Оқушылардың оқу жетістіктерін бағалау негіздері

Уалибаева Айгуль Сагинбаевна

Алматы облысы, Іле ауданы, Қараой ауылы ,«Ы.Ноғайбаев атындағы №18 орта мектеп» мемлекеттік коммуналдық мекемесі

Оқушылардың оқу жетістіктерін бағалау, бағалаудың мақсат-міндеттері

«Баланың тұлғасын емес орындаған жұмысын бағалау керек»

С.Т.Щацкий

І. Кіріспе

ІІ. Негізгі бөлім

1. Бағалаудың мақсат міндеттері туралы

2. «Бағалау жөніндегі ережелер» құжатын жасау алгоритмі

ІІІ.Қорытынды

С.Мирсейітова «бағалау» терминінің ағылшын тіліндегі үш мағынасын келтіреді:

1. Бағалау (Evaluation). Мұнда бағалау - талдау ретінде қарастырылады.

2. Мониторинг (Assessment). Бағалау - құрал ретінде танылады.

3. Баға (Grade немесе Mark). Бағалау - сандық (мөлшерлік) құрал ретінде қарастырылады (С.Мирсеитова, 2005, 58-59).

Бірінші мағынада «бағалау» үйренушілердің жетістіктерін жан-жақты қарастырып, «білімді сандық және сапалық тұрғыдан анықтау» деп келтіріледі. Бұл тұрғыда бағалау - үйренушілердің оқу жетістіктерін белгілі бір талаптармен (критерийлер, стандарттар, үлгілер, эталондар, идеалдар) салыстыру, сол тұрғыдан нақты өлшемдер (балл, процент) көмегімен оларды сипаттап және тексеріп, соңынан қорытынды шығару. Мұндай түсініктегі бағалау «сыртқа», яғни қоғамға, социумға бағытталады.

Екінші түсінікте «бағалау» үйренушілердің жоспарланған нәтижелерге жету көрсеткіштері ретінде қарастырылады; мұнда оқушылардың дамуы мен өзгерістері олардың әрекеттері арқылы көрсетіледі: тест, эссе және басқа да жазба жұмыстары, жоба, интервью, портфолио, т.б. Мұндай өлшеу (мониторинг) оқушылардың өз жетістіктерін бағалау немесе нәтижелерін жоспарланған нәтижелермен салыстыру үшін қажет. Өз жетістіктерін басқалардың білімі немесе өзінің кешегі білгенімен салыстыра отырып, үйренуші өзінің қаншалықты дәрежеде дамығандығын айқындап (жетістіктері мен кемшіліктері), өз білімін әрі қарай қалайша дамыта түсу керектігін анықтайды. Мұнда бағалау «ішке», яғни үйренушінің тұлғасына немесе оқу орнына бағытталады.

Үшінші вариантта «бағалау» біздің қолданысымыздағы «баға», «баға қою» ұғымымен байланыстырылады: емтихан, тест, жазба жұмысы, жобаның орындалуы немесе тоқсан нәтижесі бойынша рейтингтік жүйе, балл мөлшері немесе сандық жүйе.

Интербелсенді оқу/оқыту бағалауды үйренушінің өсуі мен дамуының көрсеткіші деп есептеп, оларды үйренушінің оқу әрекеттері арқылы анықтайды. Бұл жерде бағаланатын нәрсе - оқу процесінің өзі, сол арқылы үйренуші өзін-өзі бағалауды үйреніп, өз білімінің артықшылықтары мен кемшіліктерін көріп, әрі қарай қалайша даму керектігін түсінеді, яғни үйренушінің қалайша жұмыс жасағандығы, оның қалайша ойлайтындығы бағаланады.

Интербелсенді оқу/оқыту практикасында «бағалау» термині мынандай мағынада қолданады:

Бағалау - оқушылардың процесінде қаншалықты табысты (немесе, керісінше) болғандығын, білім игерудегі олардың жетістіктерін, өсуі мен дамуын анықтау.

Бағалау - оқушылардың қолынан не келетіндігін (білім, білік, дағды, машық, құзіреттілік, құндылықтар) айқындау.

Бағалау - білім игеру процесіне қатысушылардың (мұғалім және оқушылар) әрекеттері қандай деңгейде екендігін, олардың сапасын анықтау.

Бағалау - оқушылардың білімін қалайша әрі қарай дамытып, олардың алдағы білім игеру әрекеттерінің деңгейін қалайша жақсартуға болатындығын білу, жоспарлау және оқушыларды соған ынталандыру.

Бағалау – оқу процесінің (оқушы әрекеттерінің, сабақтың, пәннің, курстың) қаншалықты нәтижелі екендігін анықтап, мақсаттардың қандай дәрежеде жүзеге асырылып жатқандығын анықтау.

