Қаржы пирамидаларынан қорғану және сауаттылық

УДК: 343. 241 Ғылыми жетекші: Ф.ғ.к.,

қауымдастырылған профессор

Тулекова Г.Х

Авторы: Парсахан Гулбану

ҚАЗІРГІ ТАҢДАҒЫ ҚАРЖЫ ПИРАМИДАСЫ ЖӘНЕ ҚАРСЫ КҮРЕС ЖОЛДАРЫ

Аңдатпа

Қаржы пирамидалары және алаяқтық схемалардың мақсаты соңғы жылдары сенгіш азаматтардан қайтарымсыз қаражат алу кең таралғаны сонша, ол материалдық әл-ауқатқа нақты қауіп төндірді. Азаматтардың әл-ауқаты мен мемлекеттің экономикалық дамуы мақаламның негізгісі ретінде талқыланады. Адамдардың өз жинақтарын қызметке салуға дайын болуының жаңа себептері жоғары пайда туралы уәдеге айырбас ретінде күмәнді ұйымдар құрылады. Автор белгілеген қаржылық сауаттылық деңгейінің төмендігі, қаржылық сауаттылықтың жоғары деңгейі сияқты өткір мәселелер кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, орташа табыстың дұрыс есептелмеуі және ең төменгі күнкөріс деңгейін анықтайды. Ағымдағы жағдайды талдау негізінде статистикалық дамыған шетел мемлекеттерінің статистикалық мәліметтері, ережелері мен тәжірибесі экономика бұл мәселелерді шешудің жолдары мен әдістерін ұсынады.

Кілт сөздер: қаржы пирамидалары, алаяқтық схемалар, материалдық әл-ауқат, экономикалық даму, қаржылық сауаттылық, кедейлік, орташа табыс.

Аннотация

Финансовые пирамиды и мошеннические схемы с целью получения невозвратных денежных средств от доверчивых граждан за последние годы распространились настолько широко, что стали реальной угрозой материальному благополучию. В данной статье основное внимание уделяется благосостоянию граждан и экономическому развитию государства. Создаются сомнительные организации, предлагающие высокий доход в обмен на вложенные средства, что объясняется готовностью людей инвестировать свои сбережения. Автор выделяет такие острые проблемы, как низкий уровень финансовой грамотности, неправильный расчет среднего дохода, жизнь за чертой бедности и определение минимального прожиточного уровня. На основе текущего анализа рассматриваются статистические данные, правила и опыт экономически развитых зарубежных стран, предлагая пути и методы решения этих проблем.

Ключевые слова: финансовые пирамиды, мошеннические схемы, материальное благополучие, экономическое развитие, финансовая грамотность, бедность, средний доход.

Abstract

In recent years, financial pyramids and fraudulent schemes aimed at extracting non-refundable funds from unsuspecting citizens have spread so widely that they pose a real threat to material well-being. This article focuses on the welfare of citizens and the economic development of the state. Dubious organizations are being created, offering high returns in exchange for invested funds, which is explained by people's willingness to invest their savings. The author highlights pressing issues such as a low level of financial literacy, incorrect calculation of average income, living below the poverty line, and determining the minimum subsistence level. Based on current analysis, the article reviews statistical data, regulations, and the experience of economically developed foreign countries, offering solutions and methods to address these problems.

Keywords: financial pyramids, fraudulent schemes, material well-being, economic development, financial literacy, poverty, average income.

Кіріспе. Қазақстан Республикасы өзін демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы - адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары деп ата заңымыз Конституциямыздың 1-бабында көрсетілген. Осы заңға қарамастан мемлекетімізде көптеген алаяқтық іс-әрекет болып жатыр. Оның зардабын көріп жатқан қаржы пирамидаларының құрбандар саны күн санап өсуде. Біздің еліміз Қазақстанда соңғы жылдары дертке шалдыққандар саны күрт өскен алаяқтық және қаржылық пирамидалардың белсенділігі арттыруда. Бұл мәселе халықтың экономикалық әл-ауқаты туралы Президентіміз жолдауында бұл үрдісті атап өтті. Қазақстан халқына «Халық бірлігі мен жүйелі реформалар – еліміздің өркендеуінің берік негізі» Елбасы Қ. Тоқаев, осы келеңсіз құбылыстарға қарсы тұру үшін мемлекеттік шаралар кешенін қабылдау қажеттігін атап көрсетті. Қазіргі жаһандану дәуірінде цифрлық технологиялардың дамуы мен интернеттің кең таралуы адамдардың қаржы саласындағы әрекеттеріне де айтарлықтай өзгерістер енгізді. Соңғы жылдары халықтың қаржылық сауаттылығының төмендігін пайдаланып, оңай және тез пайда табуға уәде беретін қаржы пирамидалары қоғамда кеңінен таралуда. Мұндай алаяқтық тү

