Ой тастау, ойланту, ойлау технологиясы туралы мақала

Қ.О.Бітібаеваның«Ой тастау, ойланту, ойлау» технологиясын қазақ тілі және әдебиет сабақтарында тиімді пайдаланудың әдіс-тәсілдері.

Авторы: Мухатова Д.Д

Қазақ тілі мен әдебиет пәнінің мұғалімі

«К.Шакенов атындағы орта мектебі»КММ-сі

Бүгінгі таңда ғылым мен ақпараттық технология дамыған заманның ағынымен ілесіп келе жатқан мына бізді, сонау өткеніміз бен бүгінімізді танытатын сүрлеу соқпаққа айналған бұрынғы әдіс-тәсілдерді зерттеп,танып, іс-тәжірибемізге енгізу сирек кездесетін жайтқа айналып отыр. Таңғаларлық әрі өкінерлік жайттардың қатарынан емес дейтін шығарсыздар,бірақ бұл қате пікір. Жаңылысу. Осы айтылған пікірімді растау үшін, назарларыңызға өткен ғасырдың аяғы мен бүгінгі күннің жалғасы болып отырған, ұлттың ұлы ұстазы Қанипа Омарғалиқызы Бітібаеваның ұстаздық еңбегін, өзіндік зерттеу тәсілдерін және сабақ өткізу технологияларын ұштастырған өзімнің жеке тәжірибем мен осы тақырыпты қозғайтын баяндамамды ұсынбақпын.

Алғы сөзімді ұлағатты ұстаздың : «Мақсатым – сабақты қызу еңбекке құру: сабаққа оқушыларды тыңдаушы дәрежесінде емес, еңбек етуші,білімді өз еңбегіне қарай алушы дәрежесінде қатыстыру. Олар – пікір айтушылар, қызу айтысқа қатысушылар, көркем шығармаға деген өз көзқарасы, эстетикалық талғамы қалыптасып келе жатқан азаматтар. Сол себепті де оларды сабақта үнемі іздендіріп отыруды мақсат етемін» деген сөздерінен бастағым келіп отыр. Белгілі орыс педагогы В.А. Сухомлинскийдің айтуы бойынша

« Партадағы жұмыссыздық , күн сайын алты сағаттық жұмыссыздық, айлар мен жылдарға ұласқан жұмыссыздық – міне, бұл аса қатерлі қауіп». Расымен 40-45 минут сабақта селқос отырған оқушы, ешнәрсеге қызықпастан, жүріп жатқан сабаққа немқұрайлықпен қараса, мұғалімнің өзінің алдына қойған мақсатына жетпегендігін көрсетеді. Мұны тек жаңа өсіп келе жатқан өскінге құйылған су, өскіннің тамырына жетпей, өн бойына таралмай , бу болып ұшып, желмен бірге таралып кеткендікпен ғана теңестіруге болады.

Бүгінгі күнде өзім жас маман бола отырып, қазақ тілі мен қазақ әдебиеті пәндерін оқыту барысында « Жобалап оқыту технологиясын » жиірек пайдаланатындығымды сөзге тиек еткім келіп отыр. Өзімнің білім беру үрдісінде басшылыққа алып отырған Қанипа Омарғалиқызының «Оқушыларды ғылыми-зерттеу жұмысына баулу жолдары» атты оқу құралын басшылыққа ала отырып, жобалап оқыту түрлері, соның ішінде зерттеу, макет жасау, модельдеу, презентация жасау сияқты жұмыс түрлерін қазақ әдебиеті сабағында тереңінен қолдануға болатындығын айтып, жеткізгім келеді. Қазіргі уақытта педагогика ғылымының бір ерекшілігі - баланың тұлғалық дамуына бағытталған жаңа оқыту технологияларын шығаруға ұмтылуы. Білім беру жүйесіндегі қайта құрудың негізгі бағыты – жеке тұлғаның дамуы. Оқушы тұлғасының рөлін жоғары көтеру тәсілі бүгінгі қазақ тілі сабағында ғылыми-зерттеу жұмыстарын ұйымдастырудың басты ұстанымдарының біріне айналып отыр. Бұл ұстаным оқыту жүйесінің әрбір компонентінде көрінеді. Ол оқыту мен тәрбиелеу мақсатын байланыстырады, қазақ тілі мен әдебиетін оқытуда бірыңғай оқу-тәрбие педагогикалық үрдістердің тәсілдері мен жағдайын сипаттайды. Расымен де, бүгінгі таңда жеке тұлғаның ерекшеліктерін ескеру басты н

Қанипа Омарғалиқызының оқу-әдістемелік мұрасын зерттей отырып, «Ой тастау, ойланту, ойлау» атты технологиясына баса назар аударғым келіп отыр. «Ой тастау, ойланту, ойлау» технологиясы әдеби айтыс, пікірлесу, диологиялық әңгіме, проблема шешу, іздену сияқты өнімді әдістермен қатар оқушылардың өз бетімен ізденуіне, зерттеу жұмысына негізделеді. Бұл аталған әдіс «Дамыта оқыту» технологиясымен пара-пар келеді.Өздеріңізге мәлім болғандай , бұл оқыту түрінде, яғни дамыта оқыту дәстүрлі оқытудағыдай мұғалімнің толық қанды іс-әрекетіне негізделген оқыту болып саналмайды. Белсенділік оқушыға ғана жүктеледі. Іс-әрекет бірлікте, бір бағытта, бір мақсатта бағытталады. Жоғарыда аталған Қанипа Омарғалиқызының технологиясының ең негізгі алтын діңгегі: жобалау, модель жасау, оқушыларды өз беттерімен жаңа өнім жасауға бағыттау болып келеді. Осы аталған бағыттарды негізге ала отырып, тәжірибе жүзінде қолданылған екі –үш сабағымды таныстырып өткім келеді.

Қазіргі күннің 5-сынып оқушылары жаңартылған білім беру бағдарламасына сәйкес білім алуда. Соған сәйкес жаңартылған бағдарлама, оқулық қолданысқа енуде. Сол істің басы-қасында жүрген мына біз, ұстаздар қауымы, оқулықтардың , соның ішінде, қазақ әдебиеті оқулығында берілген тақырыптарға сәйкес оқушылармен орындалатын тапсырмалардың ретін біраз болсын, бағдарлап, танысып өттік. Солардың ішінде зерттеу жұмысы, мейлі, ол нақты зерттеу жұмыс болмасын, тақырыпқа байланысты ізденіс тапсырмасы берілген болса , сол тапсырманың негізінде жатқан «проблема» міндетті түрде болады. Сол «проблема» сөзіне тоқталсақ , бұл сөздің мағынасы «қиындық», «кедергі», «шешімін күтіп тұрған мәселе» деген нақты сөздерді білдіреді. Демек, әр ізденіс тапсырмасы оқушы тарапынан күтіп тұрған шешімді талап етіп тұрады. Мәселен, 5-сыныпта өтетін қазақ тілі сабағында зат есім және оның түрлері атты тақырыпты өткен мезетте деректі және дерексіз зат есім тақырыбын түсіндіру барысында не ? деген сұраққа жауап беретін «көлеңке» сөзі оқушылар арасында көзбен көретін «деректі», ал басқа оқушылар тарапынан қолмен ұстай алмайтын , тұрақты заттық ұғым ретінде қарастыра алмайтындықтан бұл сөзді «дерексіз» зат есім деген қарсы