Қазақ әдебиетін кеңейтілген ойлау арқылы оқыту

БІЛІМ БЕРУДЕГІ КОГНИТИВТІК ОБРАЗДАР:

ҚАРАМА-ҚАЙШЫЛЫҚТАР ЖӘНЕ ОЛАРДЫҢ ОҚУ САПАСЫНА ӘСЕРІ

ЖУМАБЕКОВА АЙГЕРИМ СЕРТАЕВНА,

ЫБЫРАЙ АЛТЫНСАРИН АТЫНДАҒЫ BINOM SCHOOL МЕКТЕП-ЛИЦЕЙІ

Алаш қайраткері, тіл білімінің атасы Ахмет Байтұрсынұлының: «Тіл білімі ереже жаттату түрде үйретілмей, сөздің тұлға, мағына, қисын жағын тану түрде үйрету керек. Сөздің тұлға, мағына жағын тануға керегі жоқ нәрселер тіл білімінің сабағына кірмеске тиіс» деген ойы, Жүсіпбек Аймауытовтың: «... бала әуелі тәжірибеге талпынып, нәрсемен танысып, сонан кейін сол нәрсе туралы сөйлесін, тыңдасын, жазсын, оқысын, тілге үйренсін» деген құнды пікірі уақыты келіп, жаңартылған білім мазмұнында өзіндік орнын алды. Оған дәлел – қазіргі оқу бағдарласында пән мазмұнының спиралді қағидатпен берілуі, Блум таксономиясы бойынша оқу мақсаттарының иерархиясы, білім беру аясындағы және пәнаралық байланыстарды жүзеге асыру мақсатында «ортақ тақырыптардың» берілуі, бөлімдердің мазмұны мен ұсынылған тақырыптардың уақыт талабына сәйкес келуі, әлеуметтік дағдыларды қалыптастыруға назар аударылуы, оқытудағы жүйелі-әрекеттік ұстаным.

Жалпы орта білім беретін мектептерде «Қазақ тілі» пәнін оқытудың мақсаты – ана тілін қадірлейтін, қоғамдық мәнін түсінетін тұлға қалыптастыру, сондай-ақ қазақ әдеби тілі нормаларын сақтап, дұрыс қолдана білуге, еркін сөйлесуге және сауатты жазуға үйрету болып табылады. Дегенмен, оқу сапасына әсер ететін пәнді оқытудағы қиындықтар мен қарама-қайшылықтар бар. Себебі қазіргі уақытта білім беру саласы ғана емес, ХХІ ғасыр білім алушылары да әртүрлі деңгейдегі қиындықтарды бастан кешуде.

Сарапшылардың болжауынша, 10 жылдан кейін әлемдегі өнімдер мен қызметтердің 70%-ы жасанды интеллектіні пайдаланатын цифрлық платформа үлгілеріне негізделеді. Заманның өзгеруіне және жаңа ғылыми технологиялардың дамуына байланысты біз инновациялардың ілгерілеуіне ілесе алмай, университет түлектерінің алған білімі кейде жұмысқа орналаспай тұрып ескіретін жағдайға тап боламыз. Бұл болжам білім берудің барлық сатысына, оның ішінде орта білім беру мекемелеріне - мектептерге де қатысты.

Шын мәнінде, цифрлық сауаттылықтың жоғары деңгейі, жаһандық байланыстың ақпарат алмасуға шексіз мүмкіндік беруі, жылдам дамып жатқан заманға сай жаңа құзыреттілік пен дағдылардың қажеттілігі, жастарда өзара араласу, ақпарат алмасудың бірегей мәдениеті, ақпаратты табу жолдарын таңдаудағы өзіндік тәсілдер, білім алушының шынайы өміріне қажетті білім деңгейін беру - осының барлығы білім беру процесіне әсерін тигізіп қана қоймай, білім берудің әдіс-тәсілдерін оқушылардың қажеттіліктерін толық қанағаттандыратындай өзгерту, бейімдеу маңыздылығын күн сайын көрсетуде. Сонымен қатар, қазіргі таңда білім алушылар мен ата-аналар мектепті білім алу кеңістігі, әлеуметтену аумағы ретінде емес, қарама-қайшылықтар мен тартыстар алаңы ретінде қабылдайды.

Оның бірнеше салдары бар, бұл мәселені білім беру үрдісінің барлық тараптары тұрғысынан қарастырсақ:

-aта-ана баланың нені үйреніп жатқанын, не үшін, қалай білім алып жатқанын түсінбейді;

-оқушылардың құндылықтары өз түсінігіне сай болғандықтан, өзгелермен үйлеспеуі мүмкін;

-мұғалімдерге қойылатын талаптардың көптігі: бес күндік оқу аптасында алтыншы күн «демалыс» дегенмен, сыныптан тыс шаралардың барлығы, әдістемелік жұмыстар жұмыс орнында болуға міндеттейді;

-оқушылардың бойына мектеп сіңіргісі келген құндылықтардың сәйкессіздігі, себебі оқушылар әлеуметтік желіден көріп, еститін нәрселер мүлдем басқа;

-білім қазіргі таңда «қолжетімді», сол себепті мектептегі педагогтердің рөлі желідегі блогер, т.б жеке тұлғалармен салыстырылып, кейде теңестіріліп те жүр.

Осындай қолжетімді, шынайылығы анықталмаған ақпараттан оқушы үстіртін білім, түсінік алады, кейде қоршаған орта, шынайы өмір туралы жалған пікір қалыптасады;

-заманауи ата-аналар мектеппен қарым-қатынастан алшақтайды, мектептің қоғамдық өміріне белсене ат салысатын ата-аналар аз; мектеп туралы позитивті, жағымды көзқарас тудыру үшін ата-аналармен қауымдастық, ынтымақтастықтың жаңа, тиімді модельдерін құру қажет, себебі оң әсерлі эсктерналия тудыру…