Қазақ КСР экономикасының шикізатқа бағытталуы

Created with web.diffit.me

Аты: ____________________ Күні: ____________________

Оқу және қысқаша мазмұндау

Қазақ КСР экономикасының шикізатқа бағытталуы

Кеңес Одағы кезінде Қазақстанның экономикасы шикізат өндіруге бағытталған болатын. Бұл дегеніміз, республиканың байлығы, негізінен, жер астынан қазып алынатын пайдалы қазбаларға тәуелді болды. Бұл жағдайдың қалыптасуына бірнеше фактор әсер етті.

Біріншіден, КСРО-ның жоспарлы экономикасы Қазақстанды одақтың шикізат қоры ретінде қарастырды. Яғни, Қазақстан басқа республикаларды шикізатпен қамтамасыз етуі тиіс еді. Осыған байланысты республикада тау-кен өнеркәсібі қарқынды дамыды.

Екіншіден, Қазақстанда көмір, мұнай, газ, түрлі металдар сияқты табиғи ресурстардың мол қоры болды. Бұл ресурстарды игеру КСРО үшін үлкен маңызға ие болды. Өйткені, олар өнеркәсіптің дамуына және әскери қажеттіліктерді қамтамасыз етуге қажет еді.

Үшіншіден, 20 ғасырдың 50-60 жылдарында экономиканы экстенсивті дамыту бағыты республиканы

шикізат базасы ретінде пайдалануға әкеп соқты. Бұл кезеңде Қазақстанда жаңа кен орындары ашылып, өндіріс көлемі артты. Бірақ, өңдеу өнеркәсібі жеткілікті дамымады.

Қазақ КСР экономикасының шикізатқа бағытталуының Қазақстан үшін жағымсыз салдары да болды. Біріншіден, республика экономикасының дамуы біркелкі болмады. Тау-кен өнеркәсібі қарқынды дамығанымен, басқа салалар артта қалды.

Created with web.diffit.me

Екіншіден, экологиялық проблемалар туындады. Кен қазу және өңдеу процестері қоршаған ортаны қатты ластады. Топырақ, су және ауаның сапасы нашарлады. Бұл халықтың денсаулығына кері әсерін тигізді.

Үшіншіден, Қазақстанның КСРО-ға экономикалық тәуелділігі артты. Республика өзінің шикізатын одақтық бағамен сатуға мәжбүр болды. Бұл Қазақстанның экономикалық мүмкіндіктерін шектеді.

Төртіншіден, әскери-өнеркәсіп кешендерінің Қазақстанға тигізген зардаптары да аз болған жоқ. Ядролық полигондардың орналасуы, әскери сынақтардың жүргізілуі экологиялық апаттарға әкеп соқты.

1957 жылы мамыр айында КСРО Жоғарғы Кеңесінің сессиясында Н.С.Хрущевтің баяндамасы бойынша «Өнеркәсіп пен құрылысты басқару ісін ұйымдастыруды одан әрі жетілдіру туралы» Заң қабылданды. Осы заңға сәйкес экономиканы басқаруда реформа жүргізілді. Бірақ, бұл реформа Қазақстан экономикасының шикізатқа бағытталуын өзгерте алмады.

Қорыта келгенде, Қазақ КСР экономикасының шикізатқа бағытталуы КСРО-ның саясатының нәтижесі болды. Бұл жағдайдың жағымды және жағымсыз жақтары болды. Бірақ, ең бастысы, Қазақстан өз тәуелсіздігін алғаннан кейін экономикасын әртараптандыруға және шикізатқа тәуелділіктен арылуға бағытталған саясат жүргізуі қажет.

Қысқаша мазмұны

Кеңес Одағы кезінде Қазақстан экономикасы шикізат өндіруге бағытталды.

Бұл жағдай экологиялық проблемаларға және экономикалық тәуелділікке әкелді. Тәуелсіздік алғаннан кейін Қазақстан экономиканы әртараптандыруды көздеді.

Created with web.diffit.me

Аты: ____________________ Күні: ____________________

Сөздік

Оқудан алынған негізгі сөздік сөздерді қарап шығыңыз.

шикізат

зат есім өңделмеген немесе жартылай өңделген табиғи заттар, мысалы, ағаш, мұнай немесе мақта

Зауыт шикізатты қайта өңдеу арқылы дайын өнім шығарады.

экономикасы

зат есім белгілі бір аумақтағы өндіріс, бөлу және тұтыну жүйесі

Қазақстан экономикасы мұнай экспортына негізделген.

республиканың

зат есім халық сайлаған үкіметі бар мемлекет

Қазақстан - тәуелсіз республика.

өнеркәсібі

зат есім тауар өндірумен айналысатын экономика саласы

Қазақстанда тау-кен өнеркәсібі жақсы дамыған.

ресурстардың

зат есім белгілі бір мақсатқа пайдаланылатын табиғи байлықтар

Қазақстан табиғи ресурстардың мол қорына ие.

экологиялық

сын есім қоршаған ортамен байланысты

Зауыттың қалдықтары экологиялық проблемалар тудырды.

тәуелділігі

зат есім

біреуге немесе бір нәрсеге бағынышты болу жағдайы Қазақстанның экономикалық тәуелділігін азайту маңызды.

Created with web.diffit.me

Аты: ____________________ Күні: ____________________

Көп таңдаулы сұрақтар

Оқу туралы келесі көп таңдаулы сұрақтарға жауап беріңіз.

A.

B.

C. D.

1. Қазақ КСР экономикасының шикізатқа бағытталуына қандай фактор әсер етті?

КСРО-ның жоспарлы экономикасы Қазақстанды одақтың шикізат қоры ретінде қарастырды.

Қазақстан халқының санының күрт өсуі.

Қазақстанның басқа елдермен сауда байланыстарының кеңеюі. Қазақстанда өңдеу өнеркәсібінің қарқынды дамуы.

A.

B.

C.

D.

2. Қазақ КСР экономикасының шикізатқа бағытталуының қандай жағымсыз салдары болды?

Халықтың әл-ауқатының жақсаруы.

Республикада жаңа жұмыс орындарының ашылуы.

Экологиялық проблемалардың туындауы.

Ауыл шаруашылығының қарқынды дамуы.

A.

B.

C.

D.

3. Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін экономикалық саясатының бағыты қандай болуы

керек? Тек ауыл шаруашылығын дамыту.

Экономикасын әртараптандыру және шикізатқа тәуелділіктен арылу.

Шикізат өндірісін одан әрі арттыру.

КСРО-мен экономикалық байланыстарды қайта жаңғырту.