Мұқан Төлебаевтың Біржан-Сара операсы, ашық сабақ

Тақырыбы: Мұқан Төлебаев «Біржан-Сара» операсы. Айтыс көрінісі. Сыныбы: 3 сынып Өткізілетін күні: 26.01.

Мақсаты: 1. Білімділігі: Оқушыларға айтыс өнері туралы толық мағлұмат беріп, оның түрлерімен таныстыру. Халық музыкасының классикалық музыкадағы алар орнының ерекшелігін жеткізу. 2. Тәрбиелік: Қазақ халық ақындарын оқушыларға таныстыру. Айтыс өнерін қадірлей білуге үйрету. Оқушының ой - өрісі мен дүниетанымын жетілдіріп, қазақтың атадан балаға мирас болып қалған айтыс өнерін бағалай білуге тәрбиелеу. 3. Дамытушылық: Оқушылардың білімдерін жан - жақты дамыту. Ата – бабаларымыздың салт - дәстүрінен көп мағлұмат беру.

Сабақ түрі: Аралас сабақ

Көрнекіліктер: Ақындар суреті, видео таспа, карточка, слайдтар.

Сабақ барысы:

І. Ұйымдастыру. - Сәлеметсіздер ме, оқушылар,ұстаздар! Бүгінгі сабағымыз басқа сабақтарымыздай емес ерекше, қызықты өткелі отыр. Себебі, сабағымызға өздеріңізге жақсы таныс ұстаздарыңыз қатысып,сіздердің сабаққа қатысым үлгерімдеріңізді байқағысы келіп отыр. Сондықтан сабақты жақсы өткізіп,өз өнерлеріңізді көрсетіп атсалысуларыңызды сұраймын. (Күн жады сұралып,журналға жазылады. Оқушыларды түгендеу.)

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру. -Оқушылар үйге берілген тапсырма қалай аталады? «Айтыс - музыкалық-поэтикалық ақындар сайысы»

-Айтыс дегеніміз не? Айтыс- «айтысу» деген сөзден шыққан. Айтысу қара сөзбен де, күй тарту арқылы да, суырып салма өлеңмен де болады.

-Айтыстың қандай түрлерін білеміз? Бәдік айтысы, жар-жар айтысы, күй тартысу, жұмбақ айтыс, қыз бен жігіт айтысы, ақындар айтысы.

(Карточка арқылы айтыс түрлеріне қысқаша мәлімет)

1. Бәдік айтысы Ата бабаларымыз сөзбен ауруды аластап, малды емдемек болған.

2. Жар - жар айтысы. Ерте заманда қызды ұзатар алдында айтылатын айтыс түрі. Өлең құрлысы 7 - 8 буынды.

3. Күй тартысу айтысы. Екі күйші орындаған күйлерінің тоқтаған жерінен жалғастыру арқылы сынысады.

4. Жұмбақ айтысы. Екі қарсылас бір-біріне жұмбақ жасырып, соның шешуін табу арқылы ой жүйріктіктерін көрсетеді.

5. Қыз бен жігіт айтысы. Ойын - сауықта айтылады. 11 буынды. Басы қайталанып, негізгі ой үшінші, төртінші жолдарында айтылады. Әр әуенге салынып айтыла беріледі.

6.Ақындар айтысы. Ақындар айтысына сөз өнерін шебер меңгерген суырыпсалма, тез арада жауап бере білетін ақындар қатысады. Ақындар айтысында жаттама өлеңдер аз болады. Айтыскер ел тарихы, жер жайын білуі керек. әсерлі болуы үшін домбыра, гармон, қобыздың сүйемелдеуімен орындаған.

-Оқушылар, сендер ақынның кім екенін білесіңдер ме? Ақын өз жанынан өлең шығаратын өнер иесі. Сол ақындар өзінің суырып салма өлеңге қаншалықты шешен екендігін көрсету үшін арнайы сөз сайысына, яғни айтысқа қатысқан.

- Ендеше, ХІХ ғасырдағы айтыс өнерінің үздік үлгілерін қөрсете білген ақындарымызды атап өтейік. Жамбыл мен Құлманбет, Әсет пен Кемпірбай, Жанақ пен Орынбай, Біржан мен Сара айтыстары тарихта өшпес мұра боп қалды.

-Қанекей, айтыскер ақындарымызды танып көрейік. (Слайд арқылы ақындар суретін көрсетіп, аты-жөнін сұрау)

ІІІ. Жаңа тақырыпты түсіндіру.