қазақстан тарихы, 6 сынып Көне түркі жазуы

Білге қаған мен Күлтегіннің мемлекетті нығайтудағы саясаты

Орхон-Енисей ескерткіштері арқылы VIII ғасырдағы Түрік қағанатының тарихи дәстүрлері мен мемлекеттік саясатын зерттеу

Көне түркі жазуының ашылуы

Орхон-Енисей ескерткіштері

VII–VIII ғғ. қашан тұрғызылған бұл тас ескерткіштер түркі халқының ең көне жазба ескерткіштері болып табылады.

Ең маңызды ескерткіштер: Күлтегін,

Білге қаған және Тоныкөк монументтері.

1893 жылы данияның ғалымы В. Томсен алғаш рет көне түркі жазуын оқып шешті.

В.В. Радлов толық әліпбиін аударып, ғылыми айналымға енгізді.

Тарихи ескерткіштердің жүйесі

Тоныкөк ескерткіші

716 жыл - Елтеріс қағанның кеңесшісі туралы

Күлтегін ескерткіші

732-735 жылдар - Батыр қолбасшы туралы

Білге қаған ескерткіші

735 жыл - Ұлы қағанның өмірбаяны

Бұл ескерткіштерде Түрік қағанатының тарихы, қағандардың ерліктері, ел бірлігінің маңыздылығы және сыртқы жаулармен соғыстар жан-жақты баяндалады.

Білге қағанның мемлекеттік саясаты

Сыртқы саясат

Қағанаттың халықаралық беделін арттырды, көршілермен дипломатиялық байланыстар орнатты.

Ішкі реформалар

Елдің әлеуметтік-экономикалық жағдайын жақсарту жөніндегі шаралар қабылдады.

Халықты қамсыздау

"Жалаңаш халықты тонды, кедей халықты бай қылдым" - деген сөздері оның саясатын көрсетеді.

Білге қаған Елтеріс қағаннан кейін таққа отырып, қағанатты нығайтуға және халықтың тыныштығын қамтамасыз етуге көп күш жұмсады.

Күлтегіннің әскери қызметі

Қолбасшылық қасиеттері

Білге қағанның сенімді серіктесі және қолдаушысы

Түрік әскерінің басты қолбасшыларының бірі

Мемлекетті сыртқы жаулардан қорғаушы

Ерлік істері

Күлтегін өзінің батырлығы мен әскери дарынымен ел тәуелсіздігін қорғауда маңызды рөл атқарды.

Інісі Білге қағанның мемлекеттік саясатын жүзеге асыруда

тірек болды.

"Қағанымды қолдап, елімді қорғап, жауларды жеңдім" - Күлтегін ескерткішінен

Тоныкөктің кеңесшілік қызметі

Мемлекеттік кеңесші

Елтеріс пен Білге қағандарға мемлекет басқару мәселелері жөнінде даналық кеңес берді.

Әскери стратег

Соғыс жоспарларын құрастыруда және әскери науқандарды ұйымдастыруда маңызды рөл атқарды.

Ақылгөй көсемсөз

Қағанаттың күшеюі мен дамуына өз ақылы мен тәжірибесімен қомақты үлес қосты.

Ескерткіштердің тарихи маңызы

Мәдени мұра

Көне түркі жазуы түркілердің рухани мәдениеті мен тарихының тікелей дәлелі болып табылады.

Ұлттық бірлік

Халықтың ерлігін дәріптеп, ел бірлігінің маңыздылығын насихаттайды.

Тарихи дерек