Орман өрті және шөлдену туралы 9-сынып ғылыми жобасы

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ ОҢТҮСТІК ҚАЗАҚСТАН ОБЛЫСЫ

Ғылыми жоба

Тақырыбы: ОРМАН ӨРТІ ЖӘНЕ ШӨЛДЕНУ ҮРДІСІ

Азимова Сайёра география пән мұғалімі

Білім беру ұйымының атауы: Б. Наметов атындағы №82 негізгі орта мектеп

Ақсукент 2017ж.

Орман өрті және шөлдену үрдіс

Кіріспе. Тікелей өсімдік жамылғысына қатысты ең басты әлемдік проблемаларға ормандар аумағының қысқаруы мен шөлдену үрдістері жатады.

Ормандардағы өрттерге көбінесе адамдар: аңшылар, балықшылар, туристер, орман шруашылығы, тау-кен және басқа да өндіріс қызметкерлері кінәлі болады (шамамен 90%). Ормандар аумағы қысқаруының 70% осындай өрттер себебінен болатыны дәлелденген факт.

Дегенмен адамзат шөлдену үрдісіне үлкен үлес қосты. Антеропогендік шөлдердің аумағы шамамен 10 млн.км болады деп есептеледы, яғни ол барлық шөлдердың 30% жуығын қурайды.

Жұмыстың мақсаты: Орман өрті және шөлдену үрдісін алдын алу жоллдарын қарастыру.

Қазақтың жері кең болғанымен, орманы аз, 5 пайыздан астамында ғана ағаш өседі. Ағаштың дені Шығыс Қазақстан (47 пайыз), Солтүстік Қазақстан (18,6 пайыз), Алматы (10,7 пайыз) және Павлодар (8,1 пайыз) облыстарында шоғырланған. Өкініштісі, жердің өкпесіне баланған ормандардағы ағаштар селдіреп барады. Қызылжарда ақ қайыңның 90 пайызы өседі. Ағаштың сұлуы – мың бұралған қайыңның да басына қазір қайғы бұлты үйіріліп тұр. Себебі, ол отын ретінде аяусыз шабылып жатыр.

Жалпы, Біріккен Ұлттар Ұйымының дерегінше, Жер шарының 2 миллиардтан астам тұрғыны ағашты жылыну және тағам пісіру үшін пайдаланып отыр екен. Қазақстан тұрғындарының да жартысына жуығы ауылда тұратынын ескерсек, ит тұмсығы өтпес ну орманның селдіреп кету себебін тапқандаймыз. Бұған орман өрті пен қар көшкіні сияқты табиғи апаттардың кесірін тағы қосыңыз.

Жыл сайын планетамыздың 10-15 млн. га ау мағында әртүрлі дәрежелі өрт оқиғасы болып тұрады, кей жылдары бұл көрсеткіш екі есе немесе одан да көп мөлшерге артуы мүмкін. Әр 7-10 жыл сайын өңірлік масштабтағы өрттер болады. Мысалы, Шығыс Сібірде осындай өрттер 1979 және 1987 жылдары болған. 1988 жылы кең аумақтарды қамтыған өрттер Солтүстік және Оңтүстік Америкада да болған.

Ормандардағы өрттің зардабы өте ауыр болады: бағалы эканомикалық қор - ағашпен қатар, осындағы барлық тіршілік иелері жойылады. Күлге айналған орындарда зиянкес насекомдардың күрт көбеюіне және саңырауқұлақ ауруларының дамуына қолайлы жағдай туындайды. Күл мен түтін де қоршаған ортаны ластауыштар қатарына жатады.

Соңғы онжылдықтарда Қазаңстан ормандары едәуір зардап шекті. Өткен ғасырдың 90 жылдарындағы экономикалық тоқырау қажетті қаржының бірталай қысқаруына және орман шаруашылығын мемлекеттік реттеудің әлсіреуіне әкеліп соққаны белгілі. Сондықтан орман қорғау жұмыстары нашарлап, апатты орман өрттеріне, қаскерліктің көбеюіне, пайдалы орман бөліктерінің заңсыз қолдарға өтуіне, соның нәтижесінде бағалы орман алқаптарының едәуір дәрежеде тозуына әкелген фактілер тіркелді.Әсіресе Павлодар, Шығыс Қазақстан облыстары мен Семей аймағындағы қарағайдың шоқ ормандары көп зардап шеккен. Ақмола,Қостанай, Солтүстік Қазақстан және Жамбыл облыстарында өртенген ормандар көлемі де бірнеше есеге ұлғайған.

Қаржының жетіспеуінен ормандарды қалпына келтіру көлемі қысқарды, бұл олардың жас ерекшеліктеріне, биологиялық: құрылымына кері әсерін тигізді, өртенген ормандар мен кесілген ормандар көлемінің өсуіне әкеп соқты.

2001 жылдың 17 шілдесінде ҚР үкіметінің №970 Қаулысына сәйкес Катон-Қарағай мемлекеттік ұлттық табиғи саябағы ұйымдастырылды. Оған көлемі 643,5 мың га Алтайдың бағалы орман сілемдері кіреді. Осындағы қылқан жапырақты ағаштарды және сексеуілді он жылға дейін кесуге тыйым салынып, қоршаған ортаны қорғау жұмыстары белгіленді. Дегенмен, адамзат шөлдену үрдісіне үлкен «үлес» қосты. Осындай антропогендік шөлдердің аумағы шамамен 100 млн. км2 болады деп есептеледі, яғни ол барлық шөлдердің 30% жуығын құрайды.

Соңғы жылдары жағдай біршама жақсара бастады. Үкімет шешімі бойынша қатты зардап шеккен Ертіс маңы қарағай орманы аумағында екі мемлекеттік табиғи орман резерваты: «Ертіс орманы» және «Семей орманы» құрылды. Катон-Қарағай мемлекеттік ұлттық табиғи саябағы ұйымдастырылды. Оған көлемі 643,5 мың га Алтайдың бағалы орман сілемдері кіреді. Қылқан жапырақты…