Қазақстандағы ұжымдастыру кезеңіне арналған көрнекілік

ҚАЗАҚСТАН ҰЖЫМДАСТЫРУ ЖЫЛДАРЫНДА. Партияның ХV сьезді ауыл шаруашылғын ұжымдастыру бағыты (1927 ж. желтоқсан) • ауыл шаруашылығын дамыту. • отырықшылыққа көшу • байларды тап ретінде жою • тиімді ауыл шаруашылық өндірісін қалыптастыру. • ауыл шаруашылығының меншік салаларына мемлекеттің ықпалын күшейту.

Қаз КСР-де ұжымдастыруды 1932 ж. көктеміне қарай аяқтау белгіленді. • 1929-1931 ж. өлкеде 372 баскөтерулер, қарулы көтерілістер болды. • Семей округі – халық наразылығының ірі ошағы. • Батпаққара көтерілісі – республикаға күшті әсер етті. • қарақұм аймағы – көтерілісшілер ауданына айналды. • Созақ – табандылығымен және шебер ұйымдастырылуымен ерекшеленді.

• еріктілік • дербестік • материалдық мүдделік • ұжымдастыру сатыларына кезең-кезеңмен өту.

• заңсыз тәркіленген шаруаларды айдаудан босату және мал-мүлкін қайтару. • дін бостандығы • шаруаларға үдемелі табыс салығын салу. • еріктілік ұстанымын сақтау. • дербес ауылдар ұйымдастыруға мүмкіндік беру. • қатал жаппай қуғындаумен террорға негізделді. • даярлықсыз жергілікті жағдайлар ескерілместен жүргізілді. • әкімшілік күштеу әдістерімен жеделдете жүргізілді. • белсенділер отырықшыландыруды жоспарланған 3 жылдың орнына 3 күнде аяқтап, «Жаңа колхоздар» құрды.

• ұжымдастыру қарсаңында – 40,5 млн. мал болса, 1933 ж. 1 қаңтарда 4,5 млн. мал қалды. Бұл жағдай өлкеде аштық қасіретін туғызды. • 1930-1933 жж. 2,1 млн. адам қырылды. • 1930-1932 жж. аштық тарихқа «Ұлы жұт» ретінде енді. • 1930 ж. қаңтар 1931 ж. маусым – 1 млн. 70 мың. Қытай, Иран, Ауған жеріне көшті.

Жіберілген Зардаптары. қателіктер

Мақсаттары. Шаруалар

қарсылығы

Негізгі Талаптары. ұстанымдары.

• «Кедейлер-орташалар» бай- кулактар қатарына жатқызылып қатал жазаланды.

• колхоздар мен совхоздар құрылды. • егістік жер көлемі ұлғайды.

• ауылшаруашылық мамандары қалыптасты. • шаруалар бай феодалдарға кіріптарлықтан құтылды.

1928 ж. 27 тамыз – «Аса ірі бай шаруашылықт ары мен жартылай феодалдарды кәмпескелеу және жер аудару туралы» декрет жарияланды.

• орташалар байлар қатарына жатқызылды. • тәркілеуге жататын нормаға дейін жеткізу үшін жекелеген отбасы шаруашылықтар ы біріктірілді. • уәкілдер кедейлерді қорқыту арқылы

1932 ж. шілде – аштық апаты мен себептері туралы Ф.Голощекинг е «Бесеудің хаты»

• хат жазғандар: Ғ.Мүсірепов, М.Ғатауллин, М.Дәулетқалиев, Е.Алтынбеков, Қ.Қуанышев. Көтерген мәселелер: • Ортшашаларға байлармен бірге соққы берілуі; сондықтан орташалар байлар жағына шығуда. • байлар малды қырып тастауға тырысуда.

Табыстары.

Іс шаралар. Ұсыныс хаттар.

оларды байларды көрсетуге күштеп көндіру. • қанаушы элементтермен қатар дәулетті, орташа шаруашылықтар тәркіленді. • бай кулактар қатарына шатырлы үйі немесе 2 аты болғандар енгізілді.

• жалған колхоздарды ұйымдастыру жалғасуда. • өлкеде ашығушылар саны көбеюде.

1932 ж. 17 қыркүйек «Қазақстанны ң ауыл шаруашылығ ы атап айтқанда мал шаруашылығ ы туралы» қаулы.

