Музыка пәнінен 3 сыныпқа сабақтар жиынтығы

Ш. Құлманова, Б. Сүлейменова

МУЗЫКА

ОҚЫТУ ƏДІСТЕМЕСІ

Жалпы білім беретін мектептің 3-сынып мұғалімдеріне арналған

Қазақстан Республикасының Білім жəне ғылым министрлігі ұсынған

ƏОЖ 373

КБЖ 74.268.53

Қ 74

Құлманова Ш. жəне т. б.

Қ 74 Музыка: Оқыту əдістемесі. Жалпы білім беретін мектептің 3-сынып мұғалімдеріне арналған /Құлманова Ш., Сүлейменова Б. – Алматы: Атамұра, 2018. – 160 бет.

ISBN 978-601-331-124-1

ƏОЖ 373

КБЖ 74.268.53

© Құлманова Ш., Сүлейменова Б., 2018

АЛҒЫ СӨЗ

Үшінші сынып «Музыка» пəнінің оқыту əдістемесі жалпы білім беретін мектептің мұғалімдеріне арналған. Ол «Музыка» пəнінің үлгілік оқу бағдарламасына, оқулықтың мазмұнына, нота хрестоматия мен фонохрестоматияға сəйкестендіріліп жасалынған.

«Музыка» пəніне арналған оқыту əдістемесі «Назарбаев зияткерлік мектеп» базасындағы білім беру бағдарламалар орталығының талаптары бойынша ұзақмерзімді (6- қосымша), ортамерзімді (бекітілмеген) жоспарлар негізінде құрастырылып,қақмыесрзімді жоспар түрінде берілген.

Əдістеменің мақсаты – мұғалімдерге оқулық мазмұнымен жұмыс жасау, оқушылардың білім, білік, дағдыларын қалыптастыру, оқытудың дидактикалық жəне интербелсенді əдіс- тəсілдерін, ғаламтор желісіндегі материалдарды тиімді пайдалану жолдарын көрсету.

Осымақсаттабастауышбілімберудеңгейінің1–4-сыныптарынаарналған

«Музыка» пəні бойынша үлгілік оқу бағдарламасында (ҚР Білім жəне ғылым министрлігінің 2016 жылы 8 сəуірде № 266 бұйрығы бойынша бекіткен 10-қосымша, ҚР Білім жəне ғылым министрлігінің 2013 жылы 3 сəуірдегі №115 бұйрығы бойынша бекіткен 184-қосымша) берілген базалық мазмұнына сүйендік. «Музыка» пəні бойынша оқыту əдістемесінің қысқамерзімді жоспарында мына бөлімдер негізінде білім беру талаптары қарастырылған:

«Музыка тыңдау, талдау жəне орындау».

Музыкалық сауаттылық. Ұғымдар: музыкалық лад, музыкалық форма, интонация, музыкалық штрихтар, музыкалық өлшемдер (2/4, 3/4), метр; үлес, əлсіз үлес, екпінді үлес; ансамбль, оркестр; айтыс, терме; халық билері, бал билері, заманауи билер; лирикалық музыка, батырлық музыка; балет, опера, речетатив (тақпақты саз); концерт.

Музыканы тыңдау жəне талқылау. Музыкалық шығармаларды тыңдау жəне талдау: сипаты (көңілді, мұңды, ойнақы, нəзік), мазмұны, жанр, музыкалық көркем құралдары (əуен, екпін, динамика, регистр, ырғақ, музыкалық лад, форма, интонация, штрихтар, музыкалық өлшем), көркем образ. Музыкалық шығарманы əуен, интонация арқылы анықтау.

Музыкалық жанрлар: əн, марш, би, айтыс, терме, опера, балет, симфония. Дəстүрлі музыка орындаушылар: ақын, термеші, сал, сері. Негізгі музыкалық интонациялар. Музыкалық формалар: шумақты, шумақты-қайырмалы, бір бөлімді, екі бөлімді; музыкалық штрихтар, музыкалық өлшем. Ұлттық, үрлемелі, симфониялық оркестрлердің музыкалық аспаптар топтары. Орындаушылардың саны бойынша ансамбль түрлері.

Аспаптарда ойнау жəне əн айту. Əнді дирижерлік қимылдардың көмегімен орындау. Əн айту ережелерінің көмегімен түрлі сипаттағы əндерді көркем образдарын көрсете отырып орындау. Қарапайым əуендерді нота арқылы орындау. Ұрмалы аспаптарда (балаларға арналған ұлттық аспаптар) ойнау арқылы дағдыларын көрсету, музыкалық штрихтарды аспапта орындау барысында қолдану.

