Қазақ хандығының 550 жылдығына арналған ашық сабақ

Қазақстан тарихы.

Тарихи - танымдық сайыс сабақ . 2018ж

Сабақ тақырыбы: Қазақ хандығының құрылуы

Сабақтың мақсаты: Оқушылар XV –XIX ғ Қазақ хандығының қалыптасуы мен нығаюы, бір тұтас қазақ хандығының ыдырау себептері, хандық биліктің жойылуы, отарлық жүйе, қазақ хандарының ел бірлігі жолындағы азаттық күресі, хандарымыз бен батырларымыздың тұлға ретінде тарихта орны, тәуелсіздік ұғымы туралы түсінік беру.

Дамытуміндеті: оқушылардың тарихи танымдық қабілетін қалыптастыру, жеке тұлғалық және шығармашыфлық дағдыларын,тарихи оқиғаны талдау, салыстыру, жинақтау, сыни тұрғыдан ойлау дағдыларын қалыптастыру.

Тәрбиелік міндеті: адамгершілік, отан сүйгіштік қасиеттерге баулу.

Сабақ көрнекілігі: Тарихи көрме, буклет,карта, түрлі түсті ленталар, төс белгілер.

Сабақтың түрі: тарихи танымдық сайыс сабақ.

Оқыту әдісі: диалогтык оқыту, топтық оқыту,сын тұрғысынан ойлау,дарынды оқушылармен жұмыс,АКТ.

Пән аралық байланыс: әдебиет және география.

Сабақ барысы: ұйымдастыру кезеңі

Ой қозғау - .«Қазақ хандығына 550» видео.

Оқушыларды топқа бөлу – топ жетекшілерін сайлау. Түрлі –түсті ленталарды таңдау арқылы топқа бөлу.

Сабақ мақсатымен таныстыру.

Тарихи танымдық сайыс сабақтың жоспары:

Қазақ хандығының құрылғанына -550жыл

І- бөлім. «Тұлға тану» – әр топ өздеріне берілген хандар портретіне талдау жасайды. Т-18 тобы. Тәуке және Қасым хан тобы.

СЦБ-18 тобы Әбілхайыр және Абылай хан тобы.

ІІ- бөлім. «Тарихқа саяхат» ойыны – оқушылар тарих, саяси өмір, мәдениет ұғымдарына талдау жасайды.

1-тапсырма : тарихи ұғымды талдау (Орбұлақ шайқасы)

2-тапсырма : саяси өмір (Ақтабан шұбырынды )

3- тапсырма : мәдениет : М.Х Дулати еңбегі «Тарихи – Рашиди». Бұл тапсырмалар төрт топқа әртүрлі нұсқада берілу керек.

ІІІ – бөлім. «Топтастыру стратегиясы» – тірек сызбамен жұмыс. Сайыс барысында оқушылар мынадай тапсырмаларды орындайды.

1-тапсырма : хронологиямен жұмыс. 1822ж-1845ж Қазақстанда хандық биліктің жойылуы. (тақырып бойынша сызба жасап хронологиялық зерттеу жүргізу) 8-сынып .

1465ж -1580ж жылдардағы Қазақ хандығы. Т-18 тобы

2- тапсырма: ұғымдар мен терминдер. Тарихи тірек - сөздер,терминдер жазылған жеке карточкалардағы сұрақтарға жауап беру.

Тапсырма: Т-18 тобы. «Қатаған қырғыны»

«Хандық кеңес»

«Орда би»

СЦБ-18 тобы: «Алғадай»

«Қоңтайшы»

«округ, приказ»

3-тапсырма: мәтінмен жұмыс: «Кім не айтқан?»

Тапсырма: СЦБ-18 тобы « Қазақстан Орта Азияға өтудегі негізгі - кілт қақпа» . (жауабы: І-Петр)

ІV – бөлім. «Бәйге» - әр топқа он сұрақ әзірлеу , әр дұрыс жауап бір бал.

V – бөлім. Шығармашылық ізденіс жұмыстарын қорғау.

Үй тапсырмасы: 1- тапсырма Т-18 тобының студенті . Орындаған оқушы Жақсыбек Гүлвира тақырыбы «XV – XVІІ ғасырдағы Қазақ хандығының әдет- ғұрып нормалары»

VІ – бөлім. Қорытынды:

Сайыс барысындағы жеңімпаз топты анықтау.