Міндеттері: • ұжымдастыру кезінде республиканың шаруашылық мәдени даму деңгейін ескеру. • шаруалардың даярлық дәрежесін ескеру. • мал шаруашылығы аудандырында бірлесіп жер өңдеу мен шөп шабу жөнінде серіктестер құру.

1933 ж. наурыз – РКФСР Халық комиссарлары Кеңесі төрағасының орынбасары Т.Рысқұловтың Сталинге хаты.

• қазақтарды аштықтан құтқаруды өтінді. • қазақ жерінде көршілес өлкелерге көшушілер саны артуда • Орта Волгада -40 мың. • Қырғыз жерінде – 100 мың. • Батыс Сібірде – 40 мың. • Орта Азияда – 30 мың. • Қарақалпақ жерінде – 20 мың қазақтар бар. Көшіп кетушілер Қалмақ, Тәжік, Батыс Қытайға дейін барған. «Бұл аш адамдардың тамақ іздеп босуы».

Іс- ша рал

ар

Ұсы ныс- хатт ар

Кемшілігі: • қаулы тым кеш қабылданды. • қаулыда аштық, мал шаруашылығыны ң құлдырауы айтылмады.

(Т.Рысқұлов).

1935 ж. ақпан – Екпінді колхозшылар съезінде ауылшаруашылық артелінің жаңа үлгі Жарғысы қабылданды.

Колхоздарға жерді мәңгілік пайдалануға беретін мемлекеттік актілер тапсырылды.

Қазақ зиялыларының өтініштеріне Орталық тарапынан жауап болмады.

ҚАЗАҚСТАН ИНДУСТРИЯЛАНДЫРУ КЕЗЕҢІНДЕ. Өлкенің техникалық – экономикалық жағынан артта қалуын жою. • өндірістің дамуы. • жаңа техника және технологияларды меңгеру. • экономикалық тәуелсіздікке жету. • өндірістік техникалық мамандарды қалыптастыру.

• индустрияландыру жоғарыдан жүзеге асырылып, шикізат көздері қарқынды жүргізілді. • білікті жұмысшы мамандар, инженер техник қызметкерлер сырттан келді. • жергілікті мамандар жетіспеді. • урбандалу процесі күшті жүріп, қалалар, қала үрдісіндегі қоныстар, қала халқы көбейді. • жұмысшы табы құрамындағы қазақтардың үлес салмағы артты. • қазақ өлкелік партия комитетінің бірінші хатшысы Ф.Голощекин: - өлке өнеркәсібін ұсақ және орташа деңгейде дамыту - өлкені шикізат базасы ету. • Қайраткер, экономист С.Садуақасовтың бағыты:

• машина жасау, металлургия, қорғаныс өнеркәсібі кәсіпорындары болмады. • Тау-кен шикізатын дайындаушы база ретінде қалды. • экономика экстенсивті дамыды. • сирек кездесетін металдар, көмір,

Мақсаттар ы.

Ерекшелік тері.

- өнеркәсіпті шикізат көзіне жақындату. - Қазақстанның ірі өнеркәсіптер еліне айналдыру.

фосфор, мұнай республикадан тегін әкетілді.

• Түрксіб темір жолы. • Қарағанды шахталары. • Ембі мұнай кәсіпшілігі • Шымкент қорғасын зауыты • Балқаш, Жезқазған, кен – металлургия комбинаттары. • Ащысай полиметалл кәсіпорны. Ақтөбе комбинаты т.б.

• Академик Н.Курнаков Орталық Қазақстанның минерал-шикізат байлықтарын зерттеп, «Кеңес Одағының тұтас металлогенді провинциясы» деген тұжырым жасады. • Академик И.Губкин Орал – Ембі мұнайлы ауданын зерттеп, бұл кен орнын елдегі мұнайға аса бай облыстардың бірі деп қорытынды жасады. • Геолог Қ.Сәтпаев Жезқазған мыс кен орындарын зерттеп, аймақтың болашағы зор екенін дәлелдеді.

НӘТИЖЕЛЕРІ.

• қысқа мерзімде орасан зор материалдық қазыналар, өнеркәсіп мүмкіншілігі жасалды. • Елдің қорғасын қабілеті нығайды. • Зауыттар мен фабрикалар салынды. • Қазақстанның басқа индустриялық аймақтармен экономикалық байланысы орнықты. • Қазақстан өнеркәсібінің отарлық дәуірде негізі қаланып, бір жақты дамыды.

Бағыттары .

Кемшілікт ері

Салынған құрылыста р

Зерттеуле р.