Қазақтың ұлттық ою-өрнектері, 5-сыныпқа ашық сабақ

Бекітемін : Оқу ісі меңгерушісі

Пәні : Технология

Күні :

Тақырыбы : Қазақтың ұлттық ою- өрнектері. Ою түрлері

Сабақтың мақсаты: Қазақ халқының ою- өрнек түрлеріне сипаттама беру. Бұйымның сарамандық қолданысы,пішіні,материалы,түсі мен безендірілуінің өзара байланысы туралы түсінікті қалыптастыру;балалардың бойында қимаүлгілерді,жапсырма пішулерін дайындау туралы білімді,икемділік пен дағдыларды қалыптастыру,бұйым жасаудың техникалық шарттары және әдістерімен таныстыру,оларды орындауды үйрету.

Білімділігі: Ою өрнектің шығу тарихын, қолданылуын, айнала ортамен, табиғатпен байланысын түсіндіру арқылы дүниетанымын, эстетикалық талғамын кеңейту. Қиялдарына қанат бітіріп, әсемдікті өзінше танып, өз беттерінше ою-өрнек түрлерін ойластыруына әсер ету.

Дамытушылығы: Оқушылардың теориялық білімдерін іс жүзінде шығармашылықпен көрсетуге ықпал ету, сарамандық іс-әрекеттерін қалыптастыру.:.

Тәрбиелігі: Ою-өрнектердің мән-мағынасынан түсіндіре отырып,ұлттық өнерімізді терең ұғынуға, еңбексүйгіштікке, жауапкершілікке тәрбиелеу. Өз халқының салт-дәстүрін құрметтей білуге, ұлтының ерекшеліктерін түсінуге, елін, жерін, Отанын сүюге тәрбиелеу. Сабақтың түрі : Аралас сабақ Әдіс-тәсілдер: Түсіндіру-иллюстрациялық (әңгіме,сұрақ- жауап) топпен жұмыс, сарамандық жұмыс. Көрнекілігі: Слайдтар,суреттер, плакаттар , шаблондар,эскиздер,дайын бұйымдар.

Пәнаралық байланыс: бейнелеу өнері, әдебиет, математика,тарих

Сабақ барысы

І. Ұйымдастыру кезеңі.

1. Сәлемдесу.

2. Оқушыларды тугелдеу,сабаққа дайындықтарын тексеру.

3. Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау

1. Жапсырма дегеніміз не?

2. Жапсырманың қандай түрлері бар?

Жұмыстарын тексеру,бағалау.

ІІІ. Жаңа сабақ

Ою түрлерін таңдату арқылы оқушыларды 3топқа бөлу

1-топ « Құсқанат»

2-топ «Қошқармүйіз»

3-топ «Жауқазын»

Топ атаулары арқылы жаңа сабақтың тақырыбын ашу.

Өнерді таудың

бұлағынан,

Қойдың құлағынан,

Апамның киізінен,

Қошқардың

мүйізінен үйрендім.

Ә.Қа

стеев.

Ою-өрнек деген сөзіміз латын тілінен алынған «орнамент» деген ұғымды білдіреді. Мағынасы әсемдеу, сәндеу деген сөзінен шыққан. Ою – бұйымға түсірілген өрнекті пышақпен кесу арқылы өңдеу, бұйымды шабу кезіндегі ойып өңдеу жұмыстары.

Өрнек дегеніміз – кез келген бұйымның сыртына түсірілген біртұтас байланысты әшекей.

Қазақ халқының ою-өрнекке деген ынтасы және сұлулыққа деген көзқарасы өте жақсы дамыған. Ою-өрнекті жан- жануардың дене мүшесінің бір бөліктеріне байланысты оюлар ойлап шығарған. Ай, күн, жұлдызға арналған, көк әлемге байланысты ою-өрнектер және табиғатқа байланысты ою- өрнектер де көптеп саналады. «Ою-өрнекті» мағынасы бір- біріне жақын сөздер. Қазақтар көбінесе бір өрнекке салынып,

қиып алынған үлгіні, үлгіге сай кескен сырмақтың қиығын сондай-ақ, мүйіз тектес ою-өрнекке қосылатын барлық «қошқар мүйіз» ою-өрнектерін де ою деп атайды.

Әсемдеудің кең таралған бір түрі – жан-жануарлар, өсімдіктер немесе геометриялық фигура элементтерімен үнемі ырғақты қайталанып келуі десе болады. Халықтың қолөнері, соның ішінде ою-өрнек салу қазақ жерінде өмір сүрген, ертедегі мал шаруашылығымен шұғылданған көшпелі рулар: сақтар, үйсіндер, ғұндар өнерінің негізінде қалыптасты. Ою өрнек өнеріне тұрмыстық жабдықтар мен қатар аң аулауға, мал өсіруге және егіншілікке қажет құрал- жабдықтар да кіреді. Қазақ ою-өрнек атаулары халықтың мәдени-әлеуемттік өміріне байланысты өзгеріп отырады. Қазақ халқының қол өнерінде ою-өрнек салмай жасаған бұйымдарды көре алмайсың. Оларды киіз басудың өзінде киіздің үстіне басқа түсті жүн жабыстыру арқылы басқан. Кесте өнеріндегі текемет, аяққап, қоржын сияқты бұйымдарды кестелеудің өзінде ою-өрнек қолданамыз. Ою- өрнек салып жасалған бұйымдар көздің жауын алады, өте әдемі көрінеді.

Өткен ғасырдағы қазақ халқының өнерін зерттеуші ғалымдар «Қазақ өрнек әлемінде өмір сүретін тәрізді, оларда қоршаған орта ерекше әшекей ою-өрнек әлемімен жырланған. Үй- мүлкі, ыдыс-аяқ, қару-жарақ, киім-кешек көпке сүйікті ою- өрнекпен көмкерілген» деп айрықша атап көрсеткен. Ғалымдар әзірше ою-өрнектің 230-дай түрін анықтап отыр. /Көрнекілікпен жұмыс/.

Ұлттық ою - өрнектерді төрт топқа жатқызады:

1. Жан жануарлар тектес ою - өрнектер.

Қошқар мүйіз – қазақ оюының ең көне түрі. Сырмақ, текемет, алаша, клем, киіз былғары, сүйек, ағаш, зергерлік бұйымдарының бәрінде кездеседі.

Сыңар мүйіз – кең тараған ою - өрнек үлгісінің бірі. «Қошқар мүйіздің» тек бір жақ сыңарын ғана бейнелейді. Сырмақ, текемет, киім-кешектердің жиегіне істетіледі.

Түйе табан – түйенің басқан ізіндегі қос табаны сияқты дөңгеленіп келетін, S әріпі тәрізді күрделі өрнек. «Табақша өрнек» деп те аталады.

Түйе өркеш – түйенің қос өркешіне ұқсайтын өрнек. Әшекейленетін заттардың жиектеріне көбірек істетіледі.

Қос қанатты – құстың қос қанатын кең жайып ұшқан бейнесіне ұқсайтын өрнек.

2. Гүл – жапырақ өсімдік тектес ою - өрнектер.

Гүл (жауқазын) – барлық гүлдің бірбеткей бейнесін бейнелейтін өрнек.