Оқушыларды марапаттау.

«Оқушы үні». Рефлекция. БББ - стратегиясы.

«Өткен күндер тарихы»

Мақсаты: Оқушылардың білімдерін тереңдету,өткен тарихымызға, тәуелсіздігіміздің оңай келмегендігі, қаншама ата-бабаларымыздың қанымен келгендігі туралы мәлімет беру.Шәкірт жүрегінде Қазақстанға деген сүйіспеншілік сезімін ояту, туған жеріне, елін құрметтеу.

Тәрбиелік: Танымдық белсенділігін арттыра отырып, Отанын, халқын сүюге, ержүректілікке, азаматтыққа, патриоттық сезімге тәрбиелеу;

Көрнекілігі: слайдтар көрсету, үнтаспа,суреттер .

Формасы:Дөңгелек үстел. 1 –курс студенттері арасында.

Мұғалімнің сөзі:

Ата-бабаларымыз аңсаган азаттық пен тәуелсіздікті алдық. Ендігі мәселе— соны ертеңге жеткізу. Келесі ұрпаққа, болашаққа Қазақстанның осы тәуелсіздігін аманаттау.

Н.Ә. Назарбаев.

Менің елім — менің Қазақстаным! Осы құдіретті сөзді әрбір Қазақстан Республикасының әрбір азаматы асқақ сезіммен, мақтанышпен айта алары хақ... Өйткені біздер, асқақ арман жетегінде, отаншылдық рухты ту еткен ұлт пен ұлыстардын ұл-қыздары, қасиетті қазақ топырағында өсіп-өніп, мекен етіп, береке-бірлікте, достық қарым-қатынаста, тыныштық пен татулықта өмір сүріп жатырмыз. Біз осы жарасымды тыныс тіршілігімізді Елбасымыз Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың жан-жакты ойлап, кемел ойлы, кемеңгер ата-бабаларымыздың жолымен жүрген ақыл-парасатының, азаматтық саясатының нәтижесі деп білеміз.

Қазіргі ауқытта елімізді әлемдегі барлық ел таниды, танып қана қоймай еліміздің жетістіктеріне қызғанышпен қызыға қарайды. Біз осындай тәуелсіз, бірлік, бейбітшілік орнаған елдің ұрпағы болғанымызға мақтануымыз керек. Сол тәуелсіздік оңайлықпен келмеді. Енді сол тәуелсіздік жолына қалай келдік соған көз жүгіртейік

Гүлвира Т-18 тобы:

Тәуелсіздік туы тұғырына қонғалы аз да емес, көп те емес. Өлгеніміз тіріліп, өшкеніміз жанып, жаңарып, жаңғырып жатырмыз,Еркіндіктің таңы атты, Тәуелсіздік кемесіне мініп, 21 ғасырға кірдік. Ұлы бабалар ұрпақ үшін, « ұлым – құл, қызым – күң » болмасын деп, қан майданда шайқасты, талай алып мемлекеттермен маңдайымызға біткен мына дархан даламыз үшін айқасты. Бүгінгі бейбіт күніміз-өткен күрестер жеңісінің арқасы. Осындай қым-қуыт қиыншылықтың нәтижесінде қолымызға түгел тиген тізгінімізді мықтап ұстауға қайсар да қайратты білек керек. Ең әуелі, егеменді ел болып, халқымыз өз еркімен демократиялық тұрғыда тұңғыш Президентін сайлады. Мемлекеттік тәуелсіздігіміз жарияланғаннан бергі уақыт ішінде Қазақстанды әлем таныды. Аяулы ана тіліміз – бай әрі құнарлы қазақ тіліне мемлекеттік мәртебе берілді. Енді мекендердің тарихи атаулары қайтарылып, халықтың біртуар ұлдарының аты ардақталып, мерейтойлары өткізілді.Біз бүгін кешегі өткен ата-бабаларымыздың жолын тарих беттерін парақтап отырып, олардың қандай жаугершілік заманды басынан өткергенін көре аламыз. Осыған қарамастан осындай ұлан-байтақ даланы білектің күшімен найзаның ұшымен қорғап қала білді. Әбілқайыр хандығы ыдырағаннан кейін нақ с

