Өсімдік мүшелерінің өзара байланысы ашық сабағы 6 сынып

Күні: 6А______.6В______.6Г______.6Ғ______.6Д______.

Сабақтың тақырыбы: Тірі организм ретінде өсімдік мүшелерінің өзара байланысы. Өсімдіктер және қоршаған орта.Топсеруен.1.Терезе алдындағы өсімдіктер әлемі.

Сабақтың мақсаты: Өткен тақырыпты қайталай отырып, өсімдік мүшелері арасындағы байланыс туралы оқушылар білімін жүйелеу және толықтыру. Танымдық ойындар арқылы пәнге деген қызығушылықтарын арттыру.

Дамытушылық мәні: СТО технологиясының тәсілдерін қолдану арқылы оқушыларға ұжымдасып жұмыс істеу, басқаларды тыңдау, өз көзқарасын дәлелдеп қорғай білуге үйрету.

Міндеттері:

Оқушылар өсімдік мүшелерінің бір-бірімен тығыз байланыстылығын меңгереді;

Өсімдіктің қоршаған ортамен байланысын түсінеді.

Өсімдіктердің табиғаттағы, адам өміріндегі маңызын біледі.

Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген, қорғауды ерекше қажет ететін өсімдіктер туралы мағлұмат алады..

Білімділік мәні: Өсімдік мүшелері жөніндегі теориялық білімді меңгертіп, оны іс жүзінде қолдануға үйрету.

Тәрбиелік мәні: Оқушылардың ғылыми дүниетанымын қалыптастырып, экологиялық мәдениетілікке тәрбиелеу. Қоршаған ортаны қорғауға баулу.

Көрнекі құралдары: Өсімдік мүшелері арасындағы байланысты бейнелейтін сурет-плакат, таратпа материалдар, интерактивті тақта, Слайдтар, Жемістер муляждары, өсімдіктер суреттері.

Сабақтың әдісі: СТО технологиясы бойынша топтық, ұжымдық топтастыру.

Сабақ түрі: саяхат сабақ

Пәнаралық байланыс: Экологиямен- Қазақстанның жергілікті жерлерінің жеміс -жидектерінің түрлері.

Қазақ әдебиетімен: Өсімдіктер туралы мақал—мәтелдер, жұмбақтар.

Ұйымдастыру кезеңі:

1. Сәлемдесу.

2. Оқушыларды түгендеу

3. Үй тапсырмасын сұрау

4. Жаңа сабақтың тақырыбы мен мақсатын айқындау

5. Жаңа тақырыпты меңгерту үшін тапсырмалар беру

6. Бекіту

7. Бағалау(Рефлексия)

8. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы: Сабақты бастамас бұрын оқушыларды топқа бөліп аламыз. Тақтаға «Ізгілік» ағашына түрлі – түсті алма суреттері ілінеді. Оқушылар алма суреттерін алғанда келесі бетінде тамыр суреті барлар «тамыр» столына, сабақ суреті барлар «сабақ» столына , жапырақ суреті барлар «жапырақ »столына , гул суреті барлар «гүл» столына жайғасады. Осылайша оқушылар 4 топқа бөлінеді.

Оқушылар қане, қазіргі уақыт жылдың қай мезгілі? Күз мезгілі.Оқушылар халық неліктен күзді «Алтын күз»дейді? Күз мезгіліне жататын айларды маған кім атап береді? Күз мезгілінің бірінші айы- қыркүйек,жасылдың сарыға ауысқан кезеңі дейді екен халық. Жеміс-жидектер пісіп,халықтың молшылыққа кенелетін кезі. екінші айы- қазан, жиған- терген мол болатын ай дейді, Астық жиналып қамбаға құйылады. үшінші айы—қараша... Қараша десе дегендей,өсімдік атаулы жапырақтарын түсіріп, айнала қоңырқай тартып, аспанды будақ-будақ қара бұлттар торлайды.Суық түсіп, қыс мезгілінің жақындағаны сезіледі. Жыл ішіндегі маусымдардың өзгерісіне сай өсімдік атаулының тіршілігінде де көп өзгерістер байқалады.

