Қазақтың ұлттық би өнері және Шара Жиенқұлова

Сабақ тақырыбы Қазақтың ұлттық би өнері .Шара Жиенқұлованың өмір жолы.

Сабақтың мақсаты: Ерте заманнан қалыптасып, халқымыздың аса бай мұрасымен бірдей дамыған би өнері туралы, қазақтың белгілі бишілері жайлы тиянақты түсінік беру. Білім беру міндеттері: Оқушылардың би әуендерін сезіну, түсіну қабілеттерін дамыту, есте сақтау қабілеттерін арттыру.

Тәрбиелік міндеттері: адамгершілікке, еңбекқорлыққа, табиғатты сүйе білуге, эстетикалық талғамын арттыруға, патриоттық сезімге би өнері арқылы тәрбиелеу.

Дамытушылық міндеттері: оқулықтың мәтінімен берілген жоспар бойынша өз бетінше ізденуге, материалдар арқылы интеллектуалдық деңгейін көтеріп, оқушының пәнге қызығушылығын арттыру, ойын, тілін дамыту.

Сабақтың типі: Жаңа сабақ

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдісі: әңгімелеу, түсіндіру, сұрақ - жауап

Көрнекілігі: Шара Жиенқұлова жайлы көркем суреттер, басқа ұлт өкілдерінің би түрлері. Пән аралық байланыс: тарих, әдебиет.

Қолданылатын әдебиеттер: Ізім Т.О. «Уақыт және би өнері» Алматы. 2008год.Абиров Д.Т. «История казахского танца» Алматы.1997год.Тати А.А. «Теория и методика преподавания казахского танца» Алматы.2009

Сабақтың барысы: Қазақтың би өнері жайында сөз қозғағанда, оның ерте заманнан қалыптасып, халқымыздың аса бай ауыз әдебиетімен, ән - күйлерімен, дәстүрлі тұрмысы - салтымен біте қайнасып келеді. Би өнерінің де ата - бабадан қалған мәдени мұраның аса маңызды бөлігі ретінде қазақ қоғамымен бірге жасасып, оның рухани өміріне азық болғанын аңғарамыз. Ел арасында сақталған билердің өзінен – ақ халықтың өткендегі өмір салты, істеген кәсібі, оның айналадағы ортаға көзқарасы көрініп тұрғандай. Бүгінгі сабағымыз «Қазақтың ұлттық би өнері» деп аталады.

І саты. Би - музыка өнерімен сабақтас сабақтас халық өнерінің бір түрі. Қазақтың би өнері ерте заманнан бастау алып, күні бұгінге дейін жалғасып келеді. Би өнері халқымыздың салт - дәстүрі, тұрмыс - тіршілігіне байланысты туындаған. Қазақтың ежелгі би өнері жайлы ертегі, аңыз, дастандарда айтылады. Ертедегі қазақ билері киіз үйлердің ішінде биленетін болғандықтан, алуан түрлі қимылдармен қатар бет -

әлпет құбылулары арқылы да бейнеленген. Музыка сауаты. Бет - әлпеттің құбылуы «мимика» деп аталады. Би белгілі бір әуендермен, күйлермен сүйемелденеді. Мысалы, «Қаражорға», «Бүркіт биі», «Қамажай», «Киіз басу», «Ортеке», «Аққу» билері. ХІХ ғасырда Рахымберді биші шөктірілген түйенің үстінде секіріп жүріп билеген. Ол билегенде халық әуенінің ырғағымен бірге теңселіп, әндетіп отырған. Ал, ХХ ғасырдың басында диуана атанған Зәрубай биші «Қоянды» жәрмеңкесінде қоян болып киініп, «Қоян» биін үстел үстіне қойылған кеселер арасымен ептілікпен секіріп, қол - аяғын тигізбей шебер орындаған. Қазақтың тағы бір биі «Ұтыс»

Оқушылардың І сатыдан түсінгендерін тексеру сұрақтары: а) Қазақ билері неге байланысты туындаған? б) Қазақ билері жайлы не білесің в) «Мимика» дегеніміз не?

ІІ саты. Шара Жиенқұлованың өмір жолы. Оқушылардың түсінігін тексеру үшін сұрақтар: 1. Шара кім? 2. Қай жыл, қай жерде дүниеге келген? 3. Қандай операларда би көріністерін бейнелеген? 4. Қазақстан мәдениетінің онкүндігі тұңғыш рет қашан, қай жерде өтті?

ІІІ саты. Шара салған жолмен қазақ халқының бишілік өнері жыл сайын дами берді. Шараның ізбасарлары ретінде Б. Аюханов, Г. Талпақова, К. Қарабалиналар би өнерін дамыта түсті. Сонымен қатар дүниеге «Салтанат», «Гүлдер», «Алтынай» бишілер ансамбльдері келді. Енді назарларыңды интерактивті тақтаға аударыңдар. Билерді көре отырып, мынадай сұрақтарға жауап беруге ойланып отырыңдар? 1. Қандай ұлттың биін тыңдадың? 2. Бишілердің биі жеке би түріне жата ма, топпен би түріне жатады?

Сабақты бекіту. Қазақтың ұлттық дәстүрлі өнерлері: ән - би - күй. Ән орындау. Дауысқа жаттығу жасау. «Биші болам өскенде» әнін үйрету, хормен орындату. Сабақты қорыту. Үйге тапсырма беру. Оқушылардың білімін бағалау.

Сабақ жоспары

Кіріспе бөлім (5 мин) —би залына кіру; — тағзым мұғалімге және қонақтарға; — сабақтың тақырыбын және мақсаттарын түсіндіру; Негізгі бөлім сабақтың жоспары (45 мин.)

1. дайындық жаттығулар (әр түрлі).