Күншуақ»

балабақшасының

тәрбиешілер:

Амантаева А.Б

Жетекші: Жалмуханова Ж.У

МКД ППС кафедрасының аға оқытушысы

Жоспар:

І. Кіріспе

М.Монтессоридің педагогикалық жүйесі және оның маңызы

ІІ. Негізгі бөлім

Монтессори технологиясын қолданудың әдіс-тәсілдері.

Монтессори методикасы

Тәжірибелік жолмен іске асатын жаттығулар.

ІІІ. Қорытынды

Қосымша суреттер

І. Кіріспе

М.Монтессоридің педагогикалық жүйесі және оның маңызы

Монтессори педагогикасы немесе Монтессори жүйесі XX ғасырдың бірінші жартысында итальяндық педагог, ғалым әрі ойшыл Мария Монтессори тарапынан ұсынылған тәрбиелеу жүйесі. Монтессори әдістемесі әрбір тәрбиеленушіге деген даралы тәсілдемеге негізделген. Бұған сәйкес, балдырғандар мен бүлдіршіндер дидактикалық материалдар мен сабақ ұзақтығын әрдайым өздері таңдай отырып, өзіндік ағым мен Бала – ата-ананың көз қуанышы, көңіл жұбанышы. Кез келген ата-ана баласы үшін өмір сүреді деп ойлаймын. Халқымыз «Балалы үй базар» деп тегін айтпаса керек, отбасылық өмірдің мәні мен сәні сәбимен бірге кіреді. Үлкен адамдардың өміріне соншама қуаныш пен шаттық сыйлайтын сәбилер кейде, керісінше, ата-анасының көңіліне уайым мен алаңдаушылық ұялатып жататыны да қоғамымыздағы белгілі жәйт. Балабақшада 1 жастан 6 жасқа дейінгі балаларға арналған Монтессори-педагогика кабинеті жұмыс істейді. Мария Монтессори италиялық дәрігер әйел. Бұл жүйені осыдан 100 жыл бұрын сол кісі ойлап тапқандықтан, соның атымен аталады. Қазіргі кезде Монтессори жүйесін 146 мемлекет қолданады. Бұл жүйе бойынша 1 жастан 6 жасқа дейінгі балалар зейінін, шығармашылық және логикалық ойлау қабілетін, есте сақтауды, сөйлеуді, елестетуді

ІІ. Негізгі бөлім

Монтессори технологиясын қолданудың әдіс-тәсілдері.

Мария Мантессори -1870 жылы 31тамыз айында дүниеге келген.

Итальяндық педагок,әрі ғалым.Ол балаларды еркін тәрбилеу идеясын жасап, өмірге енгізді.1896ж Рим Университетінің медициналық факультетін бітіргеннен кейін М.Монтессори Италиядағы әйелдерден шыққан бірінші медицина докторы болып табылады.Университеттің емханасында ақыл-ойы артта қалған балаларға бақылау жасап көрді.

1900ж Марияның өзі дамуында ауытқушылықтар бар балаларға арналған Еуропадағы бірінші оқу орнына басшылық етті. Оның кішкентай емделушілері нашар сөйлегендіктен,ол саусақтардың ұсақ моторикаларын жаттықтыру арқылы сөйлеуді дамытатын арнайы жаттығулар және балалардың өзіндік сенсорлық тәжірибе негізінде қоршаған ортаны зерттей алатын арнайы құралдар және ойындар әзірледі. Сөйтіп,Монтессори өзінің бірегей дидактикалық құралдарын әзірлей бастады.Бір қатар уақыт өткеннен кейін оның тәрбиеленушілері оқу,жазу және есептеуді кәдімгі мектептегі өздерінің құрдастарынан бұрын үйренді.

1909ж бастап М.Монтессори жүйесі өмірге белсенді түрде енгізіле бастады.Түрлі елдердің педагогтары үшін курстар ашылды.1910ж әлемнің көптеген тілдеріне аударылған «Монтессори әдісі» атты кітап жарық көрді.

1929ж Мария Монтессори қазіргі кезде де жұмыс істеп жатқан халықаралық Монтессори Ассоциациясының (АМІ) негізін салды.Италиядағы фащистік тәртіп кезеңінде Марияның елден кетуіне тура келді. Ол Еуропаға 76 жасында қайтып келді. Көптеген еңбектерін шығарды,оқу курстарын жүргізді, психологиялық еңбектер жазды.1950ж оған Амстердам университетінің профессоры атағы,докторлық құрметі дәрежесі берілді.