Біз білетін өсімдіктер мүшелері бойынша неше топқа бөлінетін еді? Оқушылар: Вегетативті және генеративті болып бөлінеді. Ендеше сабағымыздың бүгінгі тақырыбына сай өсімдік мүшелерінің бір-бірімен байланысын түсінуіміз керек.Ол үшін өткен тақырыптарымызды ойын түрлерімен естерімізге түсіреміз.Өсімдіктің жер асты мүшесін тамыр дейміз. «Тамыр» мүшесіне жету үшін мынадай кедергілерден өтуіміз керек.

Үй тапсырмасын сұрау. Үйден жемістер мен тұқымдар түрлері, олардың таралу ерекшеліктерін оқып, мазмұндап келу тапсырылған болатын.

а)Сәйкестендіру тест;

Жемістер мен тұқым ерекшеліктері.

1Шырыны мол, әрі жұмсақ, тұқымдары көп.

Қызанақ, жүзім, картоп.

2Бір ұялы, тұқым саны бірнешеу , құрғақ жеміс

Асбұршақ, үрмебұршақ, соя.

3Қос ұялы, ішінде ұзынша тартылған жұқа пердесі бар.

Қырыққабат, шомыр, шалқан.

4Жидек тәрізді, «асқабақты»жемістер.

Қауын, қарбыз,асқабақ, қияр.

5«Алма жеміс»деп аталады.

Алма, алмұрт, беже.

6Тұқымы жеміс серігімен тұтасып кеткен, құрғақ жеміс.

Бидай, жүгері, тары.

7Жеміс серігінің біразы жұқарып қанатқа айналған .

Үйеңкі, қайың

8Жеміс серігі тұқыммен бірікпеген, құрғақ жеміс.

Күнбағыс,өгейшөп, таусағыз.

ә) Муляждармен жұмыс

Жемістен не пайда болады?Тұқым пайда болады. Тұқымның таралуының себебі неде?Артына өсімдік ұрпақ қалдырады.Табиғатта әр түрлі жолмен таралған жемістер мен тұқымдар , қыста топырақты қыстап, көктем шығысымен топырақта жатып тамыр шығаратындары кездеседі. Немесе өсімдіктің жер үсті мүшелері қурағанмен жер асты мүшесі- тамырдан өскін шығарып, тіршілігін бастайтындары бар.Ендеше көктемгі тұқымдардың өнуінен не пайда болады?. Әрине жер асты өркен -тамыр пайда болады.

І «Танысайық» бөлімі.« Жеміс жинау»ойыны

«Тамыр» , «Сабақ», «Жапырақ» , «Гүл» столында отырған оқушыларға парақша мен таратпалар таратылады.. Берілген парақшаға өсімдіктің мүшелері өздеріне қатысты сөздерді жинақтайды. Тақтаға шығып, талдайды.Енді саяхатымызды өсімдіктің тамыр мүшесінен бастаймыз.

Негізгі бөлім кіндікте,

Қосалқы бөлім тағы бар

Жер астын мекен етсе де,

Бар істі тындырар жайы бар (тамыр)

2. тапсырма.«Биологиялық диктант» Сөйлемнің ішіндегі көп нүктенің орнына тиісті сөздерді қойып, сөйлемдерді байланыстыр.

Өсімдіктің қоректенуі 2 түрлі жолмен жүреді. Біріншісі тамыр арқылы, екіншісі жапырақ арқылы.

Тамыр арқылы қоректенуде топырақтағы минералды тұздар мен суды тамыр бөлімдері атқарады. Тамыр бөлімдері атқаратын қызметтеріне қарай тамыр оймақшасы, бөліну, өсу, сору, өткізу аймақтары болып бөлінеді. Сору аймағында қалың түктері 2-3 күн сайын түлеп, топырақ түйіршіктерімен жанасып, ондағы су мен минералды тұздарды сорады. Өткізу бөлімі сору аймағынан алынған минералды тұздар мен суды өсімдіктің сабағына жеткізеді.

Тірек сөздер:минералды тұздар , тамыр оймақшасы, бөліну, өткізу. Сору, өткізу бөлімі, сабағына.

Тамырдан соң , коректік заттар қайда барады?

Жарайды, келесі келетініміз «Сабақ» мүшесі. Сабақ мүшесіне келмес бұрын мына кедергілерден өтейік.

