Өсімдіктердегі тасымал бойынша 7-сынып көрнекілігі

ӨСІМДІКТЕРДЕГІ ТАСЫМАЛ

Ұзын бой өсімдектерге күн сәулесіне үлкен қолжетімділік сияқты артықшылықтарды береді. Өсімдіктер суды және қоректі өсімдік бойымен тасымалдайтын түтіктер жүйесімен иемденген:

Еріген органикалық заттар

Минералдық заттар еріген су

О2(оттегі)

СО2(көмірқышқыл газы)

Су буы

Ксилема:өлі жасушалар, суды тамырдан жапыраққа тасымалдайды. Су және минералды заттар бұл түтіктер бойымен тамырдан жапыраққа тасымалданады.

ТАМЫР–өсімдікті топыраққа бекітеді және одан сумен минералды заттарды сіңіреді. Тамырдың ең негізгі қызметі – жерасты қоректену.

Өсімдіктің тіршілігі барысында көптеген тамыр қалыптасады. Кейбіреулері негізгі тамырдың тармақтануынан, ал кейбіреулері өркендерде пайда болады. Барлығы қосылып өсімдіктің тамыр жүйесін құрайды.

САБАҚ–өсімдік жерүсті мүшелерінің осьдік бөлігі, ол қоректік заттарды өткізеді, жапырақтарды күнге жылжытады. Сабақта қоректік заттар жиналуы мүмкін. Онда жапырақтар, гүлдер, жемістермен тұқым дамиды. Өсу бағыты бойынша сабақтар бөлінеді:

Тік сабақтар— жақсы дамыған механикалық ұлпасы бар, олар сүректелген (қайың, алма) немесе сүректелмеген ( күнбағыс, жүгері) болуы мүмкін.

Шырмалғыш—жоғарыға көтеріліп, тіректі орап алады (дала шырмауығы, үрме бұршақ, құлмақ).

Өрмелегіш сабақтар—жоғарыға көтерілгенде тірекке сабақтан өсетін мұртшаларымен (жүзім, асбұршақ) немесе қосалқы тамырларымен жармасады.

Жатаған — сабақтартопырақ бетінде бекінбей жатады(талқұрай тиынды).

Жайылма сабақтар—топырқта төселеіп, түйіндерінде бекінеді (таңқұрай, қазтабан).

Тік

Шырмалғыш

Лазающий

Жатаған

Жайылма

Тоз

Флоэма

Камбий

Ксилема

Өзек

Қабық

Сабақтың ішкі құрылысы

Сабақты сыртқы ықпалдан сыртынан жабын ұлпалары қорғап тұрады. Сабақтың ең сыртқы қабаты – эпидермис. Ол тек жас бұтақтарда ғана бар. Кәрілерде қабық басқа жабын ұлпасымен, тозбен, алмастырылады. Тоздың астында қабық орналасады. Қабықтың сыртқы қабаты хлорофилл бар (сол себепті сабақ фотосинтездеу қызметін де атқарады) жасыл жасушалармен көрсетілген. Қабықтың ішкі қабаты – флоэма. Сабақ флоэмасының құрамына елекпішінді түтіктер, флоэма талшықтары және қоржинаушы ұлпалар кіреді.

Қабықтан кейінгі қабат – камбий. Бұл құраушы ұлпа. Камбий жасушалары тірі, оның бөлінуі нәтижесінде флоэма және ксилемажасушалары пайда болады. Ксилемаға камбий қабық қабатына қарағанда көбірек жасуша бөледі.Ксилема— камбий астындағы ең мықты қабат. Ол, флоэма сияқты, әртүрлі жасушалардан құралған. Оның құрамына түтіктер мен талшықтар кіреді. Ксилеманың жалғыз тірі жасушалары – қоржинаушы.