Мұқағали Мақатаевтың Үш бақытым өлеңі, 11-сынып

11 сынып 3-тоқсан

Сабақтың тақырыбы: Мұқағали Мақатаев «Үш бақытым»

Сабақ мақсаты:

Білімділік: Оқушыларды қазақ ақыны, біртуар тұлғаларының бірі-Мұқағали Мақатаевтың бай шығармашылығымен таныстырып, жас буынды поэзияға, қазақ әдебиетіне деген қызығушылығын арттыру.

Дамытушылық: Оқушылардың сөйлеу тілдерін дамыту, өз ойын еркін, жатық жеткізе білуге дағдыландыру, ізденушілік қабілеттерін дамыту, ғылыми ізденіске жол ашу.

Тәрбиелік:Отанын, туған жерін сүюге, ақын жырланынан үлгі алуға, поэзияға сүйене отырып сұлулық пен махаббатты тануға, адамгершілік пен мейірімділік қасиеттерін өз бойларына сіңіре білуге тәрбиелеу.

Пәнаралық байланыс: тарих.

Сабақтың көрнекілігі: суреттер

Сабақтың әдіс-тәсілдері: мазмұндау, әңгімелеу, түсіндіру, іздендіру.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

Оқушыларды сабақтың мақсатына сай ұйымдастыру. Оқушылардың сабаққа әзірлігін тексеру, жаңа сабақтың мақсат-міндеттерімен таныстыру.

ІІ. Үй жұмысын тексеру.

Үйге берілген Мұқағали Мақатаевтың шығармашылық өмір жолы бойынша оқушылардың білімдерін мазмұндау арқылы тексеру.

ІІІ. Негізгі бөлім:

Оқушылар не білуі керек:

Мұқағалидың өмірімен таныса отырып, шығармашылығын білу.

Оқушылар не игеруі керек:

Шығарманы талдай отырып, өлеңнің незігі ойын анықтау. Ақынның өлеңін мәнерлеп оқи білу, шығармаларындағы тәрбиелік мәнін ашу.

Міндеті:Жаңа білімді пайдалана отырып, тапсырмалар орындау, іздену.

1) Қызығушылықтарын ояту. Бұрынғы білімдері мен жаңа білімді ұштастыру.

2) Тақырыпты түсіне білу. Жаңа мәліметпен танысу, тақырып бойынша жұмыс жүргізу.

3) Түсінген білімін қолдана білу.

Оқушыларға «Мұқағали Мақатаев-ғасыр ақыны» атты жобаның төмендегідей жұмыс нысандары берілді:

Тақырыбы:

• Мұқағали Мақатаевтың шығармашылық өмір жолы.

• Ақын поэзиясының ерекшелігі.

• Мұқағали өлең сөздің құдіретін Абайша сезіне білген ақын.

1 топ. Тақырыбы: Мұқағали Мақатаевтың шығармашылық өмір жолы.

Мақсаты: ұлы қаламгердің өміріне терең үңіле отырып, маңызды ақпараттар жинау.

1 оқушы:

Мұқағали Мақатаев 1931 жылы 9 ақпанда Алматы облысы, қазіргі Райымбек ауданының Қарасаз ауылында дүниеге келген. Сонда орта мектепте білім алады. Алматы шет тілі институтының неміс тілі, Қазақ мемлекеттік университетінің филология факультеттерінде оқып, және Мәскеудегі Максим Горький атындағы Әлем әдебиеті институында білім алды.

Ол үнемі әдебиет пен өнерге қатысты салаларда қызмет етті. Ақын 1976 жылы дүниеден өтті.

Ақынның көзі тірісінде жарық көрген 1969жылы «Армысыңдар достарым» , «Қарлығашым», «Мавр», 1972 жылы «Дариға жүрек», 1974 жылы «Аққулар ұйықтағанда», 1975 жылы «Шуағым менің» атты жыр жинақтары оны қазақ халқының көрнекті ақыны ретінде танытты. Соңғы жинағы «Өмір-дастан» деп аталады.