Монтессори бөлмесінде «Барлығымен еркін айналыс, бірақ басқаларға кедергі жасама» деген ереже үнемі сақталады.

Бүгінде осы біздің балабақша педагогтары жұмыс істеп жатыр.Монтессори әдісінде жеңіл қозғалатын столдар мен отырғыштар, кілемшелер қолданылады. Монтессори тәрбиеші баланың өз бетімен жұмыс жасауын қадағалайды.Монтессори әдісі үш негізгі бөлімнен тұрады: бала, қоршаған орта, тәрбиеші.

Монтессори әдісінің мақсаты:

балаларды еркін тәрбиелеп, өмірге бейімдеу;

өмірде өз мақсаты бар екенін қалыптастыру;

балалардың өзінің үйреніп, өзін дамытуына жаңа мүмкіндіктер беру.

Монтессори ұстазының міндеті:

балаға өз жұмысын басқаруға көмектесу;

негізгі түстерді айыра білуге үйрету;

ұсақ моториканы дамыту;

алғашқы математикалық, ғарыштық түсініктерді қалыптастыру;

зейінін тұрақтандыру;

тәртіпке үйрету;

Монтессори бөлмесі 5 аймаққа бөлінген:

1.Сенсорлық аймақ.

2.Математикалық аймақ.

3.Күнделікті өмір жаттығулары аймағы.

4.Тілдік аймақ.

5.Ғарыштық аймақ.

Монтессори методикасы

Ең басты Монтессори Бағдарламаның Айырмашылығы топ–сабақты

жүйесінің жоқтығы: Бала өзінің қызығушылық саласын өзі таңдайды.

Ата – аналар мен педагогтар бұл үрдісте қараушы рөлін ойнайды, сезгіш және ықыласты болады,неге десе олар жас Зерттеушінің Түсіну үшін

лайықты шарттар жасау керек. Біздің балабақшада баланың әртүрл іәрекет

салалары тек қана балаларда емес, олардың ата–аналар алдында үлкен

танымалдығын білдіреді. Санау оқу, бөлу жәнет.б. сабақтарда тақырыптың презентациясы өтеді. Бұдан кейін бала өзі онымен жұмыс істеуге үйренеді, онымен қатар материалдың түсін,пішінін өзгерте алады.Жасалған материалды қолыңа алғың келе береді,өйткені ол өзі Әрекет жасауға магнит сияқты тартады. Одан қалды ол қауіпсіз және онда зор потенциалы бар.

Әрине, біздің балабақшада балалар тек қана күнде жаңа материалмен таныса бермейді.Бізде балалардың қатысуларымен өте қызықты мерекелер болады.

Сөйтіп маңызды мәдени оқиғалар балардың жанынан өтіп кетпейді.

Бірақ, еңбекпен сабақты сауықпен айыра алады: Айтар болсақ, балабақшада педагогтар өз оқу қызметінен тыс аптасына 2-рет Монтессори бөлмесінде балалармен қызықты ойындар Жүргізіліп жұмыс жасайды .Монтессори формасымен оқи отыра,балалар өз ойын білдіру саласында барынша көп еркіндік алады, мектепке дайындық мерзімді жеңіл өтеді. Ең бастысы, олар өз беттерінше қызығыушылықпен жұмыс жасуды үйренеді.Әрине, бұнда ең маңызды рөлді педагогтармен ата–аналар ойнайды, олар баланың ерекшілігін қабылдау үшін тілектестікАтмосфера жасаулары қажет. Баланың ер екшілік қасиеттерін бастапқылыққа қойып нақты адамды

тәрбиелеуге болады.

Тәжірибелік жолмен іске асатын жаттығулар.Ең алғашқы жылында бала

қозғалыс жасау үстінде жүреді.Онда сензитивтік периодтың даму жолы қалыптасады.Алғашында қозғалысы онша болмағандықтан, моторлық жүйесін қосу үшін тәрбиенің негізіне үлеседі.Моторикалық даму жеке-дара қозғалыс темпін құлшындыруға әсерін тигізеді.Оған қозғалыс жасау үшін түрлі жаттығулар жасалады, өзіндік іс-әрекетке итермелейді.Бір сызықтың бойымен жүру тепе-тендік сақтауға итермелейді.Басқа да топтық жаттығулар балалар арасындағы қарым-қатынасты жақсартуға көмектеседі.Мысалы, рөлді ойындар бір-бірін сыйлауға үйретеді.Жаттығуға арналған материал тәжірибе жасау барысында жас ерекшелігіне сай болу керек.Жаттығудың шарты түсінікті болу керек.