Ардақ Т-18 тобы. . «Қасым ханның қасқа жолы», «Есім ханның ескі жолы», Тәуке ханның «Жеті жарғы» заңдары кемелдену өткенін дәлелдейді. Бұл заң 17- ғасырға жетіп, Есімнің кезінде «Есім ханның ескі жолы» деп аталды.Сол дәуірде қазақ үш жүзінің атақты үш төбе биі Ұлы жүз биі –Төле, Орта жүз биі – Қазыбек, Кіші жүз биі - Әйтеке бұл заңға «жер дауы», «күн дауы» деген екі тарау қосып толықтырады да, ежелгі әдет- ғұрып заңдары ендігі жерде «Жеті жарғы » деп атала бастады. «Жеті жарғы» заңын бүкіл қазақ халқы атқаруға тиісті заң болғандықтан,13-18 ғасырларда мәдениеттен келе көшпелі ел, өзі ортақ мойындаған заңдарын табиғи түрде өзі бағынатын жол- жосынға айналдырған.

Біз XV ғасырдың орта шенінде қазіргі ұлттық республикамыздың шегінде Қазақ Ордасы аталатын айбынды мемлекет құрдық. Бұл қуатты ұлыс төрт жүз жыл бойы кең даланы еркін жайлап, өзгеше тұрпатты озық мәдениет жасады. Бай болды, бағлан болды. Елімізді, жерімізді еркін сақтап тұрды, ешкімге кеудесін бастырған жоқ. Нәтижесінде осыншама бай, ұлан-байтақ жерді иеленді, өзіне лайық ұрпақ өсірді. Кейінгі зерттеушілер 1465 жылды, 1470 жылды, тіпті, бұрын соңғы кезеңдерді атап жатады. Бұл тарихшылардың пайымдауынша, Қазақ Ордасының ту көтеріп, ірге бекітуі тек Әбілқайыр кенеттен қайтыс болған соң ғана жүзеге асқан сияқты. Осыған дейінгі ұзақ он екі жыл тепе-тең күрес үстінде өткені есепке алынбайды.

Аяжан Т-18 тобы:1465-1470 жылдар – хандықтың құрылған емес, нығайған уақыты, халықтың өз тәуелсіздігін жариялаған емес, көрші жұрттарға біржола танылған мезгілі. Түптеп келгенде мұның бәрі қазақ тарихының бастауын мүмкін болғанынша кейіндету талабының бір көрінісі ғана. Қазақ хандығының құрылуы жөнінде бірден-бір дерек «Тарих-и Рашиди» дерегіне сүйенетін болсақ, Қазақ хандығының негізін қалаушылар Керей мен Жәнібек хан Шайбан әулетінен шыққан Әбілқайыр ханмен саяси күрес, жауласудан кейін оның билігінен бас тартып, соңына ерген жұртымен көтеріле көшіп, Шу өзінінің бойындағы Қозыбасы дейтін қоныста дербес Қазақ хандығының туын көтереді. Алғаш туымыз тігілген Қозыбасы жері XIV-XV ғасыр басында өмір сүрген Моғолстан мемлекетінің батыс бөлігіндегі аумақ.

Қазақ Ордасы құрылғанда алдымен үлкен Керей ақ киізге хан көтеріліпті. Одан соң Жеңібек хан әмір жүргізеді.Жәнібектің қазақ тарихындағы айрықша тұлға екендігінің бір белгісі – ол халық санасында ақылды әрі әділетті әмірші ретінде таңбаланған, ұлттық тарихымызда жай ғана Жәнібек хан деп аталмайды, Әз-Жәнібек хан деп аталады.

Әз-Жәнібек – қазақ жұртының іргесін бекітіп, ордасын орнықтырған ұлы хан ғана емес, сол халықтың бар игілігне ұйытқы болған асыл ұрық, ұлы әулеттің де негізін салушы. Қазақ Ордасының құдіретті әміршілері, қазақ халқының ұлы перзенттері: Қасым хан, Хақ-Назар хан; Әз-Тәуке хан, Абылай хан, ең соңы Қенесары хан, ұлы ғалымдарымыз Шоқан, Алаш-Орда көсемі Әлихан Бөкейханов – барлығы да осы әулие Әз-Жәнібек ханның тікелей ұрпақтары.

