қмж, қазақстан тарихы, Урбандалу және Қоғам: Демографиялық келбеттің өзгеруі, 9 сынып

ҚЫСҚА МЕРЗІМДІ ЖОСПАР

Бөлім

9.2 Қазақстан тоқырау кезеңінде (1965-1985 жылдар)

Мектеп

Мұғалімнің аты-жөні

Дата

Сынып

Сабақтың тақырыбы

Урбандалу және Қоғам: Демографиялық келбеттің өзгеруі

Зерттеу сұрағы

Қазақстандағы урбандалу процесіне қандай факторлар әсер етті?

Оқу мақсаттары (ОМ)

9.1.1.1 демографиялық өзгерістердің себеп-салдарлық байланысын талдау арқылы дәйекті қорытынды жасау; 9.1.1.2 өткен тарихи кезеңдермен сабақтастықты орнату арқылы қазіргі кезеңдегі демографиялық процестерге баға беру

Сабақ мақсаттары

– 1965-1985 жж. қала халқының этникалық құрамының өзгеру себептерін (сыртқы көші-қон) талдайды; – "Тоқырау" кезеңіндегі қала мен ауыл арасындағы демографиялық және мәдени алшақтықтың салдарын анықтайды; – Кеңестік кезеңдегі урбандалу (өндірістік) мен қазіргі тәуелсіз Қазақстандағы урбандалу (әкімшілік/нарықтық) процестерінің сабақтастығына баға береді.

Тарихи концепт

Өзгеріс пен сабақтастық – Кеңестік урбандалу қаланың этникалық келбетін өзгерткенімен (өзгеріс), ауылдан қалаға ағылу процесі бүгінгі күнге дейін жалғасып, қалаларды "қазақыландыруға" әсер етіп жатқанын (сабақтастық) түсіну.

Ойлау дағдылары

Талдау және Бағалау – оқушылар статистикалық деректерді талдайды және өткен мен бүгінгі демографиялық процестерді салыстырып, баға береді.

Тәрбиелік құндылықтар (Адал азамат)

Бірлік және ынтымақ. Сабақ көпұлтты қала ортасында ұлттық бірегейлікті сақтай отырып, басқа мәдениеттермен ынтымақта өмір сүрудің маңыздылығын түсінуге тәрбиелейді.

САБАҚТЫҢ БАРЫСЫ

Сабақ кезеңіУақыт

Педагогтың іс-әрекеті

Оқушының іс-әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы (8 минут)

1. Ұйымдастыру (1 мин): Оқушылармен сәлемдеседі. Оларды «Демограф-сарапшылар» рөліне шақырады. 2. Білімді өзектендіру (7 мин): «Қаланың тілі» (Интерактивті). Шағын мақсат: Урбандалудың мәдени-демографиялық салдарын анықтау (ОМ 9.1.1.1). 👩‍🏫 Педагогтың іс-әрекеті: – Проблемалық сұрақ: «1979 жылғы санақ бойынша Қазақстанда қала халқы 54% болды. Бірақ қалаларда қазақ тілінде сөйлеу өте сирек еді. Неліктен урбандалу (қаланың өсуі) қазақ тілінің әлсіреуіне алып келді? Қала тұрғындары кімдер еді?» (Талқылау). Практикалық ЖИ тапсырмасы: «Perplexity AI ЖИ-зерттеушісінен дерек сұрайық: "What was the percentage of Kazakhs in the urban population of Kazakhstan in 1979?" (1979 жылы Қазақстанның қала халқындағы қазақтардың үлесі қанша болды?)». Көпірше: «ЖИ дерегі бойынша, қазақтар қала халқының аз бөлігін (шамамен 16-20%) құраған. Бүгін біз осы "демографиялық теңсіздіктің" себебін және оның қазіргі заманға әсерін (сабақтастықты) зерттейміз».

👩‍🎓 Оқушының іс-әрекеті: – Сұрақты талқылайды. Болжам жасайды (Мысалы: "Қалаға сырттан орыстар көп келді", "Қазақтар ауылда қалды"). – ЖИ жауабын тыңдайды/оқиды. Деректерге таң қалады (қазақтардың аздығына). – Сабақтың мақсатын түсінеді: урбандалудың ұлттық құрамға әсерін зерттеу.

📌 Дескриптор: – Оқушы урбандалудың тілдік/мәдени салдары туралы 1 болжам жасайды. – ЖИ дерегін (қазақтардың аз үлесін) талдап, мәселенің мәнін түсінеді. (Ауызша кері байланыс).

Презентация, Жұмыс парағы, Perplexity AI

Сабақтың ортасы (22 минут)

1-тапсырма (12 мин). Топтық жұмыс: «Көші-қон ағындары» (Жазбаша). Шағын мақсат: Демографиялық өзгерістердің себептерін талдау (ОМ 9.1.1.1). 👩‍🏫 Педагогтың іс-әрекеті: – Сыныпты 2 топқа бөледі. Әр топ "Жұмыс парағындағы" диаграммалар мен мәтінді оқып, өз ағынын талдайды. 1-топ: Сыртқы көші-қон (Индустриялық). (КСРО-ның басқа аймақтарынан кімдер келді? Қайда орналасты? Қаланың ұлттық құрамына қалай әсер етті?). 2-топ: Ішкі көші-қон (Ауылдан қалаға). (Қазақ жастары неге қалаға көшті? Оларды қалада қандай қиындықтар (баспана, тіл) күтіп тұрды?). Тапсырма (Жазбаша): «Әр топ өз процесінің 1 себебін және 1 демографиялық салдарын жазады». 2-тапсырма (10 мин). Жұптық жұмыс: «Демографиялық сабақтастық» (Жазбаша). Шағын мақсат: Өткен мен бүгінді салыстыру (ОМ 9.1.1.2). 👩‍🏫 Педагогтың іс-әрекеті: – Нұсқаулық: «Бүгінгі Қазақстанда да урбандалу жүріп жатыр. "Жұмыс парағындағы" кестені толтырып, 1979 жыл мен 2024 жылды салыстырыңдар». Салыстыру критерийлері: 1. Қалаға көшудің негізгі себебі (Өндіріс пе, Нарық па?). 2. Қалаға келушілердің ұлттық құрамы (Сырттан ба, Іштен бе?). Практикалық ЖИ тапсырмасы: «Gemini ЖИ-талдаушысынан сұраңдар: "How does current urbanization in Kazakhstan differ from the

👩‍🎓 Оқушының іс-әрекеті: – Топта талдау жасайды. "Жұмыс парағына" жазады. Мысал (1-топ): Себеп: Зауыттарға мамандар қажет болды. Салдар: Қалаларда славян тектес халық басым болды, қазақтар азшылыққа айналды. Мысал (2-топ): Себеп: Ауылдағы ауыр жұмыс, қаладағы жайлылық. Салдар: Ауылдардың босап қалуы ("перспективасыз ауылдар"). – Жұпта кестені толтырады. Ұқсастық: Жақсы өмір іздеу. Айырмашылық: 1979 – сырттан келгендер көп (интернационалдық); 2024 – жергілікті халық (қазақылану). – ЖИ жауабын оқып, қорытынды жасайды: "Бұрын қала "орыстанатын" болса, қазір урбандалу…