Қазақ шаңырағында қонақ күту тәрбиесі туралы эссе

Авторы: Казбаева Шолпан Темиргалийқызы

Ақтөбе облысы, Ақтөбе қаласы, Қ.Жұбанов атындағы Ақтөбе өңірлік университеті, «педагогика және психология» мамандығының 3 курс студенті

Тақырыбы: Қазақ шаңырағының қонақ күту тәрбиесі

«Қонақақысы- тәңір ақысы», «қонақ несібесін тәңір жеткізер» сынды аталы сөздерімізден-ақ қазақ халқының қонақжай, меймандос, асқан адамгершілікті халық екенін білеміз. Әрбір қазақ отбасы артынан ерген ұрпағын ізгілікке, бауырмалдылық пен сүйіспеншілікке, қайырымдлыққа баулып отырады. Қазақ шаңырағы әр бір келген қонағын жарқын жылы жүзімен «қонақ келсе –құт – береке келеді» деп қуана төрінен орын беріп,құлашын кең жайып қарсы алып, өзі жемесе де қонағына бар дәмді-тәттісін алдына тосады. Бұл келген қонақты риза қылып шығарып салып, ақ батасын, ізгі –жақсы тілек-ниет алып қалу. Бірақ үйге келген қонақты есік ашып шығарып салмайды, бұл- қонақты қуалағанмен бірдей ұятты іс деп қарайды.

Жалпы қонақтарды: «арнайы қонақ», «құдайы қонақ», «қыдырма қонақ», «қылғыма қонақ» деп төртке бөледі. « Арнайы қонақ» деп арнайы шақырылған қонақтар жатады. Мұндай қонақтарға жататын үй, соятын мал, ұсынылатын жол-жоралғыларға дейін арнайы алдын-ала әзірленіп дайындалады. «Құдайы қонақ» деп ойда-түсте жоқ, дәм-тұз айдап келіп қонып, құдайдың бұйырған несібесін жеп аттанған қонақтарды айтады. «Қыдырма қонақ» деп туыс-туған, дос-жаран, құда- жегжаттарын арнаулы іздеп барып, аунап-қунап жататын қонақтарды айтады. «Қылғыма қонақ» деп қайсы ауыл, қайсы үйге қонақ түсіп, мал сойып, ет асып тамақ пісіргенін аңдып жүріп дәл үстінен түсіп, тамақ асырайтын қонақтарды айтады.

Қонақ күтуде әр отбасы мейлі арнайы қонақ, мейлі құдайы қонақ, мейлі қыдырма қонақ болсын, мейлі ұзақ жыл көріспеген құда жег-жат, дос-жаран болсын, олардың бәріне де шамалары келсе арнайы мал сойып қонақасы беріп күтіп отырған. Тіпті, мал сойып беруге шамалары келмесе, «қонаққа» деп бала-шағасының аузынан жырып сақтаған сыбағаларын берген.

Қонақ күту адамдарды өзара қоғамдық қарым-қатынасын кеңейтіп, барыс-келіс, алыс-берісін жиілетіп, достық сүйіспеншіліктерін арттырады. Халықтың салт-дәстүрге жүйрік, адамгершілігі асқық азамат болып есеюіне жол көрсетеді.