1991 жылы үш томдық таңдамалы шығармалар жинағы жарық көрді. Алматы қаласының үлкен бір көшесіне Мұқағали Мақатаев есімі берілді, ескерткіш орнатылды. Ақынның ақындық мұрасына Қазақстан Республикасының мемлекеттік сыйлығы берілді.

2 оқушы: Ақын өзі туралы «Менің анкетам» атты өлең жазған екен. Осы өлең арқылы өзін баршаға таныстырады.

- Туған жерің?

- Ұланымын Қарасаз деп аталатын ауылдың.

- Туған жылың?

- 1931. Құрдасымын Шәмілдің.

- Шыққан тегің?

- Шаруамын. Бар тірліктен бағалы оны санаймын.

- Білімің ше?

- Орташа ғой. Алайда өзім жоғарыға балаймын.

- Ана тілің?

- Қазақша. Қысылғанда орысша да, немісше де тағы бар.

- Қайда істедің?

- Мынау «Еңбек кітапшамнан» тауып ал.

Оқымаған, дипломсыз демесең,

Бір басымнан бар мамандық табылар.

- Міндеттісің бе әскерге?

- Міндеттімін. Бізде әлі жас кеуде.

Жауынгердің ұлымын ғой

Жанын қиғаг Мәскеуде.

- Мекен- жайың?

- Мекен-жайым жер менің,

Жерде жүрген ақын деген пендемін.

Қалам, қағаз, уақыт бер тек аздаған,

Мен өмірді жырлау үшін келгенмін.

3 оқушы:

Қарасаз облыстағы іргелі өңір саналатын Райымбек ауданына қарасты көпке белгілі ауыл. Ауылдың атын шығарған, дүйім елге әйгілі еткен осы топырақтың төл перзенті – Мұқағали.

Қарасаз. Мұқағали жырға қосқан, Мұқағалиды тебіренткен, еміренткен киелі мекен.

Мұқағали үшін жалғанда Қарасаздан артық, Қарасаздан қасиетті жер жоқ шығар. Сондықтан да оны «жер біткеннің бал-қаймағына» теңейді.

Мен туған жер Қарасаз, баурайдағы

Жалғанда жер біткеннің бал-қаймағы

Есім кетіп жүргенде ес білдірген

Жаралған жұлдызым ғой маңдайдағы.

Бақытым ғой «Қарасаз» келіп қонған,

Кисем – киім, ішсем – ас, көлік болған.

Мендей ұлдың осы жер мыңын туып,

Әлі күнге мыңына жерік болған – деп келетін көркем жыр жолдары шынайы сүйіспеншіліктен, ақ-адал махаббаттан туса керек.

2 топ. Тақырыбы: Ақын поэзиясының ерекшелігі.

Мақсаты:Ақын үшін оның өмірінде поэзияның ерекше орын алатынын дәлелдеу.

1 оқушы: Азамат ақын тек поэзия үшін жаралған жан еді. Ол өлең үшін өмір сүрді. Жеңіс үшін шаттанбай, жеңіліс үшін тапталмай, өзімен «егіз» жаралған поэзиядан ғана жанына дауа іздеді. Айналасынан «мұңдасар бір жан таппаған» сәтте, туған табиғатына табынап, оның тау-тасына, бәйшешек, қызғалдағына, мөлдір бұлағына аққайыңына мұңын шақты.

Сіздердің назарларыңызға «Жас қайың» әні

Мұнда ақын жанын өртеген ащы күйік-мұң бар. Әділетсіз өмірден түңілген ақын бір сәт қайың боп өмір сүргісі кеп, осынау дүниеге қайың көзімен келеді.

2 оқушы. Поэзия құдіретін бүкіл болмысымен ұғынған Мұқағали өнердің адамзат өмірінен алар орнын айрықша бағалаған. Оның өнер тақырыбына арналған «Махамбет», «Абайлар-ай», «Жырлар жазам», «Музаға»,…