«Музыкалық-шығармашылық жұмыстар жасау».

Қарапайым музыкалық шығармаларды шығару жəне суырыпсалма жасау үшін музыкалық көркем құралдарды қолдану: нота ұзақтықтары, паузалар, екпін, ырғақ.

«Музыкалық-шығармашылық жұмысты көрсету жəне бағалау».

Меңгерілген музыкалық білімдері мен дағдыларын шығармашылық жұмыстар арқылы көрсету. Өзінің жəне басқалардың шығармашылық жұмыстарын бағалау.

Жаңартылған мазмұндағы білім бағдарламалары аясындағы «Музыка» пəнінің оқыту ерекшелігі – мұндағы дəстүрлі берілетін (музыка тыңдау, орындаушылық əрекет, музыка сауаты) іс-əрекеттер түрлерімен қатар міндетті түрде шығармашылық жұмыстарды жасау көрсету, бағалау жүреді. Бұл ерекшелік авторларға заманауи педагогикалық əдістер ішінен Б. Блум таксономиясының педагогикалық мақсаттары сабақтарды ұйымдастыруда өте қолайлы нəтиже беретінін көрсетті. Оқулықтағы жəне оқыту əдістемесіндегі тапсырмалар да осы «білу, түсіну, қолдану, талдау, жинақтау, бағалау» сияқты алты

қағиданы негізге алады. Оқушыларды белсендіру, дамыту жəне тақырыптарды терең меңгерту мақсатында көптеген ойындар берілген. Сабақ тапсырмалары ұжымдық, топтық, жұптық, өзіндік шығармашылық түрінде орындалуға бағытталған.

Əрине, сабақ жоспары жалпы қағидалы, қатып қалған догма емес. Сабақтың жанды сабақ болып өрбуі мұғалімге байланысты. Сондықтан мұғалім сабақ талаптарына, құрылымына, мазмұнына қарай жаңа əдіс-тəсілдерді, мысалы, «Миға шабуыл», «Шаттық шеңбері», «Қар кесегі», «Джигсо» əдісі», «INSERT» əдісі, «Галереяны шарлау» жəне т.б. қолдануға ерікті.

Үшінші сыныптарға арналған оқу-əдістемелік кешен оқу бағдарламасында қарастырылған мазмұнға сүйенеді. Оқу-əдістемелік кешен құрамы мыналардан тұрады:

оқулық;

нота хрестоматиясы (мұғалім үшін);

фонохрестоматия (мұғалім, оқушы, ата-аналар үшін);

музыка сабақтарына арналған оқыту əдістемесі (мұғалім үшін).

Берілген оқу жоспарының нормативтік талаптарына сəйкес үшінші сынып оқулығының мазмұны 34 сағатқа бағдарланған. Оқулық мазмұны басқа барлық пəндерде де меңгерілетін келесі сегіз басты тақырыптар бойынша құрылған: Жанды табиғат. Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен. Уақыт. Сəулет өнері. Өнер. Атақты тұлғалар. Су – тіршілік көзі. Демалыс мəдениеті/Мерекелер.

«Музыка» сабағының сапалы өтуін қамтамасыз етуде нота хрестоматиясы оқулықтағы, фонохрестоматиядағы шығармалар тізімін толықтай қамтиды. Нота хрестоматиясы қазақтың халық музыкасы, классикалық музыка, шет ел жəне қазіргі заман Қазақстан композиторларының шығармаларынан тұрады. Сонымен қатар біз жас талантты композиторларға, оқулық мазмұнына лайықты арнайы жаңа əндер мен музыкалық шығармаларды жаздырып, нота хрестоматиясы мен фонохрестоматияға енгіздік.

Қазіргі кезеңде фонохрестоматияны «Музыка» сабағында пайдалану қажеттілігі өте зор. Ол оқушылардың музыка оқулығының мазмұнын толық игеруін қамтамасыз етеді жəне дидактикалық материал ретінде «Музыка» мұғалімдеріне, əсіресе ауылдық жерлерде көп көмек береді.

Үшінші сынып фонохрестоматиясы – аудио-бейне түрінде жасалынған. Онда əр сабақта өтілетін музыкалық репертуар, соның ішінде жаңа музыкалық шығармалар, əндер мен күйлер, ғаламтор желісіндегі қажетті материалдар ұсынылды. Үйретілетін əндер фонохрестоматияда «фонограмма-плюс» жəне «фонограмма-минус» түрінде берілген.

