Нитраттар және азот айналымы ашық сабағы

Батыс Қазақстан облысы Бөрлі ауданы Ақсай қаласының №4 жалпы орта білім беретін мектебінің химия пәнінің

мұғалімі Дишенова Армангуль Наурызбайевнаның сабақ

жоспары

Тақырыбы: Нитраттар. Азоттың табиғаттағы айналымы Мақсаты: Білімділік:Оқушыларды Нитраттардың химиялық қасиеттері, қолданылуы және азоттың табиғаттағы айналымы туралы білімдерін қалыптастыру. Дамытушылық: Өз ойын еркін жеткізе білуін, ізденуін, пәнге деген қызығушылығын дамыту. Тәрбиелік: тағам ретінде қолданылатын өнімдердің құрамындағы химиялық заттардың адам денсаулығы үшін маңызын көрсету. Олардың жетіспеуінен туындайтын аурудың алдын-алу шараларын анықтау. Сабақтың типі: аралас Сабақтың әдісі: ішінара ізденіс Сабақ құрылымы:

1. Ұйымдастыру. Оқушылармен амандасу6 кезекші

міндетін қадағалау. Сабақтың ұстанымымен таныстыру. 2. Үй тапсырмасын тексеру мақсатында төмендегідей

тапсырмалар беріледі. 1. Азот қышқылының электролиттік диссоциациялану

теңдеуін жазыңдар 2. Лабораторияда азот қышқылын қалай алады? Физикалық қасиеттері

3. Таза азот қышқылы қандай зат? 4. Ұзақ сақтағанда қышқыл біртіндеп қызғылт қоңыр

түске ие болады, себебі... Химиялық қасиеттері 5. Жарықтың әсерінен азот қышқылы қандай заттарға

ыдырайды? 6. Азот қышқылының негіздермен әрекеттесуінің

реакция теңдеуін жазыңдар. 7. Азот қышқылының негіздік оксидтермен

әрекеттесуінің реакция теңдеуін жазыңдар 8. Концентрациялы азот қышқылы кейбір металдармен

әрекеттеспейді , себебі.. Қолданылуы.

Жаңа сабақ.

1. Нитраттарға жалпы сипаттама беріледі.

2.Нитраттардың ашылу тарихы. Ерте кезден «үнді селитрасы» атаумен -КNO 3 калий нитраты белгілі болды. Бұл сирек минералды ол кезде тек үндістаннан әкелетін еді.Үнді селитрасын оқ –дәрі жасау үшін пайдаланды. Либих еңбегінің арқасында селитра ауыл шаруашылығына пайдалы және көп мөлшерде қажет екендігі анықталды. Чилидің Атакама шөлінде өсімдіктер мен жануар қалдықтарының мыңдаған жылдық ыдырау процесінің нәтижесінде селитраның қоры жинақталды. Анализ көрсеткеніндей «Чили селитрасы » бұл- құрамында құм және балшық, натрий хлориді және сульфаты қоспасы бар натрий нитраты. «Чили селитрасының » қызықты ерекшелігі оның құрамында натрий иодатының болуы. Селитра қорынан натрий нитратын алу үшін, ыстық суда ерітіп, кейін ерітіндіні сүзіп және салқындатады осының нәтижесінде натрий нитраты тұнбасы алынды және тыңайтқыш ретінде сатылымға шығарыла бастады. 19 ғ Чили өзге аймақтарды селитрамен негізгі қамтамасыз етуші болды. Норвегиялық химиктер жергілікті арзан энергияны пайдалана отырып, басқа әдіспен тыңайтқыш алды. Олар ылғал ауаны электр доғасынан өткізіп, азотты байланыстырудың табиғи процесін жүргізді.Осыдан ауадан алынған 1% шамасындағы азот қышқылын ізбеспен әрекеттестіру арқылы Са(NO3

2. Химиялық қасиеттері.

1. Сілтілік металдардың нитраттары қыздырғанда нитриттерге және оттекке ыдырайды 2КNO3 = 2KNO2+O2↑ Интернет сайттарынан лабораториялық жұмыс көрсетіледі

2. Электрохимиялық кернеу қатарында магний мен мыс арасында орналасқан металдардан түзілген нитраттар

металл оксидіне, азот(ІҮ) оксидіне және оттекке ыдырайды: 2Pb(NO3)2=2PbO+4NO 2↑+3O2↑

3. кернеу қатарында мыстың оң жағында тұрған ниттраттар бос металға, азот (ІҮ) оксидіне және оттекке ыдырайды: 2AgNO3=2Ag+2NO2↑ +O2↑ Қолданылуы. Натрий және калий нитраттары шыны қайнатуда, тағамдарды консервлеуде қолданылады. Оқ дәрі алу үшін калий нитратынан, күкірттен және көмірден тұратын қоспа жасайды. Күміс нитратының химиялық лабораторияларда хлор ионын табу тәжірибесі көрсетіледі. Азоттың табиғаттағы айналымы Азот табиғатта өте көп тараған элементтердің бірі болып есептеледі.

Азот орг. заттар шірігенде аммиак нитрлеуші бактериялар азот қышқылы карбонаттар нитрат шіру кезінде азот ІІ. Пікірталас І топ химиктер, ІІ топ денсаулық І топтың дәлелі 1. Нитраттардың қолданылуы 2.Нитраттардың өсімдіктерге пайдалы әсері 3. Азот тыңайтқыштарын қолдану тиімділігі ІІ топтың дәлелі 1. Нитраттардың адам ағзасына әсері 2. Тағамдағы нитраттар 3. Нитраттан улану белгілері Осындай дәлелдерді негізге ала отырып 2 топ пікір таластырады. Химиктер тобы

1. спикер: құрамында өсімдікке қорек болатын азоты бар

органикалық (көң, шымтезек тағы басқалар) және минералдық заттар. Азоттың табиғи қосылысы — натрий селитрасы (NaNO3) тек Чилиде ғана кездеседі. Аммоний нитратының [(NH4)NO3] құрамында өсімдікке сіңімді азоттың мөлшері басқа азотты тыңайтқыштарға қарағанда көбірек келедіҚазақстанда азотты тыңайтқыштар Ақтаудағы “Каскор” Акционерлік