Қазақстанның XIV–XV ғасырлардағы сәулет өнері сабағы

№ 6 Шұбарқұдық негізгі мектебі

Т а қ ы р ы б ы:

Класы: 7

Өткізген: Алчурина Н.Д.

2014-2015 оқу жылы

Класы: 7 Сабақтың тақырыбы: Қазақстанның ХІҮ-ХҮ ғасырлардағы сәулет өнері. І. Сабақтың мақсаты: Білімділік: Қазақстанның ХIV – XV ғасырлардағы сәулет өнерін, қолданбалы өнер, архитектуралық құрылыс жүйелері туралы білімдерін арттыру. Дамытушылық: Оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру, өз бетімен жұмыс жасауға дағдыландыру, ойлау, іскерлік қабілеттерін дамыту. Тәрбиелік: Оқушы санасына туған халқына деген құрмет пен мақтаныш сезімін ұялату, ұлттық рух енгізу, тіл мен дін мәдениет мұрасын, тарихын құрметтеуге тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас. Сабақтың әдісі: Сұрақ – жауап, баяндау, түсінік беру. Сабақтың көрнекілігі: Кеспе қағаздар, қосымша тарихи әдебиеттер, слайд, кесенелердің суреттері, киіз үйдің суреті, макеті. Пән аралық байланыс: Қазақ тілі мен әдебиеті, география, бейнелеу.

Сабақтың барысы: 1. Ұйымдастыру. 2. Өткен сабақты пысықтау. 3. Жаңа сабақты түсіндіру. 4. Бекіту, қорытындылау, бағалау. 5. Үйге тапсырма беру. ІІ. Үй тапсырмасын сұрау: Оқушылар, біз өткен сабақта Отандық тарихтың ең негізгі тарауларының бірі Қазақстанның ХIV-ХV ғасырлардағы мәдениеті тақырыбын өткенбіз, сол тақырыпты қалай меңгергендеріңді білу үшін мына сұрақтарға жауап беріп көрейік.

1 тапсырма «Кім шапшаң» .«Сұрақ-жауап» әдісі. 1 Материалдық мәдениет дегеніміз не? 2 Рухани мәдениет деп қандай мәдениетті айтамыз? 3 Ауыз әдебиетінің қандай жанрларын білесіңдер? 4 Жазбаша әдебиет өкілдері кімдер? 5 Музыка қалай пайда болды? 6 Шаманизмнің қандай наным-сенімдері сақталған? 2 тапсырма. Терминдермен жұмыс. 1 Рухани мәдениет- белгілі бір кезеңде өмір сүрген халықтың жан дүниесінің көрінісі. 2 ХІҮ-ХҮ ғасырларда Қазақстанда мекендеген ру-тайпаларының әдеби туындылары ауызша таралады, ғылыми тілмен айтқанда, фольклор түрінде дамыды. 3 Қазақстанда ислам дінінің тез қанат жая бастауына және бір себеп- ислам дінінің суфизм тармағының таралуы. 4 ХІҮ-ХҮ ғасырлар аралығында ислам діні мен шаманизмнің кейбір діни наным-сенімдері қатар өмір сүрді.

3 тапсырма Мақал- мәтел айту жарысы. • Оқушыларға материалдық мәдениет үлгілері көрсетіліп, олардың атаулары сұралады. • Оқушылар рухани мәдениетке жататын мақал-мәтел, жұмбақ сияқты өздеріне танымал фольклор үлгілеріндегі білімдерін танытады. Мысалы:

2. Үй жұмысын бекіту 4 тапсырма «Ойлан тап»

№ Аты-жөні Еңбектері

Не айтылады? 1. Хорезми «Хұсрау мен Шырын» 2. Дүрбек «Мухаббатнама» 3. Кутуб «Жүсіп-Зылиха»

3. Үй жұмысын қорыту. 5 тапсырма «Сандар сөйлейді» 1 ХІІІ ғасырдың соңындағы жазба деректерге қарағанда , киіз үйлердің арба үстіне тігілген, жылжымалы түрлері де болған. 2 ҮІ-ҮІІІ ғасырлардан бастау алған батырлық жырлары көптеген көріністермен толықтырып, ХІҮ-ХҮ ғасырларда эпостық жырға айнала бастады. 3 ХІІІ-ХҮ ғасырларда авторы белгілі ауызша поэзияның үлгілері де дами бастайды. 4 ХІҮ-ХҮ ғасырлар аралығында ауызша әдебиетпен қатар жазбаша әдебиет те дами бастады. 5 Қазақстанда ислам діні ҮІІІ ғасырда тарай бастағанымен, ХІХ ғасырдың аяғына дейін бұл дін оның тұрғындарының жүрек түкпіріне толық жете қоймаған еді. 6 ХІҮ ғасырда Өзбек хан (1312- 1342) мен Моғол ханы Тоғылық Темір (1348- 1362 ) билігі кезінде исламның таралуына қатты көңіл бөлінген. 7 ХІҮ-ХҮ ғасырлар аралығында ислам діні мен шаманизмнің кейбір діни наным- сенімдері қатар өмір сүрді.

ІІІ. Жаңа сабақ түсіндіру: Жоспары: 1. Сәулет өнері. 2. Қ.А.Иасауидің кешенді кесенесі. 3. Алашахан кесенесі. Көккесене. 4. Рабиға Сұлтан Бегім кесенесі. 5. Отырар. 6. Қолданбалы өнер. 7. Пысықтау сұрақтары.

Мұғалім: Өнердің бұл түрі Қазақстанда Х-ХІ ғасырларда Қарахан мемлекетінің кезінде өркендей бастаған еді. Оның басты дәлелі – Тараз қаласының маңындағы Айша бибі , Бабаджа қатын сияқты сәулет өнерінің тамаша туындылары. Алайда ХІІІ ғасырдағы моңғол шапқыншылығы бұл өнердің дамуына үлкен нұқсан келтірді. Өйткені ХІІІ ғасырдан ХІҮ ғасырға дейін жерімізді айтарлықтай ірі құрылыстар салынбаған.