Паразитизм және паразит пен иенің байланысы 7 сынып

Күні: 22.10.2016Сыныбы: 7 «В»Тақырыбы: Жұмыр құрттардың жалпы сипаттамасы. Ішексорғы, үшкір құрт , олардың құрылысы, тіршілік әрекеттері және адам мен жануарлар үшін маңызы. «Паразитизм» түсінігі және оның биологиялық мәні. Паразит пен иесінің өзара қарым-қатынасы.

Мақсаты:Білімділігі: Оқушыларға жұмыр құрттар типіне жататын ішексорғы үшкірқұрттардың құрылысын, даму циклын және тіршілік әрекеттерін түсіндіру. Жұмыр құрттардың құрылысын біліп, олардың жалпаққұрт- тардан ерекшелігін және кластарын бір-бірінен ажыратуды үйренеді және маңызын түсінеді. Типке тән белгілерді талдауды үйренеді.

Дамытушылығы: Өздігімен жұмыс істеу қабілетін, ақпаратты жинақтай білу дағдысын дамыту.Тәрбиелігі: Оқушыларға санитарлық-гигиеналық, адамгершілік, экологиялық тәрбие бере отырып, достыққа , ынтымақтастыққа тәрбиелеу. Топта жұмыс істей білуге дағдыландыру.Сабақтың түрі: аралас сабақСабақтың типі: жаңа сабақ Сабақтың әдісі:баяндау, биологиялық диктант Көрнекіліктер: суреттер, оқулықтағы суреттерСабақ барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңіОқушылармен амандасып, түгендеу. Ынта- жігерлерін сабаққа аудару.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау

Паразит құрттарды зерттейтін сала (Гельминтология)

Жалпақ құрттар деп аталу себебі (бауыр жағы арқасына жабысып ,денесі жалпақ жапыраққа немесе таспаға ұқсас)

Еркін жүзіп қимылдайтын ,жалпақ құрттарға жататын кірпікшелі құрт (Ақсұлама

Сорғыш құрттар деп аталу себебі? (қоректік денеге сорғыштарымен жабысады. Екі сорғышы бар біреуі аузында,екіншісі баурында қорегін сору қимылы арқылы сорады

Бауырсорғыш қандай жәндік? (иесінің баурындағы өт жолында сорғыштармен бекініп, өтпен қоректенеді.Сондықтан аталған.

Бауырсорғыш көбею барысында екі иеде өмір сүреді қандай?

(1.негізгі иесі мал,үй хайуанаттары кейде адамда

2. аралық иесі кіші тоспа ұлу

Таспа құрттар класы қандай жәндіктерге жатады? Неге?

(эндопаразит жәндіктерге себебі: жануар дың ,адам ның ішкі мүшелерінде паразиттік тіршілік етеді.

Сиыр цепенінің даму айналымы? ( Ересек цепень адамның ішегінде,ал дернәсілдері мүйізді ірі қаралардың яғни сиырдың денесінде дамиды.Бұл жәндік ішекке қармақшасымен және сорғыштарымен жармасып алады.

Эктопаразиттер дегеніміз не?(ағза денесінің сыртында паразиттік жолмен тіршілік ететін жәндіктер

Сірқабық деген не?Ол қандай қызмет атқарады? (дене жамылғысының құрлысы ерекше эпителий ұлпаларында жасуша болмайды,оны тығыз түзіліс қаптайды.Ол түзіліс сірқабық деп аталады.Сірқабық қорғаныш және тірек қызметін атқарады.

ІII. Жаңа сабақ

Жұмыр құрттар типі (нематодтар).

Жұмыр құрттар — денесі созылыңқы, буылтықтарға жіктелмеген, цилиндр немесе ұршық пішінді, көлденең кесіндісі дөңгелек, теңіздерде, тұщы суда, топырақта, кейбір түрлері адамда, жануарлар мен өсімдіктерде паразиттікпен тіршілік ететін жәндіктер. Бұлар денесінде буылтығы болмағандықтан, жұмыр құрттар деп аталады. Жер жүзінде жұмыр құрттардың 20000-ға жуық түрлері тіршілік етеді.

Ішексорғы мен үшкірқұрт — адамның денесінде тіршілік ететін паразит жұмыр құрттар. Жұмыр құрттардың көпшілігі паразиттікпен тіршілік етеді, солардың бірі — адам ішексорғысы мен үшкірқұрты.

Адам ішексорғысының тіршілігі мен сыртқы құрылысы. Ересектерден гөрі жасөспірімдер мен балалардың аш ішегінде орнығатын, екі ұшы да сүйірленіп келген, дене тұрқы 20 сантиметрге дейін жететін ақшыл немесе сарғыш түсті құрт ішексорғы деп аталады. Ішексорғы екі сүйір ұштарын қадап, ішекте тіршілік етеді.

Ішексорғының алдыңғы ұшында аузы, соңғы бөлігінде аналь тесігі болады. Аналь тесігінен кейінгі дене бөлігі құйрық деп аталады. Ішексорғының аузында үш ерін бар, құрт сол еріндері арқылы ішектің қабырғасына қадалып, зақымдаған жерінен қан соралы. Оның денесі тығыз қабықшамен — кутикуламен қапталған, кутикуланың астында ұзын салалы бұошықеттері болады. Көлденең жолақты бұлшықеттері болмағандықтан, ішексорғы денесін жиыра, қысқарта алмайды, оның денесі созылмайды да, сондықтан пішінін өзгертпей, жан жағына иіледі.

Ішексорғыгың денесін қаптаған тығыз қабықша тері бұлшықет қапшығы деп аталады. Асқорыту және басқа мүшелері тері бұлшықеттің астындағы сұйықтыққа толы қуыста орналасады. Сондықтан жұмыр құрттарды ілкіқуыстылар деп те атайды.

Қоректенуі. Ішексорғының қорегі аузынан түтік тәрізді ішекке өтеді. Ішек үш бөліктен құралады: алдыңғы, ортаңғы және соңғы. Қорытылған қоректі ішектің қабырғасы сорып, дене қуысын толтырып тұрған сұйықтыққа жеткізеді де, оны дененің жасушалары сіңіреді. Қорытылмай қалған қорек қалдығы дененің соңғы бөлігіндегі аналь тесігі арқылы сыртқа шығады.

Ішексорғыда қанайналым және тыныс алу мүшелері болмайды, ол таспа құрттар тәрізді тыныс алады.