Қазақ қыздарына арналған әсемдік пен тәрбие материалы

Әр қыз бала білуі керек сырлар

(қыздармен кездесу, 5-11 сынып)

Дарынды балаларға арналған Абай атындағы №10 лицей-мектебінің

педагог-психологі

Төлеубаева Жаңагүл Бағдатқызы

Қыз − өмірдің гүлі, барлық адамзаттың қадірлеп, аялайтын асыл аруы десек те артық емес. Қыз баланы қазақта кішкентайынан мәпелеп, аялап, қанаттыға қақтырмай, тұмсықтыға шоқтырмай өсірген. Жалғандағы нәзіктік пен пәктікті, инабаттылықты әрбір қазақ қызының бойына сіңіріп өсірген. Белгілі ақын Ақұштап Бақтыгереева "Өмірде қыз болу бар да, нағыз қазақ қызы болу мүлдем бөлек" деген пікір айтқан. Сол тәрізді ата-дәстүр, салт-сананы берік ұстанып өскен қазақ қызы қай ортада болсын, өзінің ерекше болмысымен көзге түсетіні анық. Қазақ қызының бойындағы асыл қасиеттерімен бірге сыр-сымбаты да өзге ұлттан дараланып тұруы тиіс. Қызды "жат жұрттық" деп қадірлеп, төрінен түсірмеген. Басқа үйдің отын жағып, түтінін түзу ұшыратын боласың, барған жеріңде шешесі үйретпепті демесін деп анасы қызына бойындағы бар жақсы қасиетін сіңіруге тырысады. Әрбір баланың өмір жолы, тәрбиесі отбасынан, одан соң мектеп қабырғасынан бастау алары сөзсіз.

Сондықтан да, мектепте оқып жүрген қыз бала, ол − үйдегі ата-ананың көз қуанышы, мектепте ұстаздарының мақтанышы бола білуі тиіс. Қыз бала үйден шыққанда тап-таза киініп, шашын таранып, әсем күлкісімен айналаға нұрын шашып жүруімен қатар сабағын да жақсы оқиды.

Қыз бала жасөспірім қиыншылықтарынан, сабақтың көптігінен, т.б. толып жатқан мәселелерден не толысып, не қатты арықтап кетеді. Осындай кезде көптеген қыздар моральдық қиындықтарды көтере алмай, ішкі ағзаға салмақ түсіріп, омыртқасын қисайтып алады. Үлкендерден жасырынып, темекі тартып, ішімдіктің де дәмін татып көреді. Кейбіреулер бұны ересек болып көріну үшін, не үлкендерге қыр көрсету үшін істейді. Алайда кейін қоя алмай, зиянды әдетке тәуелді болып қалады. Бұл кезеңде бойдағы энергияны пайдалы істерге: сабақ оқуға, дәмді тамақтар әзірлеуге, болашақ мамандығы туралы тереңірек білуге, шет тілін үйренуге жұмсағаны абзал. Егер ата-ана ескерту жасаса, бірден ашу шақырып, дүрсе қоя бермей, сабыр сақтауға тырысқан абзал. Ата-ана сырттай білдіртпегенмен, «баламның табанына кірген шөңге маңдайыма қадалсын» деп іштей ойлап жүреді. Себебі, бала – ата-ана өмірінің жалғасы, қызығы. Олар да үлкейіп қалған баласымен қалай қарым-қатынас жасауды білмей, абдырайды.

Өтпелі кезеңде оқушы қыздар қалай өзгереді?

Өтпелі кезеңде өзімді-өзім түсінбеймін. Өтпелі кезеңде ішкі жан-дүниемізді өзіміз түсініп болмаймыз. Бұл әдеттегі өтпелі кезеңнің қиындықтарына тап болуымызбен байланысты. Осы уақыт аралығында біздердің мінез-құлқымыз бен дүниеге деген көзқарасымыз өзгереді. Ол өзгерісті өзіміз де байқаймыз Осы кезеңде өзімізді қалай ұстайтынымыз туралы айтып көрейік. Жасымыздың кішкене болғанына қарамастан, боянып, құрбыларымызбен қыдырып көргіміз келеді. Мұнымен қатар сыртқы келбетімізге көңіліміз толмайды. Кей қыз парталасына ғашық болып, ешкімге айта алмағандықтан, күнделік бастайды. Би кештері, жаңа киім, достарды сынау – мұның барлығы қызық. Алайда қызықтың буымен жүріп, қауіп-қатердің бар екенін де естен шығармауымыз керек. Ата-анамыз біздің жылдам өзгерісімізден қорқып, әрбір басқан қадамымызды бақылауға алғысы келеді. Ал біз өз кезегімізде «Мен кішкентай бала емеспін ғой!» деп қарсылық танытамыз. Мұның барлығы да отбасындағы қиындықтарға алып келеді. Сол себепті олардың «қатаң бақылауына» түсіністікпен қарағанымыз жөн.

Көпшіліктің ортасында өзімді қалай ұстаймын? Өтпелі кезеңде өзімізге лайық көңіл-көтеруге қолайлы немесе мектептегі қызықтарды бірге айтатын орта іздей бастаймыз. Әр ортаның өзіне ғана тән талаптары бар. Бір қызығы сол ортаға сіңісу үшін өзімізге ұнамайтын іс-әрекеттерді жасауға мәжбүр боламыз. Жаман әдеттерді жасағаныңыз үшін сізді көтермелеген ортадан бойыңызды аулақ салғаныңыз жөн. Ол жаман әдеттер ата-анамызға сөз қайтару, өз бетімізше әрекет жасау, үйге кешігіп бару сынды болуы мүмкін.

Жаман ұсыныстардан бас тартып үйренейік. Бұл әрекетіміз үшін бізге жағымсыз сөздер айтса да, іштей қадірлейтін болады. Өйткені олардың «жоқ» деп айтуға батылдығы жетпейді. Ал сіз батыл да ақылды қызсыз. Сыртқы келбетім өзіме ұнамайды. Өтпелі кезеңде сыртқы келбетімізге көңіліміз толмайды. Өзімізді өзгертуге ұмтыламыз. Алайда өсіп, өзгеріп жатқанымызды түсінуіміз керек. Әр қыздың өзіне ғана тән сұлулығы бар. Бұлай ойлайтын біз ғана емес.

Бүгіндері сұлу қыздардың өтпелі кезеңде дәл біз секілді сыртқы келбетін ұнатпағанын білесіз бе? Олар да бұйра шаштарын түзулетіп, аяғым қисық деп белдемшеден бас тартып, өзгеруге тырысқан. Алайда өскен соң өзгелерге ұқсамайтын ерекшеліктерінің табиғат берген сұлулық екендігін түсінген. Осының арқасында дәл қазір ханзадалардың жүрегін жаулауда.

Қалай киінеміз? Осы кезеңде бозбалаларға да қызыға бастаймыз. Оларға сүйкімді көріну үшін, әдемі киімдер киюге тырысамыз. Ұл балалар бәрінен де ашық-шашық киінбейтін, жинақы жүретін қыздарды ұнатады екен. Ерекше екенімізді есте сақтайық! Өтпелі кезең бізді шатастырып жібереді. Қандай қиындыққа тап болсақ та,…