Әбілқайырдың 1731 жылы Ресей бодандығын қабылдап, сол бодандықтың шырамауынан шығу үшін Сырым Датұлы, Кенесары Қасымұлы, Исатай мен Махамбет, Есет бастаған күресімен, 1916 жылғы тар жол тайғақ кешуді бастан өткерген, 1930-1932 жылдардағы ашаршылық, 1936-1938 жылдардағы қуғын-сүргін, 1941-1945 жылдардағы Ұлы Отан соғысы, 1986 жылғы қазақ жастарының қасқалдақтың қанымен келген бұл тәуелсіздік бізге оңайлықпен келмеді.

Мұғалім:Тәуелсіздік әрине оңайлықпен келмеді, ол бізге қалай келді?

Азамат ГЭД 18-2 тобы:Әзілхан Нұршайықов атамыздың: «Тәуелсіздер тойын қуанышпен тойлайды, тәуелділер қалай азаттықты алуды ойлайды, тәуелсіздік тойын тойла, тойлай жүріп өркендетуді де ойла»,- деп айтуында кейінгі ұрпақтарға айтқан ортақ ойы, арманы-бостандық, тәуелсіздік. Бұл арман біздің халықта сонау қазақ хандықтарының құрылу кезінен бастап пайда болды. Соның жолында талай күрес жүргізді. Ресей империясының қазақ халқын 300 жылдай өзінің қол астында ұстап, талай зорлық-зомбылық көрсетуіне төзе алмаған қазақ жастары әділетті қозғалысқа шығып, елді еркіндікке жеткізді..

Бүгінгі таңда көп жетістіктерге жетіп, алға ұмтылудамыз. Отанымыз халықаралық ұйымдарға мүше болды. Барлық ұлт өкілдері тату-тәтті өмір сүріп, шаруашылықты өркендетуге белсене қатысып, бірлесіп еңбе етіп келеді.

Еліміздің ертеңі бүгінгі күннен де баянды, бақытты болатынына сенімім мол. Мемлекетіміздің жарқын болашағын бүгіннен бастап ойласақ, көкке қолымыз жететін күн туады. Мен сенемін елімнің нұрлы да шуақты күндерінің боларына, білімді де өнегелі ұландарының жетістіктеріне бүкіл әлемнің «Қазақстан! Қазақстан!» деп таңдай қағарына cенімім мол!

Қанат ГЭД -18-1 тобы : «Қазақ хандығының 550 ж»

Қанат ГЭД 18-1 тобы :Халқымызда мынандай мақал бар: «Жеті атасын білмейтін ер жетесіз, жеті ғасыр тарихын білмейтін ел жетесіз» демекші біріншіден қазақ хандығы 13-ғасырдың басынан 15-ғасырдың ортасына дейін (қазақтар біртұтас халық болып қалыптасқанға дейін) Шыңғыс хан мен оның ұрпақтарының қол астында болған көшпелі түркі тайпалар «Алаш» қауымынан бастап біртіндеп бірлесіп екі ғасырдан астам уақыт «қазақ» атты халық болып қалыптасу барысын бастан кешірді. Екіншіден, алғашқы «Алтын орда» хандығы, одан кейінгі «Ақ орда» хандығы мен Өзбек хандығы дәуірі, міне, осылайша біртұтас «қазақ» халқы болып қалыптасқан.

Ежелден түркі тілдес, көршілес, аралас жасаған түркі тайпалары ұзақ тарихи дәуірді бастан кешу арқылы табиғи түрде «Қазақ хандығы» аталып ел болып құрылған. «Қазақ» деген аттың ертеде ру-тайпа атынан қазақ біртұтас халық атына айналуы және Қазақ хандығының құрылуы барысы сияқты тарихи оқиғалар жөнінде ел ішінде көптеген аңыз-деректер сақталған. Қазақстан аумағында біртұтас мемлекеттік Алтын Орданының бөлінуі кезінен бастап, Қазақ хандығы пайда болып, нығайғанға дейін жергілікті этникалық негізде қалыптасты.