Оқулықтың мазмұны балалардың денсаулығын сақтау ережелерін ескере отырып,

жалпы жəне музыкалық қабілеттерінғадамыту, сонымен қатар олардың бойында

адамгершілік сезімдерді, қоршаған ортаға жəне адамдарға деген сүйіспеншілікті, отансүй- гіштікті тəрбиелеуді көздейді.

Жоғарыда айтылғандардың бəрі үшінші сыныптың музыка сабағының құрылымын да айқындады. Олар: музыканы тыңдау, əндерді орындау, музыкалық сауатын ашу, əртүрлі шығармашылық тапсырмалар. Сондай-ақ қазақтың музыкалық қарапайым ұрмалы аспаптарда таныс əндерді сүйемелдеп ойнай білуі көзделген.

Мұғалім оқыту-тəрбиелік міндеттерді білім алушыларға жеткізу үшін бірінші сабақтан бастап мына шараларды қолдануды қажет етеді:

əндерді əдемі дауыспен, айғайлатпай (пиано, меццо-пиано дыбыс күштермен), əндетіп көркемдеп айтқызу;

музыканы басынан аяғына дейін зейін қойып, түсініп тыңдау;

сұрақты дұрыс қоя білу жəне сұраққа дұрыс жауап бере білу.

Онда ол сыныптағы тəртіпті сақтауды ғана емес, сонымен қатар алдағы болатын сабақтарда да оқу жоспарындағы материалдарды сапалы меңгеруді де толық қамтамасыз етеді.

Мұғалім сабақ үстіндегі ахуалдың əрқашан көңілді, ізгі ниетті жəне шығарма- шылықсипаттаболуынмұқият ойластырып,қамтамасыз етіпотыруғатиіс.Ол

балалардың жұмысқа деген құштарлығын дер кезінде арттыра білуі қажет, анда-санда көңілді əзіл айтып, қимылды жаттығулар жасатып, жағдайды оңтайландыра түсуге, ал өзін аспай-саспай əрі жігерлі ұстауы тиіс, əрбір сабақ қызықты өтуі керек. Өйткені мұның өзі оқушылардың келесі сабақтарға деген ынта-жігері мен қызығушылығын тудырады, оларды сабаққа жеткенше асықтыратын болады.

«Музыка» пəні бойынша оқыту əдістемесі бірнеше сабақтың мазмұнын біріктіретін тақырыптар бойынша жасалынды. Сонымен қатар мұғалімдерге көмек ретінде күнтізбелік үлгі жоспар ұсынылған.

Бастауыштағы білім мазмұнын жаңартуға байланысты біздің тарапымыздан үшінші сыныпқа дайындалған «Музыка» оқу-əдістемелік кешені ҚР Білім жəне ғылым министрлігінің талаптары бойынша жасалған.

Оқыту əдістемесінде (қысқамерзімді жоспар) мынадай қысқартулар қолданылды:

Ұ – ұжымдық жұмыс (сынып);

Т – топтық жұмыс; Ж – жұптық жұмыс; Ө – өзіндік жұмыс;

ОТ – оқушы тəжірибесі;

МК – мұғалімнің көрсетуі;

Қ – қалыптастырушы (формативті) бағалауды қолдайды;

М – мұғалім;

О – оқушы (оқушылар).

Ұзақмерзімді жоспар

3-сынып

Ортақ тақырыптар

Оқыту мақсаты жүйесінің бөлімдері

Оқыту мақсаты жүйесінің бөлімшелері

Оқыту мақсаттары

1-тоқсан

1. Жанды табиғат

Музыканы тыңдау, талдау жəне орындау

1.1 Музыканы тыңдау жəне талдау

– тыңдалған əуеннің сипатын, мазмұнын, жанрын, көркемдеуіш құралдарын анықтау жəне салыстыру;

– музыкалық шығармаларды интонация, əуен арқылы танып ажырату

1.2 Музыкалық- орындаушылық іс- əрекет

– көркем образдарды аша отырып, түрлі сипатты əндерді орындау;

– əнді негізгі дирижерлік қимылдар көмегімен орындау;

– музыкалық штрихтарды қолдана отырып, аспаптарда ойнау дағдыларын көрсету

1.3 Музыкалық сауаттылық

3.1.3.1 – музыкалық көркемдеуіш құралдарды анықтау жəне оларды орындауда қолдану;

3.1.3.3 – музыкалық шығармаларды талдау барысында негізгі музыкалық ұғымдарды анықтау жəне ажырату;