Жоғарыда көрсетілген екінші түсінікте көрсетілгендей оқушылардың оқу жетістіктерін бағалау заманауи, тез өзгеріске ұшырайтын әлемде функционалдық сауаттылық адамдардың әлеуметтік, мәдени, саяси , және экономикалық қызметте белсенді қатысуына және бүкіл өмір бойы білім алуға ықпал етеді. «Функционалдық сауаттылық » ұғымы алғаш рет өткен ғасырдың 60-жылдарының соңында ЮНЕСКО құжаттарында пайда болып, кейініреу зерттеушілердің сөздік қорына енді. Функционалдық сауаттылық неғұрлым кең анықтамасында білім берудің адамның көпжоспарлы әрекеттерімен байланысын кіріктіретін жеке тұлғаның әлеуметтік бағдарлану құралы ретінде қолданылады.

Функционалдық сауаттылық - білім берудің адамның көпжоспарлы әрекеттерімен байланысын кіріктіретін жеке тұлғаның әлеуметтік бағдарлану

Қазақстанның PISA, TIMSS -ке қатысуы, және осы тәжірибеден алған сабақтар, бірінші кезекте мына салалардағы жұмыс үшін негіз болуы тиіс.

1.Жалпы орта білім берудің жаңа ұлттық стандарттарын әзірлеу.

2.Білім берудің сапасын бағалаудың ұлттық жүйесін құру.

3.Мұғалімдердің біліктілігін арттыру және дайындау жүйесін реформалау.

Мұндай шаралар Қазақстанда жалпы қабылданған халықаралық мемлекеттік басқару стандарттарын енгізуге бағытталған. Бұл саясат «ҚР білім беру және ғылымды дамытудың 2016-2019 жылдарға арналған мемлекеттік бағдарламасында» - еліміздің ұзақмерзімді перспективаларында білім беруді дамыту саяси және концептуалды шеңберінде анықтайтын базалық құжатта бекітілген.

PIRLS– бастауыш мектеп оқушыларының оқу және мәтінді түсіну деңгейі мен сапасын бағалау халықаралық зерттеуі;

TIMSS-ADVANCED - 11-і сынып оқушыларының осы пәндерді тереңдете оқытудың математикалық және жаратылыстану сауаттылығын (физика) бойынша бағалау;

PISA шеңберіндегі тестілеу барысында функционалдық сауаттылықтың үш саласы бағаланады: оқу сауаттылығы, математикалық сауаттылық және жаратылысытану ғылыми сауаттылық.

Төменде ұсынылған қазақстандық оқушыларды функционалдық сауаттылығын дамыту механизмдері жоғарыда аталған факторларды ескере отырып, белгіленді.

1.Білім беру стандарттарын, оқу бағдарламалары мен жоспарларын жаңарту.

оқыту формалары, әдістері технологияларын жаңарту., отбасы мен мектептің мүдделерін ынтымақтастыруға мүмкіндік береді.

3.Қосымша білімберуді дамыту.

4.Оқушылардың оқу нәтижесін бағалау жүйесін дамыту.

Сыртқы бағалау әр деңгейдің соңында оқушылардың оқу жетістігінің міндеттелінген (ҰБТ,ОЖСБ және басқа) нәтижеге сәйкестігін анықтау үшін іске асырылады.Ішкі бағалау МЖББС (аралық және қорытынды бағалау) критерийлеріне сәйкес және нақты және жеке жетістіктерді бағалауды құру үшін әр оқу пәні бойынша оқытудың сапасын диагностикалау арқылы іске асырылады. Оқушылардың өзін-өзі бағалауы өзіндік ұйымдастыру мен өзіндік дамытуқабілеттерін дамытатын өмірлік құдылықтарды қалыптастыратын теріс әрекеттерден алыстатын функционалдық сауаттылықтарын арттыратын әдіснама әзірленеді. Ата-аналарды мектеп өміріне белсенді тартуға бағытталынған шаралар жүйесі әзірленеді: қамқоршылық кеңестерін, ата-аналар ассоциоциясын құру.

«Бағалау жөніндегі ережелер» құжатын жасау алгоритмін құру.

Бұл құжатты жасау алгоритимін жасау алдында мақсат міндеттері айқындалуы тиіс.

Бағалау – тұлғаның шынайы қол жеткізген іс-әрекет нәтижелерін жоспарланған мақсатпен салыстыратын үдеріс.

Бақылау-бағалау мақсаттары:

Білім беру саласындағы Қазақстан Ренспубликасы заңдылықтарының сақталуы.

Білім беру саласындағы мемлекеттік саясаттың жүзеге асырылуы.

Білім беру ұйымдарының қызметін реттейтін нормативтік-құқықтық актілердің орындалуы.

Білім беру үдерісіне қатысушылардың құқығы мен дербестігінің қорғалуы.

Азаматтардың білім алуға деген контитуциялық құқығының сақталуы.

Білім берудің мемлекеттік стандартының сақталуы.

Білім беру сапасын басқару механизмін жетілдіру.

Білім беру жағдайы мен нәтижесін қалыптастыру.

Білім беру нәтижесінің тиімділігін арттыру.