Нәтижесінде өзін-өзі тәрбиелеуге үйренеді.

Жаттығулардың негізгі мақсаты:баланы қоршаған ортаға деген жауапкершілік қасиеттерін қалыптастыру болып табылады.

Тәжірибелік жолмен іске асатын жаттығулардың түрлері:

1.Суды бір ыдыстан екінші ыдысқа құю.

2.Металды тазалау.

3.Кесілген гүлдерді күту жолдары.

4.Бір сызықтың бойымен жүру.

5.Тыныштандыру жаттығулары.

6.Қоғамдық өмірге қатысы бар жаттығулар.

Суды бір ыдыстан екінші ыдысқа құю

Керекті құралдар: поднос,шүберек,лейка

Мақсаты:Қозғалыс жүйесін дамыту,қоршаған әлем ішінде тепе-тендікті

сақтауға үйрету. Жас мөлшері 3жастағы балалар. Материалмен жұмыс жасау жолдары: лейка суға толтырылады.Педагог лейканы қолына алып

жоғары көтереді.Ыдысқа суды құяды. Лейканы қайтадан үстел үстіне қойып,ыдыстағы суды қайтадан лейкаға құйяды.Төгіліп қалған суды сүртіп отыру қажет.

Сезім мүшесін дамытаты материалдар: әр сезім мүшелерін дамытуды

ұсынады.Бұл материал арқылы заттардың көлемін, түсін, өлшемін,

дыбысын ажырата алады.Жеңілден ауырға көтеру ұғымы қолданылады.

Бала моторикасымен сенсорикасын жаттықтыру үшін материалды

қайталауға тура келеді. Материалды қолданған соң бала жоспарлау,дайындау, бір тапсырманы соңына дейін орындауға тырысады.

Бірақ сабақ кезінде бала сол материалмен жұмыс жасау жолын

толығымен таныс болу керек.Мұнда жұмыс барысында балаға сөз

беріледі.Тапсырманы орындай алмайтындарға қайтадан тағы бір сабақ

өткізу керек. Алған білімін бекітіп, содан кейін жаңа сабақт өтілуі керек.

Сабақ 3 құрылымнан тұрады:

1. Көлемін анықтауға арналған материалдар;

2. Бір сызықтың бойымен жүру;

3. Тыныштандыру жаттығулары;

Сабақ балаға өзін-өзі танытуға талпындырады.

1.Көлемін анықтауға арналған материалдар:

Ойынның түрі «Қызғылт башня»

Керекті құралдар: «Қызғыл тбашня» 10 шаршыдан құралады (ауырағаш, қызғылттүс) шаршының мөлшері 1см-ден 10 –смге дейін барады.

Мақсаты: үлкен, кішкентай түсініктері қалыптасады.

Моторикасын дамытады. Жас мөлшері 3 жастағы балалар.

Материалмен жұмыс жасау жолдары:кілемнің үстінде шаршылар шашылып жатады.Тәрбиеші баланың алдына ең үлкен шаршыны қояды,

Ал бала сондай шаршыны сол шаршының үстіне қою керек.

1.Затты дұрыс атауға үйрету.

2.Заттың атына тауып бала сол затты алып келеді.

3.Затты атап жаттығады.

Математикалық материалдар математикалық материалдар ойлау

қабілетінің дамуына көп септігін тигізеді.Бала ең алғашқыда көптеген

заттар мен жұмыс жасау арқылы өз білімін жетілдіреді.Монтессори

материалы сезімді дамытады, оған қоса математика әлеміне жетелейді.

Бала мұнда математикалық ұғымдарды тез игереді.Сан және онға дейін

санау жүйесін тез игереді.Математикалық монтессори материалы

баланы сенсоматорлық ішкі қажеттілігіне сүйене отырып қанағаттандыру

жолдарыніздеугетырысады.Математикалық материалды пайдалану

жүйесін білген соң, түрлі қиын тапсырмаларын қиындықсыз орындайды.