3.1.3.5 – ұлттық, үрлемелі, симфониялық оркестр аспаптарын ажырату

Музыкалық- шығармашы- лық жұмыстар жасау

2.1 Музыкалық шығармашылық

3.2.1.1 – музыкалық шығармашылық жұмыстар жасау үшін өз идеясын ұсыну

2. Жақсыдан үйрен, жаманнан жирен (жарық пен қараңғы)

Музыканы тыңдау, талдау жəне орындау

1.1 Музыканы тыңдау жəне талдау

– тыңдалған əнге жəне басқа музыкалық шығармаларға байланысты өз идеясын ұсыну жəне сахналау;

– музыкалық шығармаларды интонация, əуен арқылы танып ажырату

1.2 Музыкалық- орындаушылық іс- əрекет

3.1.2.1 – көркем образдарды аша отырып, түрлі сипатты əндерді орындау;

3.1.2.3 – музыкалық штрихтарды

қолдана отырып, аспаптарда ойнау дағдыларын көрсету

1.3 Музыкалық сауаттылық

3.1.3.1 – музыкалық көркемдеуіш құралдарды анықтау жəне оларды орындауда қолдану;

– музыкалық шығармаларды талдау барысында негізгі музыкалық ұғымдарды анықтау жəне ажырату;

– музыкалық жанрлар мен стильдерді анықтау жəне ажырату;

3.1.3.6 – нотамен қарапайым əуендер орындау

Музыкалық- шығармашы- лық жұмыстар құру

2.1 Музыкалық шығармашылық

3.2.1.1 – музыкалық шығармашылық жұмыстар жасау үшін өз идеясын ұсыну

Музыкалық- шығармашы- лық жұмысты көрсету жəне бағалау

3.1 Музыканы көрсету жəне бағалау

3.3.1.1 – өз шығармашылық жұмысын көрсету, өзінің жəне өзгелердің жұмыстарын бағалай білу

2-тоқсан

3. Уақыт

Музыканы тыңдау, талдау жəне орындау

1.1 Музыканы тыңдау жəне талдау

3.1.1.1 – тыңдалған əуеннің сипатын, мазмұнын, жанрын, көркемдеуші құралдарын анықтау жəне салыстыру

1.2 Музыкалық- орындаушылық іс- əрекет

3.1.2.1 – көркем образдарды аша отырып, түрлі сипатты əндерді орындау;

3.1.2.3 – музыкалық штрихтарды қолдана отырып, аспаптарда ойнау дағдыларын көрсету

1.3 Музыкалық сауаттылық

3.1.3.2 – музыкалық форманың құрылымын анықтау: шумақ, шумақ-қайырма, бір бөлімді, екі бөлімді;

3.1.3.4 – музыкалық жанрлар мен стильдерді анықтау жəне ажырату;

3.1.3.6 – нотамен қарапайым əуендер орындау

Музыкалық- шығармашы- лық жұмыстар жасау

2.1 Музыкалық шығармашылық

– музыкалық шығармашылық жұмыстар жасау үшін өз идеясын ұсыну;

– қарапайым музыкалық- шығармашылық жұмыстарды жасау жəне суырыпсалма жасау үшін музыкалық көркемдеуші құралдарды қолдану

4. Сəулет өнері

Музыканы тыңдау, талдау жəне орындау

1.1 Музыканы тыңдау жəне талдау

3.1.1.1 – тыңдалған əуеннің сипатын, мазмұнын, жанрын, көркемдеуші құралдарын анықтау жəне салыстыру

1.2 Музыкалық- орындаушылық іс- əрекет

– көркем образдарды аша отырып, түрлі сипатты əндерді орындау;

– əнді негізгі дирижерлік қимылдар көмегімен орындау;

1.3 Музыкалық сауаттылық

– музыкалық форманың құрылымын анықтау: шумақ, шумақ-қайырма, бір бөлімді, екі бөлімді;

– музыкалық шығармаларды талдау барысында негізгі музыкалық ұғымдарды анықтау жəне ажырату

Музыкалық- шығармашы- лық жұмыстар жасау

2.1 Музыкалық шығармашылық

3.2.1.2 – қарапайым музыкалық- шығармашылық жұмыстарды жасау жəне суырыпсалма жасау үшін музыкалық көркемдеуші құралдарды қолдану

Музыкалық- шығармашы- лық жұмысты көрсету жəне бағалау

3.1 Музыканы көрсету жəне бағалау