Қаржы пирамидаларының жаңа заманға бейімделіп, әлеуметтік желілер, мессенджерлер, фейк инвестициялық платформалар арқылы әрекет етуі – бұл құбылыстың күрделене түскенін көрсетеді. Бұл мәселенің өзектілігі Қазақстанда да артып келеді. Мемлекет тарапынан құқықтық реттеулер енгізіліп жатқанымен, халықтың қаржылық және құқықтық сауаттылығы жеткіліксіз болып отыр.

Мақалада қазіргі таңдағы қаржы пирамидаларының түрлері, олардың қоғамға тигізетін зардаптары мен олармен күрес жолдары жан-жақты қарастырылады.

Негізгі бөлім. Қылмыстық әрекеттің пайда болу тарихын зерттеу барысында негізделген «қаржы пирамидасы» принципіне сүйене отырып, бұл принцип, қаражатты тартуда және кейінгі төлемдерді жүзеге асыруда тұру жаңа қаржылық қарыздар арқылы ғана, көп ғасырлық тарихы бар және Францияда, Англияда, АҚШ-та, Ресейде және барлығында басқа елдерде жүзеге асырылды және осы елдерде бұл түрдегі алаяқтық бірдей сипаттамамен сипатталды.

Қазіргі уақыттағы алаяқтар мен қаржы пирамидаларын ұйымдастырушылар - IT саласының білікті мамандары, жақсы психологтар мен адамдардың эмоцияларын басқара алатын және адамдармен жақсы тіл табыса алатын сөзге шешен адамдар.

Ұйымдастырушы компаниялар қаржы пирамидасын құрады және оларды аса жоғары табыс табуға болатындығына сендіріп, аңғал адамдарды тартады. Өткен ғасырлардағы сияқты мұндай пирамиданың да схемасы — қаражатты жаңадан келгендер есебінен төлеу. Біраз пайда тапқан алғашқы салымшылар өздерінің орасан зор пайдаға қол жеткізгені туралы жаңалығымен бөліседі және оған өз туыстарын, таныстарын және достарын тарту арқылы аталған жобаны интернетте белсенді түрде жарнамалайды. Қазіргі кезде қаржы пирамидаларын құруда әлеуметтік желілер мен мессенджерлер маңызды рөл атқарады. Солардың бірі: онлайн табыстарға бәс тігу.

Қаржы пирамидаларының қауіптілігі қандай және бизнестің бұл түрін жабу неге қиын?

Жоғарыда айтылғандай, тұтынушыларға артық пайданы уәде ететін көптеген компанияларда тұрақты заңды мекенжайы да, кез келген жолмен зиянкестердің ізіне түсуі мүмкін құжаттар жоқ. Мұндай инвестициялық схемалардың құрбандары құқық қорғау органдарына жүгініп, тіпті қаражатты салу фактісін дәлелдей алмайды, өйткені, әдетте, оларда ешқандай дәлел жоқ. Тергеу оң нәтижеге кепілдік бермейді: орнын өзгертетін елес компанияны ұстау ұзаққа созылатын және болашағы жоқ кәсіп. Адамдар «пайдалы инвестиция» үшін үйлері мен басқа да құнды мүліктерін сатуға мәжбүр болған жағдайлар бар - мұндай инвесторлар үшін «елестің» жабылуы туралы хабар нағыз соққы болды: осы жағдайда полиция бірнеше суицид фактісін тіркеді.

Қаржы пирамидасының айырмашылығы – оңай жолмен ақша табуға уәде береді. «Классикалық қаржы пирамидасы» – табыс алудың алаяқтық схемасы. Адамдарға өте жоғары пайыздық мөлшермен инвестициялау ұсынылады, сонымен қатар кепілдендірілген табыс береді және жобаға таныстарын белсенді тартуды сұрайды. Бірақ ескеру керек жайт, инвестициялық компанияның арты қаржылық пирамидаға айналуы мүмкін.

Алаяқтық пен қаржы пирамидаларының қазақстан деңгейінде таралуы.

Қазіргі таңда Қазақстанда қаржы пирамидалары мен алаяқтық әрекеттері халық арасында жиі кездесетін және өзекті мәселелердің бірі болып отыр. Бұл құбылыстар азаматтардың қаржылық сауатсыздығын, сенгіштігін және табысқа тез жетуге деген ұмтылысын пайдалана…