Мысалы:ашық түсті моншақтарды пайдалану арқылы сан құрамы мен

пішін туралы түсініктері пайда болады.Ойынның аты:«Сылдыр қағаздағы сандар»Керекті құралдар: ағаш кестелер, сылдыр қағазға 0-9-ға дейін сандардың атауларымен таңбаларымен таныстыру.Қол икемділіктерін

дамыту.Жас мөлшері: үш жастағы балалар.

Материалмен жасау жолдары: тәрбиеші 13 сандарды үстел үстіне қойып

бастырады.Балаға кез-келген санды тандауға рұқсат етіледі.

Сабақекісандытандауданбасталады.Балаалдынатәрбиешісандыжазу

кестесін қойып,санның жазылу ережесіне сүйеніп таңбасын түсіреді.

Балаалдыменсандыатап,сосынтаңбасынжазуғакіріседі.Осылай бірнеше

рет қайталанады.

1.Математикалық ұғымдарды тез игереді.

2.Сан және санау жүйесін игереді.

3.Берілген тапсырмаларды қиындықсыз орындайды.

Сөздік қорын дамыту материалдары қарым-қатынас жасау үшін адам-ның сөздік қоры ең басты роль атқарады.Бала туғаннан өсе келе

қоршаған ортадағы адамдар мен қарым-қатынас жасау үшін сөйлеуге

тура келеді. Балабақшаға келген балаларда сенсорлық период болғандықтан, түрлі ойындар,әңгімелесу мен сұрақтар қою арқылы ойлау қабілетімен

сөйлеу қабілеті күрт дамиды. Түрлі әңгімелер айтып тыңдауға көмекшілер

ата-аналар болып келеді.Жалпы 2 жастағы бала негізінен 200-ден

астам сөздерді меңгереді, ал 5 жастағы бала 3000-нан астам сөздерді

игереді.Бала түрлі сұрақтар қою арқылы өзіндік сөздік қорындағы жетпей

жатқан қажеттілігін қанағаттандырады.Сөйлеу қабілетін дамыту үшін

ойындар мен түрлі жаттығулар қолданады. Мысалы:затты атау,ойын-

сипаттама, әңгімені жалғастыр т.б

Ойынның аты: «Қозғалмалы алфавит»

Керекті құралдар:екі жәшікте толық алфавит бойынша штамтық әріптердің бірнеше түрлері салынады.Сылдыр қағаздың көлеміндей

әріптер болуы керек.Дауысты дыбыстар қызыл түспен,ал дауыссыз

дыбыстар көгілдір түспен белгіленеді.Екі жәшікте бір жолда жазылған

әріптер салынады.

Мақсаты: әріппен дыбыс туралы түсініктерін қалыптастыру.

Материалмен жұмыс жасау жолдары:Тәрбиеші себетке бірнеше заттарды салады.Мұнда атауларымен жазулары сәйкес болады.Бала затты алып

атын атайды,ал тәрбиеші оған сәйкес бірінші әріпін таңдап береді.Бала

сосын қалған әріптерді құрып, сөзді тізіп береді.

1.Дыбыс пен шуды ажыратады

2.Сөздік қоры байиды

3.Сұраққа толық жауап береді.

4.Сурет бойынша әңгіме құрастырады.

Күтілетін нәтиже:

1.Заттардың көлемін, түсін, өлшемін, дыбысын ажырата алады.

2.Алдарына қойған мәселені шешуге үйренеді.

3.Өз бетінше жұмыс жасауға машықтанады.

Бұл әдістің тиімділігі балалар өзін-өзі тәрбиелеуге және ұқыпты болуға

үйренеді.Монтессори бақылаушы ретінде баланың ішкі дүниесімен

таныса отырып, қажеттіліктерін қанағаттандыру жолында көп еңбек

сіңіреді.Айналадағы заттық орта туралы түсініктерін қалыптастыруда

монтессори әдісін жүйелі түрде қолданамын.

Педагогикада мектепке дейінгі әсіресе сәбилік жаста ерекше назар

аударатын түрі- заттық орта. Заттық орта әртүрлі: ақыл-ой, эстетикалық, елжандық,дене,адамгершілік т.б тәрбие түрлерімен қоса жеке тұлғаның

дамуына негіз болады.Соған байланысты заттық ортаны мектепке дейінгі

педагогикалық құрамның бір бөлігі деп айтуға болады.