1.Жұмбақ:

Мүшелердің жалғап арасын

Қоректік заттар тасиды,

Қорға жинап болғасын

Бәріне тұрып бас иеді.( сабақ)

2. тапсырма:Суретті тәжірибе: Ыдысқа бояу езілген су құйып, оған гүлдеп тұрған өркенді саламыз.Бірнеше күннен соң судан өркенді алып, ұстарамен кесеміз.Сонда сүрек қабатының және өсімдік гүлінің боялғанын көреміз. Сонда минералды тұздар мен судың сабақтың сүрек қабатымен қозғалғанын көреміз. Жапырақта түзілген органикалық заттар сабақтың қай қабатымен қозғалатынына көз жеткізу үшін, Су құйылған екі ыдыстың біреуіне қабығы сақиналап кесілген , екіншісіне бүтіндей бұтақтар салынады. 3-4 апта өткенде №1-ші ыдыстағы бұтақтар тек жапырақтары бар өркен шығарып қоймай, сақиналап кесілген жерден қосалқы тамыр да шығарады. № 2-ші ыдыстағы қабығы кесілмей салынған өркеннің төменгі суға батып тұрған ұшынан тамыр пайда болады. Бұдан шығатын нәтиже:

Органикалық заттар тін қабатындағы сүзгілі түтіктермен қозғалатынын көреміз.

Балалар қоректік заттар сабақтан шығып қайда барады?

Жапырақ мүшесіне.

Жұмбақ: Ешкім де жемейді,

Тәтті екен демейді.

Сарғайып кетеді,

Үзіліп түседі. (Жапырақ)

ендеше «Жапырақ» мүшесіне сапар шегейік. Алдымыздағы кедергілерден өту үшін мынадай тапсырмаларды орындауымыз керек.

1.тапсырма: «Бұл не?» ойыны. Мына берілген сөздерден жапыраққа тиістісін тақтаға жазып, дәптерге көшіріңдер.

Ауадан көмірқышқыл газы мен суды сіңіріп, нәтижесінде органикалық зат түзеді. Гүл шығарады, тамырдан соң дамиды, жеміс береді, тұқым шашады, органикалық заттарды жинайды, көбеюге қатысады, жасушадағы артық суды буландырады, бунақденемен тозаңданады, желмен таралады.,хлорофил, сарғаяды, адамдар шірінділерін жинап топыраққа көмеді.

2. тапсырма:«Молшылық»ертегісі: Ертеде, көктем шығысымен Жапырақ елінде үлкен жиын- той болады екен. Тойға көрші ауылдардан күштерін сынамақшы болып балуандар келеді. «Күн» аулынан жарық , «Ауа»аулынан көмірқышқыл , «Тамыр» ауылынан минералды тұз бен су келеді.Той жаз бойы жалғасады. Барлығы күштерін сынап, ортаға барын салады. Осылардың қатысуымен сол елде қант пен крахмал, оттегі молая түсіп, Гулдер, жемістер мен тұқымдар түзіледі.ауылдарға нәр кіреді, молшылыққа кенеледі..Олардың мерекелеуі сары күз келгенше жалғаса береді екен...Күз келгенде жапырақтар,жемістер сарғайып, үзіліп түсіп жатады? Балалар, айналаға қарасақ ,ағаш өсімдігінің жапырағының сарғайғанын көреміз. Неліктен? Жапырақтың сарғаюын немен түсіндіруге болады?.

Түзілген қоректік заттар қайда кетеді? Гүлге . Ол гүлді, жемісті, тұқымды түзуге қатысады. Өсімдіктің өсу мүшелеріндегі қоректік заттар қоры мол жиналған жағдайда гүлдейді. Гүлден жеміс пен тұқым дамиды. Гүл, жеміс, тұқым өсімдіктің көбею мүшелері болып саналады.

Гүл мүшесіне жету үшін , мынадай тапсырмаларды орындауымыз керек.

1-тапсырма:Жұмбақтарды шешуге қатысайық.

Сабағы садақ оғындай,

Жер қайысқан тобырдай,

Жесең бірақ жұғымтал,

Көзденжасты шұбыртар.(Жуа), Бұтағында азығы

Ортасында қазығы( Алма ағашы)